|
ÖZET: Kamu idaresinin maddi duran varlıkları için amortisman ve tükenme paylarının hesaplanmasında hatalı uygulamalar tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, 47 Sıra Numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde belirtilen usul ve esaslara uyulmadığını ortaya koymaktadır. Bu tebliğe göre, kamu idarelerinin hangi duran varlıkların amortisyana tabi olduğu, ayrılacak payların yöntem ve oranları net bir şekilde tanımlanmıştır. Arazi, arsalar ve tarihi yapılar gibi bazı varlıkların amortisman hesaplamalarına dâhil edilmediği vurgulanmaktadır.
Yapılan incelemelerde, bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, bazıları için ise varlık değerinin üzerinde amortisman ayrıldığı görülmüştür. Amortisman ve tükenme paylarının, varlıkların maliyet bedeli kadar olabileceği ve her yıl bu bedelin belirlenen oranlarda ayrılması gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca, ayrılan payların muhasebe kayıtlarında nasıl yer alacağı da detaylandırılmıştır. Sonuç olarak, kamu idaresinin mülkiyetindeki varlıkların amortisman ve tükenme paylarının, ilgili mevzuat hükümlerine uygun bir şekilde hesaplanması büyük önem taşımaktadır. Bu durum, mali yönetim açısından şeffaflık ve hesap verebilirlik sağlamak adına kritik bir gerekliliktir. |
BULGU: Maddi Duran Varlıklar İçin Ayrılması Gereken Amortismanların Hatalı Hesaplanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu idaresinin duran varlıkları için amortisman ve tükenme payı ayrılmasında hatalı uygulama yapıldığı görülmüştür.
Amortisman ve Tükenme Payları konulu 47 Sıra Numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin duran varlıklarından hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağı, buna ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranları belirlenmiştir.
47 Sıra Numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin;
“Amortisman ve tükenme payına tabi duran varlıklar” başlıklı 3’üncü maddesinde, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde muhasebe sistemine dâhil edilen maddi duran varlıklardan; arazi ve arsalar, yapım aşamasındaki sabit varlıklar, varlıkların elde edilmesi için verilen avans ve krediler ile tarihi yapılar, tarihi veya sanat değeri olan demirbaşların amortismana tabi olmadığı,
“Amortisman ve tükenme payına tabi tutulan varlıkların değeri” başlıklı 4’üncü maddesinde, duran varlıkların amortisman ve tükenme payına tabi değerlerinin maliyet bedeli olduğu, maliyet bedelinin ise, bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması için yapılan harcamalar veya verilen kıymetlerin toplamından oluştuğu,
“Amortisman ve tükenme payı ayırma yöntemi” başlıklı 5’inci maddesinde, duran varlıklar için amortisman ve tükenme payı ayrılmasında normal amortisman yönteminin uygulanacağı, bu yönteme göre varlıklar için amortisman ve tükenme payı, varlığın yararlanma süresine göre Genel Tebliğ Eki-1’de yer alan Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları Listesinde belirlenen oranlarda her yıl eşit olarak ayrılacağı,
“Amortisman ve tükenme payının muhasebeleştirilmesi” başlıklı 8’inci maddesinde ise, ayrılan amortisman ve tükenme paylarının 630-Giderler Hesabına borç, ilgisine göre 257- Birikmiş Amortismanlar Hesabı, 268-Birikmiş Amortismanlar Hesabı, 278-Birikmiş Tükenme Payları Hesabı veya 299-Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak kaydedileceği
ifade edilmiştir.
“Amortismana tabi duran varlıkların deftere kaydedilmesi” başlıklı 9’uncu maddesinde de, amortismana tabi her bir varlığın Duran Varlıklar Amortisman Defterine kayıt usulleri detaylı bir şekilde anlatılmıştır.
Kamu idaresinin mülkiyetindeki varlıkların amortisman ve tükenme payı süre ve oranları ise, Genel Tebliğ’e ekli Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları Listesinde gösterilmiştir.
Sözü edilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, amortismana tabi varlıklar için bir varlığın amortismanının ancak varlığın maliyet bedeli kadar olabileceği, varlığın maliyet bedeline ulaşıncaya kadar her yıl amortisman ve tükenme payının ayrılması gerektiği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, amortismana tabi olan varlıklardan bazıları için hiç amortisman ayrılmadığı, bazıları için ise varlık değerinden daha fazla tutarda amortisman ayrıldığı görülmüştür.
Sonuç olarak, kamu idaresi mülkiyetindeki varlıkların amortisman ve tükenme paylarının bahsedilen mevzuat hükümlerine uygun olarak ayrılması gerekmektedir.