|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, istisna kapsamında gerçekleştirilen alımlarla ilgili usul ve esasların belirlenmediğini ortaya koymuştur. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (g) bendi çerçevesinde, belirli kuruluşların ticarî faaliyetleri doğrultusunda yapacakları mal ve hizmet alımları, belirli bir maliyet sınırının altında kaldığı sürece istisna olarak değerlendirilmekte, ancak bu alımlar için gerekli usul ve esasların şirket tarafından tanımlanmadığı tespit edilmiştir.
Kanun, alımların şeffaflık, rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanımı gibi temel ilkelerine uyulmasını zorunlu kılmakta ve bu bağlamda istisna kapsamındaki alımlar için de belirli düzenlemelerin yapılması gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca, 4964 sayılı Kanun’un geçici maddesi, bu alımlarla ilgili esas ve usullerin belirlenmesine yönelik bir düzenleme yapılmasını öngörmektedir. Ancak, kamu idaresinin sunduğu belgelerde bu standartların yeterince açık bir şekilde yer almadığı görülmektedir. Sonuç olarak, istisna kapsamında yapılacak alımlar için usul ve esasların, Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri ile yasaklayıcı hükümlerine uygun bir biçimde hazırlanması ve şirketin yetkili organlarında onaylanarak yürürlüğe girmesi gerekmektedir. Bu durum, alım süreçlerinin daha düzenli ve denetlenebilir hale gelmesine katkı sağlayacaktır. |
BULGU: İstisna Kapsamında Yapılacak Alımlar İçin Usul ve Esasların Belirlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (g) bendinde yer alan istisna hükmüne istinaden gerçekleştirilen alımlarda uygulanacak usul ve esasların Şirket tarafından belirlemediği tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 2’nci maddesi ile Kanun kapsamında yer alan idareler sayılmış ve sayılan idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği belirtilmiştir.
Kanun’un 3’üncü maddesinde ise ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri dışında bu Kanun’a tabi olmayan ve istisna kabul edilen alımlar sayılmıştır. Söz konusu maddede istisnalar bentler halinde sayıldıktan sonra bu bentlerde sayılan alımların ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç Kanun’a tabi olmadığı hükme bağlanmıştır.
Söz konusu maddenin (g) bendinde; 2’nci maddenin birinci fıkrasının (b) ve (d) bentlerinde sayılan kuruluşların, ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 2024 yılı için 95.508.971,00 Türk Lirasını aşmayan mal veya hizmet alımları, istisna kapsamında değerlendirilmiştir.
Kanun’un yasaklar ve cezalarla ilgili hükümleri, 58’inci ile 61’inci maddelerinde düzenlenmiş bulunmaktadır. Kanun’un 60’ıncı maddesinin son fıkrasında,
“5’inci maddede belirtilen ilkelere ve 62’nci maddede belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında da yukarıda belirtilen müeyyideler uygulanır”
Düzenlemesi yer almaktadır.
Kanun’un 60’ıncı maddesinin atıfta bulunduğu 5’inci maddesinde ise idarelerin, bu Kanun’a göre yapacakları ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu; aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Bu çerçevede, 3’üncü maddeye göre istisna tutulan alımlarla ilgili olarak, 4734 sayılı Kanun’da esas ve usullerin belirlenmesine ilişkin emredici bir düzenleme bulunmamasına rağmen, Kanun’un temel ilkelerine, yasaklayıcı ve cezai nitelikteki hükümlerine, ayrıca 62’nci maddede yer alan hususlara uyulması zorunluluğu doğmakta ve bu kapsamda temin edilecek ihtiyaçlar için esas ve usul belirlenmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır.
Diğer taraftan, 4964 sayılı Kanun’un geçici 1’inci maddesinin ikinci fıkrasındaki; “4734 sayılı Kanunun 3’üncü ve geçici 4’üncü maddelerinde bu Kanunla yapılan değişikliklerden dolayı hazırlanması ve yürürlüğe konulması gereken esas ve usuller, bu Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren otuz gün içinde hazırlanır ve yürürlüğe konulur. Bu düzenlemelerin yayımlanmasına kadar idareler, 4734 sayılı Kanun’un bu Kanunla değiştirilmeden önce yürürlükte bulunan 3’üncü ve geçici 4’üncü maddeleri gereği hazırlanan ve yürürlüğe konulan esas ve usulleri uygulamaya devam ederler” ifadesi ile 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesine göre istisna tutulan alımlarla ilgili esas ve usullerin belirlenmesine cevaz verilmektedir.
Kamu idaresi cevabında; şirket bünyesinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre yapacağı, mal/hizmet alımı ihalesi, doğrudan temin ve 4734 sayılı kanunun 3. maddesinin (g) bendinde yer alan istisna hükmüne istinaden gerçekleştireceği tüm alımlarda uygulanmak üzere satın alma prosedürü mevcut olduğunu belirtniştir.
Kamu idaresi cevabında her ne kadar istisna kapsamında yapılacak alımlara ilişkin standartların belirlendiğini belirtmiş olsa da, kanıtlayıcı belge olarak sunulan dökümanlarda bu standartlar bulunmamaktadır. Tarafımıza sunulan satın alma prosedürü belgeleri Kamu İhale Kanunu kapsamında yapılan ihale ve doğrudan temin suretiyle yapılacak alımlara ilişkindir.
Sonuç olarak; istisna kapsamında yapılacak alımlarla ilgili usul ve esasların, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerini, yasaklama ve ceza hükümlerini kapsayacak şekilde hazırlanıp Şirket’in yetkili kurullarında görüşülerek yürürlüğe konulması gerekmektedir.