|
ÖZET: Yapılan denetimlerde, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerinin zamanında kullandırılmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, Anayasa’nın dinlenme hakkı ile ilgili düzenlemeleri ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun izin kullanımıyla ilgili maddeleri çerçevesinde ciddi bir sorun teşkil etmektedir. İşçilerin birikmiş izin süreleri, hem hukuki bir yükümlülük hem de mali bir yük oluşturmakta; bu izinlerin kullanılmaması durumunda işverenler idari para cezası ile karşılaşabilmektedir.
Denetim sonuçlarına göre, 33 kadrolu işçiden 9’unun 100 ile 200 gün, 5’inin ise 200 ile 400 gün arasında birikmiş izinleri bulunmaktadır. 31 Aralık 2024 itibarıyla 14 işçinin toplamda 2.671 gün birikmiş yıllık izni olduğu ve bu durumun Kuruma maliyetinin yaklaşık 5.575.944,32 TL olduğu belirlenmiştir. Önceki denetimlerde de benzer bulgulara rastlanmış, ancak gerekli düzeltici adımlar atılmamıştır. Kamu İdaresi, yıllık izinlerin yönetmeliklere uygun olarak kullandırılması için İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürlüğü’ne bilgilendirme yapıldığını belirtmiştir. Ancak, işçilerin yıllık izin haklarının zamanında ve düzenli bir şekilde kullandırılması, hem mevzuata uyum sağlamak hem de ek mali yükümlülüklerden kaçınmak açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: İşçilerin Birikmiş Yıllık Ücretli İzinlerinin Kanuna Uygun Olarak Kullandırılmasına İlişkin Tedbirlerin Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kurum personel işlemleri üzerinde yapılan incelemelerde; Kurumda çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerinin zamanında düzenli olarak kullandırılmadığı ve bu nedenle yüksek miktarda birikmiş yıllık izin süresi bulunan kişilerin olduğu görülmüştür.
Anayasa’nın “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50’nci maddesinde; dinlenmenin çalışanların hakkı olduğu ve bu haklar ile şartlarının kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 53’üncü maddesinde şartları taşıyan işçilere yıllık ücretli izin verileceği ve bu izin hakkından vazgeçilemeyeceği; 59’uncu maddesinde ise iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un 60’ıncı maddesinde yıllık ücretli izinlere ilişkin çeşitli hususların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir Yönetmelik ile gösterileceği
hüküm altına alınmış, bu Kanun hükmüne istinaden 03.03.2004 tarih ve 25391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde yıllık izinlerin kullanımı ile ilgili olarak İş Kanunu’na benzer düzenlemeler yapılmıştır.
4857 sayılı Kanun’un 103’üncü maddesinde hak edilmiş izni kullanmadan iş sözleşmesinin sona ermesi halinde bu izne ait ücreti ödemeyen veya yukarıda belirtilen Yönetmelik’in esas ve usullerine aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için ikiyüzyirmi Türk Lirası (2024 yılında 2.666 TL) idari para cezası verileceği hükme bağlanmıştır.
Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan Tasarruf Tedbirleri konulu 2021/14 ve 2024/7 sayılı genelgelerde de; 4857 sayılı Kanun kapsamında çalışan işçilerin yıl içinde kazandıkları yıllık ücretli izin sürelerinin ilgili yıl içerisinde, önceki yıllarda hak kazanıp kullanmadıkları yıllık izin sürelerinin de yürütülen hizmetlerde aksamaya sebep olmayacak şekilde azami üç yıl içerisinde kullandırılması gerektiği belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan düzenlemelere göre işverenin yıllık izinleri kullandırma yükümlülüğünü yerine getirmemesi ve işçinin de izin hakkından feragat etmesi mümkün değildir. Diğer taraftan işçiler emekli olduklarında veya herhangi bir şekilde iş akitleri sona erdiğinde mevzuat hükümleri gereği yıllık izin hakları ücrete dönüşmekte ve yıllık izin karşılığı yapılacak olan bu ücret ödemesi de işçinin son ücreti esas alınarak hesaplanmaktadır. Bu ise söz konusu işçiye yüksek tutarlarda ödeme yapılmasına neden olmaktadır. Bununla birlikte, anayasal bir hak olan yıllık izinlerin kullandırılmaması durumunda idareler, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 103’üncü maddesi gereğince idari para cezası ile karşı karşıya kalabilmektedir.
Yapılan incelemelerde Belediyede görev alan kadrolu 33 işçiden 9’unun 100 ile 200 gün, 5 işçinin ise 200 ile 400 gün arası kullanmadığı birikmiş izinlerinin olduğu tespit edilmiştir. 31.12.2024 tarihi itibarıyla 14 işçinin toplam 2.671 gün birikmiş yıllık izni bulunmakta olup kullanılmayan bu yıllık izinlerin 2024 yılı ücret tutarları ile Kuruma maliyeti yaklaşık olarak 5.575.944,32 TL’dir.
Önceki yıl Sayıştay Raporunda da bulgu konusu yapılmış olan ve İdare tarafından herhangi bir düzeltici işlem yapılmayan bu hususa ilişkin Kamu İdaresi göndermiş olduğu cevapta; Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliğine uygun olarak işçilerin yıllık izinlerinin kullandırılması sağlamak amacıyla İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürlüğüne üst yazı gönderilerek bilgilendirme yapıldığını belirtmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde Kurumda çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerinin, mevzuata uygunluk ve Kuruma ek mali külfet getirmemesi amacıyla biriktirilmeden, zamanında ve düzenli olarak kullandırılması sağlanmalıdır.