|
ÖZET: Belediye tarafından yapı ruhsatı verilen inşaat alanlarından toprak hafriyatı harcı alınmasıyla ilgili yapılan denetimlerde, bu harcın yasal dayanağına uygun olarak tahsil edilmediği tespit edilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, hafriyat toprağı ve moloz döküm alanlarının belirlenmesi ile ilgili yetkilerin büyükşehir belediyelerine ait olduğunu belirtmektedir. Buna karşın, ilçe belediyeleri bu konuda herhangi bir yetkiye sahip değildir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, zemin açma izinleri ve hafriyat harcı ile ilgili düzenlemeleri içermekte ve bu harcın, ilgili hizmetlerden yararlananlar tarafından ödenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak, yapılan incelemelerde, Sincan İlçe Belediyesi’nin, inşaat ruhsatı verilen alanlardan çıkan hafriyat için harç tahsil ettiği görülmüştür. Örneğin, 28.12.2024 tarihli inşaat ruhsatı kapsamında toprak hafriyatı harcı alınması bu durumu göstermektedir. Sonuç olarak, toprak hafriyatı harcının, Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından sunulan hizmetler karşılığında tahsil edilmesi gerektiği açıktır. Sincan İlçe Belediyesi’nin bu konuda yetkisi bulunmadığı için, harçların büyükşehir belediyesine ödenmesi gerekmektedir. Bu durum, ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülmesi gereken işlemlerle de desteklenmektedir. |
BULGU: Belediyece Yapı Ruhsatı Verilen Yerlerden Hafriyat Harcının Alınması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Toprak hafriyatı harcı kapsamına girecek herhangi bir iş ve işlemde bulunulmamasına rağmen Belediye tarafından ruhsatlandırılan inşaatlardan toprak hafriyatı harcı alındığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin birinci fıkrasının (o) bendinde, hafriyat toprağı ve moloz döküm alanlarını belirlemek ve bu alanlarda çevre kirliliği oluşmaması için gereken tedbirleri almak yetkisi belediyelere verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde, hafriyat depolama alanlarını belirlemenin, hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmenin, bu amaçla tesis kurmak, işletmek veya işlettirmenin büyükşehir belediyelerinin yetki ve görevi olduğu belirtilmiş, ilçe belediyelerine ise hafriyat ile ilgili herhangi bir yetki ve görev tevdi edilmemiştir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “İmar ile ilgili harçlar” başlıklı 80’inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde; zemin ve yol kanal açma izni verilmesi, yapım ve yıkım artığı malzeme ile toprak kazısının taşınması için belediyelerce yer gösterilmesi ile bu yerlerin tesviyesinin toprak hafriyatı harcına tabi olduğu hüküm altına alınmıştır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Çeşitli Harçlarla İlgili Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in imar ile ilgili harçlarda yer alan ifadelerden ne anlaşılması gerektiğini açıklayan 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde, “Zemin Açma: Gayrimenkul sahiplerince pis su mecralarının yapının bulunduğu sokaktaki lağım şebekesine veya varsa umumi fosseptiğe bağlanması veya elektrik, temiz su, P.T.T. hattı gibi teknik alt yapı hizmetlerinin götürülmesi amacı ile belediyelerce tespit edilecek esaslar dahilinde yol, kaldırım, meydan veya benzeri yerlerin kazanılmasıdır” şeklinde, Toprak Hafriyatı, “Temel kazısı ile inşaat sahasında daha önceden mevcut olup da bu inşaat sebebiyle kaldırılması gereken yıkım artığı malzemenin belediyece gösterilecek yere dökülmesi ve bu yerlerin tesviyesi faaliyetlerinin bütünüdür” şeklinde tanımlanmıştır.
Tüm bunların yanı sıra harçlar, kamu kurumları tarafından sunulan bazı hizmetlerden yararlananların, söz konusu hizmeti sunan kamu kurumuna ödediği yasal tutarlar olarak tanımlanabilir. Bu tanımdan yola çıkıldığında, toprak hafriyat harcının konusunu oluşturan hafriyat ve molozlar için döküm yeri gösterilmesi ve bu yerlerin tesviyesi hizmetlerinden yararlananlarca ilgili hizmeti sunan kamu kurumuna söz konusu harcın ödenmesi gerektiği açıktır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ile açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, büyükşehir belediyesi olan yerlerde hafriyat toprağı ve moloz döküm alanlarını belirlemek ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek yetki ve görevi büyükşehir belediyelerinindir. Kanun koyucu döküm yeri gösterilmesi ve bu yerlerin tesviyesi hizmetlerinin yerine getirilmesi karşılığında, bu hizmetten yararlananların toprak hafriyat harcı ödemesini öngörmüştür. Söz konusu harcın, büyük şehirlerde bu hizmetleri sunan büyükşehir belediyelerine ödenmesi gerektiği noktasında tereddüt bulunmamaktadır.
Yapılan incelemede belediyece, harç konusu hizmet ile ilgili herhangi bir görev ifa edilmemesine rağmen yapı ruhsatı verilen inşaat alanlarından çıkan hafriyat toprağı için zemin açma hafriyat harcı hesaplandığı ve kendi gelirleri gibi tahsil edildiği, Örneğin; Belediye tarafından verilen 28.12.2024 tarih ve 548 nolu inşaat ruhsatı ve eki belgelerden temel kazısı sebebiyle toprak hafriyat harcı alındığı görülmüştür.
2023 yılı Sayıştay Raporıunda yer alan, ancak 2024 yılında da devam eden konuyla ilgili Kamu İdaresi cevabında, konu hakkında gereken hassasiyetin gösterileceği ilgili iş ve işlemlerin yürürlükteki mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütüleceği ifade edilerek bulguya iştirak edilmiştir.
Sonuç olarak, Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından sunulan hafriyat toprağı ve inşaat atıkları için döküm yerlerinin gösterilmesi ve bu yerlerin tesviyesi hizmetinden yararlananların ödemek zorunda olduğu toprak hafriyatı harcının, Sincan İlçe Belediyesi tarafından değil, Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından alınması gerekmektedir.