İhale Usulleri ile Temin Edilmesi Gereken İhtiyaçların Pazarlık Usulü ve Doğrudan Teminle Alınması (Sayıştay)

BULGU: İhale Usulleri ile Temin Edilmesi Gereken İhtiyaçların Pazarlık Usulü ve Doğrudan Teminle Alınması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Belediye tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen temel ihale usulleri ile ihale edilmesi gereken bazı alımların mevzuatta öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde parçalara bölünmek suretiyle pazarlık usulü ve doğrudan teminle alındığı görülmüştür.

a) 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesinde idarelerin; ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu ifade edilmiştir. Maddede ayrıca, bu Kanun uyarınca yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel ihale usulleri olduğu ve eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği belirtilmiştir.

4734 sayılı Kanun’un “Pazarlık usulü” başlıklı 21’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde ise İdarelerin yaklaşık maliyeti ellimilyar Türk Lirasına kadar olan (2024 yılı için 2.076.108 TL) mamul mal, malzeme veya hizmet alımlarını pazarlık usulü ile yapabileceği belirtilmiştir.

Ancak yukarıda da açıklandığı üzere temel ihale usulleri ile karşılanması gereken ihtiyaçların parasal limitlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölünerek pazarlık usulü ile karşılanması Kanun’un 5’inci maddesinde sayılan ilkelere aykırılık taşımaktadır.

Yapılan denetimlerde; Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü tarafından mobilya ve tefrişat malzemesi alımları yapıldığı ve söz konusu alımların parasal limitlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölünerek pazarlık usulü ile karşılandığı tespit edilmiştir. Söz konusu üç ayrı alımın her birinde aynı dört firmanın teklif vermeye davet edildiiği görülmüştür.

Oysa ki içerikleri aynı şekilde mobilya ve tefrişat malzemesi alımı olan ve birbirine çok yakın günlerde yapılan bu alımlar bir arada açık ihale usulü ile yapılmış olsaydı ihaleye ilişkin olarak ilan yapılacak ve daha çok isteklinin teklif vermesine imkan sağlanmış olacaktır.

Tablo 13: Pazarlık Usulü ile Mobilya ve Tefrişat Malzemesi Alımları

Kamu idaresi cevabında, 100.Yıl Cumhuriyet Kültür Merkezine ilişkin Devlet Tiyatroları (DT) ile imzalanan protokol gereği Belediyenin yerine getirmesi gereken yükümlülüklerde eksiklikler olduğu, hizmetlerin aksamadan devam edebilmesi için idarenin takdiriyle bina içerisinde kullanılan muhtelif malzemelerin alımlarının ivedi bir şekilde gerçekleştirilmesi için yapıldığı, bulguya konu olan işin bölünmesinin idare tarafından yeterli sürenin ilgili birime verilmemesinden kaynaklandığı, bundan sonraki alımlarda 4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinde belirtilen ilkelere dikkat edileceği ve gereken özenin titizlikle gösterileceği belirtilmiştir.

Ancak 100.Yıl Cumhuriyet Kültür Merkezinin yapımına 2021 yılında başlanılmış olup yapımına başlanılan söz konusu merkezin ana fonksiyonu bir tiyatro salonudur. Dolayısıyla 2021 yılından itibaren yapım süreci başlayan tiyatro salonunun ne gibi ihtiyaçlarının olacağının tespiti ve temini için gerekli çalışmaların yürütülmesi ve açık ihale usulü ile gerekli alımların yapılması için yeterli süre bulunmaktadır. Diğer taraftan söz konusu alımlar için idare

tarafından ilgili birime yeterli sürenin verilmediğinin belirtilmesi ise idarenin 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırı işlem yaptığını göstermektedir.

Sonuç olarak, yukarıda belirtilen aynı nitelikteki malzeme alımlarının bir arada açık ihale usulü ile alınmak yerine kısımlara bölünerek pazarlık usulü ile alım yapılmış olması 4734 sayılı Kanun’un saydamlık, rekabetin sağlanması, ihtiyaçların uygun şartlarla ve kaynakların verimli kullanılarak karşılanması gibi temel ilkelerine aykrılık teşkil etmektedir.

b) 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinde, ilan yapma, teminat alma, ihale komisyonu kurma ve yeterlik kurallarını arama koşullarına bağlı olmaksızın ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak doğrudan teminle alım yapılabilecek haller sınırlı olarak sayılmıştır.

Maddenin birinci fıkrasının (d) bendine göre ise, her yıl Kamu İhale Kurumunca belirlenen parasal limitlerin altında kalan ihtiyaçların doğrudan teminle alınması mümkün bulunmaktadır. Ancak yukarıda da açıklandığı üzere temel ihale usulleri ile karşılanması gereken ihtiyaçların maddenin birinci fıkrasının (d) bendi için belirlenmiş olan parasal limitlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölünerek doğrudan teminle karşılanması 4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinde sayılan rekabetin sağlanması, ihtiyaçların uygun şartlarla ve kaynakların verimli kullanılarak karşılanması gibi temel ilkelere aykırılık taşımaktadır.

Yapılan denetimlerde; Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü tarafından çeşitli tarihlerde kahvaltı ve yemek organizasyon hizmet alımları yapıldığı ve aynı nitelikteki söz konusu alımların parasal limitlerin altında kalacak şekilde aynı 2 firmadan doğrudan teminle karşılandığı tespit edilmiştir.

Tablo 14: Doğrudan Teminle Kahvaltı ve Yemek Organizasyon Hizmet İşi Alımları

Kamu idaresi cevabında; Belediyenin çeşitli zamanlarda hemşehri derneklerinden gelen talepler doğrultusunda yemek ve kahvaltı organizasyonu düzenlediği, söz konusu organizasyonların yıllık plana dahil edilmeden idarenin talepleri cevapsız bırakmak istememesi sebebiyle ön görülememiş ve ivedi bir şekilde doğrudan alım yoluna başvurulduğu, bundan sonraki alımlarda 4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinde belirtilen ilkelere dikkat edileceği ve gereken özenin titizlikle gösterileceği belirtilmiştir.

Ancak yukarıda belirtilen 16 adet kahvaltı ve yemek organizasyonları hizmet alımı yılın çeşitli zamanlarında değil üç aylık dönemde aynı 2 firmadan yapılan alımlara ilişkindir. Yılın diğer dönemlerinde münferit olarak yapılan alımlara burada yer verilmemiştir. Söz konusu üç aylık dönemde kahvaltı ve yemek hizmeti alımlarının yoğunlaştığı anlaşılmakta olup bu yoğunlaşma dikkate alınarak aynı nitelikteki söz konusu alımların bir arada açık ihale usulü ile alınması mevzuat hükümlerine uygun olacaktır.

Sonuç olarak, yukarıda belirtilen aynı nitelikteki alımların bir arada açık ihale usulü ile alınmak yerine kısımlara bölünerek doğrudan teminle alım yapılmış olması 4734 sayılı Kanun’un saydamlık, rekabetin sağlanması, ihtiyaçların uygun şartlarla ve kaynakların verimli kullanılarak karşılanması gibi temel ilkelerine aykrılık teşkil etmektedir.