Bazı Doğrudan Teminle Alımlarda Piyasa Fiyat Araştırmalarının Sağlıklı Yapılmaması (Sayıştay)

BULGU: Bazı Doğrudan Teminle Alımlarda Piyasa Fiyat Araştırmalarının Sağlıklı Yapılmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Belediye tarafından doğrudan teminle alımların bir kısmının alım konusu mal veya hizmet alanında faaliyet göstermeyen, söz konusu alıma yalnızca aracılık eden Etimkent AŞ’den yapıldığı görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; İdarelerin ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu belirtilmiştir.

Kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını ve hesap verebilirliği sağlamak amacıyla 24.12.2003 tarih ve 25326 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ‘Tanımlar’ başlıklı 3 üncü maddesinde, Kamu kaynakları; “Borçlanma suretiyle elde edilen imkânlar dahil kamuya ait gelirler, taşınır ve taşınmazlar, hesaplarda bulunan para, alacak ve haklar ile her türlü değerleri ifade eder” şeklinde tanımlanmıştır.

Mezkur Kanun’un ‘Hesap verme sorumluluğu’ başlıklı 8 inci maddesinde; “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” hükmü yer almaktadır.

Ayrıca aynı Kanun’un ‘Üst yöneticiler’ başlıklı 11 inci maddesinde; mahalli idare üst yöneticilerinin, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını sağlamaktan ve bu kaynakların kötüye kullanımının önlenmesinden meclislerine karşı sorumlu olduğu belirtilmiştir. Bunun yanı sıra Kanun’un “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’inci maddesinde; harcama yetkililerinin, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından sorumlu oldukları hüküm altına alınmıştır.

Yapılan denetimlerde, aşağıdaki tabloda gösterildiği üzere İdarenin ihtiyaçlarını karşılamak amacı ile ilgili ihtiyacı doğrudan satın alabileceği firmalar yerine söz konusu ürünlerin üreticisi olmayan, başka firmalardan satın alarak Belediyeye satan Etimkent AŞ’den alım yapıldığı görülmüştür. Söz konusu alımlar nedeni ile bir nevi aracılık faaliyeti yürütenEtimkent AŞ kar elde etmiştir fakat Belediyenin bütçesinden daha fazla harcama yapılmasına yol açılarak kamu kaynağında azalmaya neden olunmuştur.

Tablo 15: Doğrudan Teminle Etimkent AŞ’den Yapılan Alımlar

Kamu idaresi cevabında, doğrudan teminle alımlarda piyasa fiyat araştırmasında görevlendirilecek personelin alınacak mal veya hizmetin muhtevası hakkında bilgi sahibi olmasına, yapılacak alımın kamu yararına uygun şekilde yapılmasına özen gösterileceği, alım yapılan Etimkent AŞ’nin sermayesi belediyeye ait olan ve söz konusu mal veya hizmetlerin bir kısmını alım ve satımını yapma yetkisi olan bir şirket olduğu, İdarenin, bulguya konu doğrudan teminle alımlarda Belediye şirketinin tedarikine yönelik herhangi bir bilgi veya tasarrufu bulunmadığı, alımlara konu gerekli piyasa araştırmasının yapılarak Belediye şirketi dahil fiyat teklifleri alınarak, rekabet ortamı oluşturulduğu ve piyasa araştırması yapıldığı, ayrıca bulguya konu yapılan fark hesabına konu alış ve satış farklarının Belediye Şirketinin kâr marjı, operasyon giderleri veya alımlara konu sevk ve idare giderlerinden oluşabileceğinin düşünüldüğü, şirketin, belediyenin ihtiyaçlarına konu doğrudan temin fiyat tekliflerinin nasıl oluşturulduğu veya oluşturulması gerektiğine yönelik Belediyenin herhangi bir yetki veya imtiyazı bulunmadığı, bundan sonraki alımlarda belediye şirketinin kendi alış bedellerinin daha sıkı araştırılacağı, gereken özenin titizlikle gösterileceği belirtilmiştir.

Ancak bulgu’da Etimkent AŞ’nin söz konusu mal ve hizmetleri alıp satma yetkisi olup olmadığı, belediyeye kaç liraya satması gerektiği yönünde herhangi bir değerlendirme yapılmamıştır. Etimkent AŞ’nin faaliyet alanı içerisinde olan mal ve hizmetlerin alım ve satımını yaparak gelir elde etmesinde bir engel yoktur.

Bulguda belirtilen husus Belediye tarafından Etimkent AŞ’den satın alınan çeşitli mal ve hizmetlerin Etimkent AŞ tarafından bazen aynı gün bazen kısa bir süre önce başka bir firmadan satın alınarak belediyeye satıldığı, dolayısıyla Belediyenin söz konusu mal ve hizmetleri doğrudan ilk satan firmadan Etimkent AŞ’nin satın aldığı fiyat ile temin edilerek kamu kaynaklarının daha verimli kullanılacağı ifade edilmiştir. Bulgu ilgili birimler tarafından etkili piyasa araştırması yapılarak ihtiyaç duyulan mal ve hizmetlerin Etimkent AŞ dahil herhangi bir aracı olmadan uygun fiyatlarla temininin sağlanmasına yöneliktir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kamu kaynaklarının verimli kullanılarak ihtiyaçların uygun şartlarla karşılanmasını sağlamakla sorumlu olup bu hususta gereken özeni göstermek zorundadırlar.