|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Kat Karşılığı/Hasılat Paylaşımı Modeli çerçevesinde belediye şirketinin ihtiyaç duyduğu araçların, yüklenicilerden yakıt dâhil temin edildiği tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak kontrol ettikleri şirketlerin mal ve hizmet alımlarını ihale yoluyla gerçekleştirmelerini zorunlu kılmaktadır. Ancak, mevcut uygulamada şirketin araç ve yakıt ihtiyaçlarının, kontrol teşkilatı dışında da kullanıldığı görülmektedir.
Örneğin, KİPTAŞ tarafından gerçekleştirilen projelerde, yüklenicilerden araç temin edilmesine dair özel şartnamelerde, yakıt masraflarının da yüklenici tarafından karşılanacağına dair hükümler yer almaktadır. Bu durum, şirketin yalnızca kontrol teşkilatı için değil, diğer birimler ve yöneticiler için de araç temin ettiğini göstermektedir. Şirket, bu uygulamanın menfaatlerine uygun olduğunu savunmakta ve araçların temininde bütçeye ek yük getirmeden hareket ettiğini ifade etmektedir. Sonuç olarak, KİPTAŞ’ın 4734 sayılı Kanun’a tabi bir belediye şirketi olarak, taşıt ve yakıt ihtiyaçlarını bu kanun çerçevesinde temin etmesi gerekmektedir. Kat karşılığı/hasılat paylaşımı modeliyle yürütülen işlerde, tüm masrafların yükleniciye ait olacağına dair düzenlemelerin ihale dokümanlarında yer alması önemlidir. Bu sayede, yasal çerçeveye uygun bir süreç sağlanmış olacaktır. |
BULGU: Kat Karşılığı/Hasılat Paylaşımı Modeli ile Yapılan İşlerde Yöneticilerin Kullanımı İçin Yakıt Dâhil Araç Temin Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirketin kontrol teşkilatı haricindeki birimlerinin iş ve hizmetlerinin yürütülmesinde ihtiyaç duyulan araçların, yürütülmekte olan kat karşılığı/hasılat paylaşımı modeli kapsamında yüklenicilerden yakıt dâhil olarak temin edildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanun’un kapsamını belirleyen 2’nci maddesinde, belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketler sayılmış ve bunların yapacakları mal veya hizmet alımı ile yapım işlerinin belirlenen Kanun hükümlerine göre ihale edilerek yürütüleceği hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda, Şirketin ihtiyaç duyduğu araçların ve araçlara konulacak yakıtın temini, 4734 sayılı Kanun’da yer alan esas ve usullere göre ihale ile gerçekleştirilmelidir.
Yapılan incelemede; Şirketin ihtiyaç duyduğu araçları yakıt dâhil olmak üzere kat karşılığı/hasılat paylaşımı modeli ile yürüttüğü işler kapsamında yükleniciden temin ettiği, mevcut uygulamada temin edilen araçların şirketin kontrollük hizmeti yanı sıra genel maksat amacıyla da kullanıldığı görülmüştür.
Örneğin, KİPTAŞ-Pendik Çamçeşme Mahallesi İnşaatlarının Arsa Satışı Karşılığı (Hasılat) Paylaşımı Usulü ile Yapılması İşine ait özel teknik ve idari şartnamenin 9’uncu maddesinde; KİPTAŞ ve kontrollük teşkilatı hizmetinde kullanılmak üzere HGS/OGS bedeli ve yakıt bedellerinin de yüklenici tarafından karşılanacağı 5 adet binek araç temin yönünde hüküm konulmuş ve bu doğrultuda yükleniciden 5 adet araç temin edilmiştir. Yine benzer şekilde Sarıyer İlçesi Ayazağa Mahallesi 10636 Ada 3 Parsel Sayılı Taşınmazda Arsa Karşılığı Gelir Paylaşımı Usulü ile İnşaat Yapılması İşine ait özel teknik şartnamenin 5.7’nci maddesinde, kontrollük işlemleri için tüm masrafları yükleniciye ait olmak üzere 24 adet binek araç temin edileceğine dair hüküm konularak araç temin edilmiştir.
Söz konusu taşıtların Şirketin faaliyetlerinin yürütülmesinde ihtiyaç duyulması tabi olmakla birlikte bunların kat karşılığı/hasılat paylaşımı ile yürütülecek işler kapsamında yakıt dahil temin edilmek istenmesi, isteklilerin bu durumu da göz önüne alarak teklif vermeleri sonucunu doğuracaktır.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, Şirket tarafından özetle; finansman ihtiyacı duyulmayan kat karşılığı veya gelir (hasılat) paylaşımı usulü ile gerçekleştirilmesinin Şirket menfaatine uygun olduğu, Şirketin İBB’nin iştirak şirketi olarak yapım işleri, mal ve hizmet alımlarını 4734 sayılı Kanun kapsamında gerçekleştirdiği, Şirket tarafından, kat karşılığı veya gelir (hasılat) paylaşımı usulü ile yapılan inşaat işlerinin Kamu İhale Kanunu kapsamında olmadığı ve Yönetim Kurulu Kararı ile gerçekleştirildiği, yürütülen projelerde işin sözleşmeye uygun yapılıp yapılmadığını denetlemek üzere kendi personel kadrosundan teşkil edilen kontrol teşkilatının görevlendirildiği, söz konusu işlerde Şirketin yükümlülüklerinin sadece kontrollük teşkilatının faaliyetleri ile sınırlı olmadığı; işe ait sözleşme hükümlerine bağlı olarak; kentsel dönüşüm proje alanlarında vatandaşların beklenti ve taleplerinin alınması, hak sahipliği tespiti, uzlaşma faaliyetlerinin yürütülmesi, tanıtım, reklam ve pazarlama faaliyetleri, bağımsız bölümlerin nihai alıcılara satılması gibi işlemlerin kontrollük teşkilatı dışında Şirketin fonksiyonel departmanlarında görev yapan personel ve yöneticiler tarafından yürütülmekte olduğu ve bu kişilere de bu doğrultuda mezkur işler kapsamında araç temin edildiği ve Şirket kaynaklarının en verimli şekilde tüm departmanlar tarafından ihtiyaca binaen kullanıldığı, dolayısıyla şirketin, basiretli bir tüccar gibi hareket ederek; gerek kontrollük hizmetlerinde gerekse şirketin ana faaliyet konusu olan inşaat işlerinin yürütülmesinde ve takip edilmesinde görevlendireceği personel için ihtiyaç duyduğu araçların, zorunlu olmadıkça bütçeye finansman yükü getirmeyecek ve yüksek enflasyon ortamında her yıl fiyat artışlarından etkilenmeyecek şekilde ilgili işler kapsamında temin edildiği, söz konusu uygulamanın şirket menfaatlerine uygun olduğu ifade edilmiştir.
Öncelikle belirtmek gerekir ki; bulguda belirtilen husus ilgili projeler kapsamında temin edilen araçların kontrollük hizmetleri dışında, Şirket yöneticilerinin ve kontrol teşkilatı haricindeki birimlerin araç ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılmasıdır. Şirketin konut üretiminin kat karşılığı veya gelir (hasılat) paylaşımı usulü ile gerçekleştirilmesine yönelik bir eleştiri yoktur. Ancak bu yöntemle konut üretilmesi gerekçe gösterilerek, kontrol teşkilatı haricindeki birimlere ve Şirket yöneticilerine tahsis edilen yakıt dahil araçların, 4734 sayılı Kanun kapsamı dışına çıkılarak temin edilmesi mümkün görünmemektedir.
Diğer taraftan, yakıt dahil araç temini uygulaması birçok yönden değerlendirilmelidir. İlk olarak, “yakıt dahil araç temin edilmesi şartı” gereği teklif vereceklerin bu şart olmasa ne kadar teklif vereceklerini analiz ederek, arada oluşacak Şirket lehine farkın ortaya konulması gerekmektedir. Sonrasında, bu araç ve yakıtın ihale yöntemi ile yapılması durumunda ortaya çıkacak maliyet ile bu olumlu farkın karşılaştırılmasına ihtiyaç vardır. Bunun sonucunda ortaya çıkacak duruma göre Şirketin bu anlamda karda olduğunu söylenerek basiretli bir tüccar gibi hareket ettiği ortaya konulabilir. Aksi takdirde, bu yöntem kullanılarak araç temin edilmesinin basiretli bir tüccar gibi hareket edilmesinin bir sonucu olduğunun ifade edilmesi gerçekçi olmayacaktır.
Sonuç olarak, KİPTAŞ, 4734 sayılı Kanun hükümlerine tabi bir belediye şirketi olduğundan Şirketin taşıt ve yakıt ihtiyacını, 4734 sayılı Kanun hükümlerine göre temin etmesi, kat karşılığı/hasılat paylaşımı modeli ile yürütülen işlere ait ihale dokümanlarında bütün masrafları (yakıt dahil) yükleniciye ait olacak şekilde taşıt temin edileceği yönünde hüküm konulmaması gerekmektedir.