|
ÖZET: Pazarlık usulü ile gerçekleştirilen ihalelerde, Kamu İhale Kanunu’na aykırı işlemlerin tespit edildiği belirtilmektedir. 4734 sayılı Kanun’un 5. maddesi, kamu ihalelerinde şeffaflık, rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanımı gibi temel ilkeleri vurgulamaktadır. Ancak, yapılan denetimlerde, aynı üç firmanın sürekli olarak davet edildiği ve bu firmalardan yalnızca birinin teklif vererek ihaleyi kazandığı görülmüştür. Bu durum, ihalelere katılan diğer firmaların yeterlilik belgelerini sunmadığını ve teklif vermediğini ortaya koymaktadır.
İhalelerde, Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen ilkeler doğrultusunda, bağımsız ve yeterlilik belgelerine sahip en az üç firmanın davet edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ancak mevcut uygulamada, davet edilen firmaların çoğu, ihalelere katılma yeterliliğine sahip olmadan tekrar tekrar davet edilmiştir. Bu durum, ihalelerde rekabet koşullarının sağlanmadığını ve kaynakların verimli kullanılmadığını göstermektedir. Sonuç olarak, pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde, yeterlilik kriterlerini karşılayan bağımsız firmaların davet edilmesi ve Kamu İhale Kanunu’ndaki temel ilkelere uyulması büyük önem taşımaktadır. İdare, bu hususlara dikkat edeceğini belirtmiş olsa da, uygulamada gereken önlemlerin alınması gerekmektedir. |
BULGU: Pazarlık Usulü (21/f) ile Yapılan İhalelerde Hatalı İşlemlerin Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kurum tarafından pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde ihale sürecinin Kamu İhale Kanunu’nda yer alan temel ilkeleri ortadan kaldıracak şekilde gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; “İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.” Denilmektedir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Pazarlık Usulü” başlıklı 21’inci maddesinde;
“Aşağıda belirtilen hallerde pazarlık usulü ile ihale yapılabilir:
Açık ihale usulü veya belli istekliler arasında ihale usulü ile yapılan ihale sonucunda teklif çıkmaması.
Doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya yapım tekniği açısından özellik arz eden veya yapı veya can ve mal güvenliğinin sağlanması açısından ivedilikle yapılması gerekliliği idarece belirlenen hallerde veyahut idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması.
Savunma ve güvenlikle ilgili özel durumların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması.
İhalenin, araştırma ve geliştirme sürecine ihtiyaç gösteren ve seri üretime konu olmayan nitelikte olması.
İhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenememesi.
İdarelerin yaklaşık maliyeti ellimilyar Türk Lirasına (Birmilyondörtyüzotuzdokuzbinbeşyüzkırküç Türk Lirasına) kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımları.
(b), (c) ve (f) bentlerinde belirtilen hallerde ilan yapılması zorunlu değildir. İlan yapılmayan hallerde en az üç istekli davet edilerek, yeterlik belgelerini ve fiyat tekliflerini birlikte vermeleri istenir.
Bu madde kapsamında yapılacak ihalelerde, ilk fiyat tekliflerini aşmamak üzere isteklilerden ihale kararına esas olacak son yazılı fiyat teklifleri alınarak ihale sonuçlandırılır.”
Hükümleri yer almaktadır.
Pazarlık usulünde ilan yapılmayan hallerde en az üç istekli davet edilir ve bu üç isteklinin yeterlilik belgeleri ve fiyat tekliflerini süresi içinde vermeleri istenir. Pazarlık usulü ile yapılan ihaleye davet edilen üç istekliden birinin teklif vermesi ise ihalenin sonuçlandırılması için yeterlidir.
Kurum tarafından yapılan mal ve hizmet alımları incelendiğinde; pazarlık usulü ile yapılan muhtelif alımlar için aynı 3 firmanın devamlı surette devet edildiği, ihaleye davet edilen bu üç firmadan yalnızca bir firmanın teklif verdiği ve ihaleyi bu firmanın kazandığı ve sonuç olarak sözleşmenin aynı firma ile imzalandığı görülmüştür.
Yapılan inceleme neticesinde; ihaleye davet edilen ve teklif vermeyen isteklilerin aynı türden alımlarda müteaddit defa ihalelere davet edildiği ve bu ihalelerde de teklif vermediği, sonucunda sözleşmelerin aynı firmayla imzalanmaya devam edildiği görülmüştür.
Pazarlık usulü ile yapılacak alımlarda davet edilecek istekliler seçilirken, Kamu İhale Kanunu’nda yer alan temel ilkeleri de gözetecek şekilde mevcut işi yapmaya ehil, birbiri ile ortaklık, yönetim, kontrol vb. ilişkisi olmayan bağımsız firmaların seçilerek davet edilmesi ve tekliflerin alınması gerekmektedir. Yukarıda bahsi geçen pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde ise davet edilen diğer firmaların işi yapmak için yeterlilik belgelerini sunmamış olması ve müteaddit ihalelerde teklif dahi vermemiş olması bu işleri yapmaya ehil olmadıklarını, fakat idare tarafından ısrarla ihaleye davet edildiklerini göstermektedir.
İhalelerde şeffaflık, eşitlik ve rekabet ilkesi gereği, istekliler arasında ayrım yapmadan ihaleye katılım yeterliliği olan herkese ihalelere katılma fırsatı tanınması, dolayısıyla ihalede amaçlanan en uygun satın alma koşullarının sağlanması gerekmektedir. Yapılan hatalı uygulama neticesinde, ihalede rekabet koşullarının sağlanmadığı, ve ihalelerin kaynakların verimli kullanılmasını engelleyecek şekilde yapıldığı yani Kamu İhale Kanunu’nun en önemli temel ilkelerine uyulmadığı görülmüştür.
İdare tarafından verilen cevapta, bulguda belirtilen hususlara da dikkat edilerek bu hususlarla ilgili azami özen gösterilerek iş ve işlemler yürütüleceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde ihaleye konu işi yapabilme yeterliliğine sahip, birbirinden bağımsız, en az üç farklı firmanın ihaleye davet edilmesi ve yapılan tüm ihale işlemlerinde Kamu İhale Kanunu’nda yer alan temel ilkelere riayet edilmesi gerekmektedir.