|
ÖZET: Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi’nin bazı hükümleri, mahalli idarelerde kamu görevlilerine yönelik hukuki düzenlemelere aykırı bulunmuştur. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32. maddesi ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 15. maddesi, sosyal denge tazminatının ödenebileceği tavan tutarını belirlemekte ve bu tutarın yalnızca belirli kriterlere göre farklılık gösterebileceğini ifade etmektedir. Bu bağlamda, belediye başkanı ve sendika temsilcisi, sosyal denge tazminatının tutarını yalnızca yasal sınırlar içinde belirleme yetkisine sahiptir.
Burhaniye Belediyesi ile TÜM-BEL-SEN arasında yapılan sosyal denge tazminatı sözleşmesinde, 4688 sayılı Kanun ve ilgili toplu sözleşme hükümlerine aykırı olarak bazı maddelere yer verilmiştir. Örneğin, kreş ve çocuk bakım evleri ile ilgili düzenlemeler, çalışanların çeşitli ihtiyaçları için sağlanan indirimler ve yemek yardımları gibi konular, sözleşmenin kapsamı dışında kalmaktadır. Bu durum, sözleşmenin geçerliliği açısından sorun teşkil etmekte ve yasal çerçevelere aykırılık oluşturmaktadır. Sonuç olarak, sosyal denge tazminatı sözleşmesinin içeriği, mevcut mevzuat hükümleriyle çelişmekte olup, bu durumun düzeltilmesi gerekmektedir. Sözleşmenin yalnızca yasal çerçeveler içinde kalması, kamu görevlilerinin haklarının korunması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümler Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Tüm Belediye ve Yerel Yönetim Hizmetleri Emekçileri Sendikası (TÜM-BEL-SEN) arasında yapılan sosyal denge tazminatı sözleşmesinin bazı hükümlerinin, mahalli idarelerde kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin hukuki düzenlemelere aykırı olduğu görülmüştür.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, belediyelerde sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin esaslara dair, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 15’inci maddesinde de sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kanun’a göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutar ile sınırlı olduğuna dair hükümlere yer verilmiştir.
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmenin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” hükümlerini düzenleyen dördüncü bölümünün “Sosyal denge tazminatı” başlıklı l’inci maddesinde de, 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarının, en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %120’si olduğu, tavan tutan aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarının, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebileceği ifade edilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, belediye başkanının teklifi üzerine, belediye meclisince sosyal denge tazminatı verilmesi yönünde alınan karara istinaden yapılacak sözleşmede, belediye başkanı ile sendika temsilcisi sadece, ödenecek olan sosyal denge tazminat tutarını kanuni sınırlar içinde tespit etmekle yetkilidir. 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinde bu sözleşmenin Kanun’un uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmayacağı açıkça belirtilmişken, sosyal denge tazminatı sözleşmesini, toplu sözleşme gibi değerlendirmek ve sözleşme metnine yetkilendirilen husus dışında hükümler koymak mümkün değildir.
Yapılan incelemede, Burhaniye Belediyesi ile TÜM-BEL-SEN arasında akdedilen ve 15.04.2024-31.12.2026 döneminde geçerli olan sosyal denge tazminatı sözleşmesinde, belirtilen Kanunlar ve Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme hükümlerine aykırı olarak aşağıda belirtilen hükümlere yer verildiği tespit edilmiştir.
Şöyle ki;
“Kreş ve Çocuk Bakım Evi” başlıklı 22’nci maddesinde:
“Mevcut halde açık olan veya yeni açılan kreş veya anaokullarının kapasitesi ilgili işyerindeki çalışan sayısına göre sendika temsilcilerinin de görüşü alınarak artırılır. Sözleşme kapsamında Belediye Personeli Memur çalışanların çocuklarına Belediye Meclisince belirlenen oranda indirim uygulanır.”
“Diğer Haklar” başlıklı 23’üncü maddesinde;
“a) Belediye, çalışanların talebi halinde hastalanma, cenaze, düğün, taşınma gibi ihtiyaçlarında kurumun araçlarından Belediye Meclisince belirlenen oranda indirim uygulanır.
Engelli çocuğu olan çalışanlara izin konusunda kolaylık sağlanır.
Belediyenin düzenlemiş olduğu ücretli sosyal etkinlikler, spor müsabakaları ve gösteri faaliyetlerine girişlerde personel ücretsiz faydalanır.
Belediye bünyesinde bulunan İşletme ve İştiraklerden, Sözleşme kapsamındaki tüm Personele Belediye Meclisince belirlenen oranda indirim uygulanır.
Belediye Personeline yaz aylarında izin kullanması hususunda kolaylık sağlanır.”
“Mali Haklar ve Yardımlar” başlıklı 24’üncü maddesinde;
Yemek Yardımı: Günlük 100 gösterge rakamını geçmemek üzere belirlenen gösterge rakamının memur aylık katsayı ile çarpımı sonucu bulunarak ödeme yapılması şeklinde uygulanacaktır. Yapılan ödeme aylık 2100 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutar miktarında 657 sayılı DMK’na göre çalışan ve 5393 sayılı Belediye Kanunun 49. Maddesine göre istihdam edilen sözleşmeli personele tavan tutardan ödenir.
Ulaşım Yardımı: İşveren, mesai saatleri dışında göreve çağırdığı personele araç tahsis edilebilir. Bu sözleşmenin yürürlük tarihinden itibaren Sözleşme kapsamındaki çalışanlara Sözleşme kapsamındaki çalışanlara geliş-gidiş bedeli olarak günlük 4 bilet hakkı karşılığı bedeli ödenir. Balıkesir Büyükşehir Belediyesi tarafından ücret artışı yapıldığında fiyat tekrar güncellenecektir.
Şeklinde 4688 sayılı Kanun’un 32’inci maddesine aykırı olarak sosyal denge tazminatı uygulanmasına ilişkin olmayan düzenlemelere yer verildiği tespit edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalara göre, Belediye ile anılan sendika arasında bağıtlanan sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşmenin içeriğe ilişkin söz konusu hükümleri, 4688 sayılı Kanun, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşmenin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” hükümlerine aykırılık teşkil ettiği değerlendirilmektedir.