|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bir belediye şirketinin envanter defterinin mevzuatta belirtilen standartlara uygun olarak tutulmadığını ortaya koymuştur. Şirketin envanter defterinde, demirbaşlar, malzeme, makine ve diğer varlıklarla ilgili bilgilere yer verilmediği, bunun yerine yalnızca bilanço ve gelir tablosunun bulunduğu tespit edilmiştir. Türk Ticaret Kanunu’nun 66. maddesi, her tacirin ticari işletmesinin açılışında ve her faaliyet dönemi sonunda eksiksiz bir envanter düzenlemesini zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, 64. madde, ticari defterlerin işletmenin mali durumu hakkında bilgi verecek şekilde tutulmasını şart koşmaktadır.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu da envanter defterinin nasıl tutulacağına dair hükümler içermekte ve bu defterin ciltli, sayfalarının ise müteselsil numaralı olması gerektiğini belirtmektedir. Hatay İmar Sanayi AŞ’nin envanter defterinin, yasal gereklilikler doğrultusunda düzenlenmediği ve mevcut varlıkların, alacakların ve borçların kaydedilmediği anlaşılmıştır. Bu durum, şirketin finansal durumu ve faaliyetleri hakkında yeterli bilgi sunmamakta, dolayısıyla şirketin gelişimini izlemek açısından ciddi bir eksiklik oluşturmaktadır. Sonuç olarak, şirketin envanter defterinin, ilgili mevzuat hükümlerine uygun bir şekilde düzenlenmesi ve gerekli bilgilerin eksiksiz bir biçimde kaydedilmesi gerekmektedir. Bu, şirketin mali durumu ve faaliyetlerinin daha iyi izlenebilmesi için elzemdir. |
BULGU: Envanter Defterinin Mevzuatta Belirtilen Şekilde Tutulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket envanter defterinde şirket envanterine ilişkin demirbaşlar, mal, malzeme, makine, teçhizat cihaz vb. bilgilerin yer almadığı, bunun yerine bilanço ve gelir tablosuna yer verildiği görülmüştür.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun “Envanter” başlıklı 66’ncı maddesinde, her tacirin ticari işletmesinin açılışında, taşınmazlarını, alacaklarını, borçlarını, nakit parasının tutarını ve diğer varlıklarını eksiksiz ve doğru bir şekilde gösteren ve varlıkları ile borçlarının değerlerini teker teker belirten bir envanter çıkaracağı ve açılıştan sonra her faaliyet döneminin sonunda da böyle bir envanter düzenleyeceği hüküm altına alınmıştır.
Anılan Kanun’un “Defter tutma yükümlülüğü” başlıklı 64’üncü maddesinde ise her tacirin, ticari defterlerini işletmenin faaliyetleri ve finansal durumu hakkında fikir verebilecek şekilde tutmak ve bu amaçla defterlerinde, ticari işlemleriyle ticari işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini açıkça görülebilir bir şekilde ortaya koymak zorunda olduğu; böylece işletme faaliyetlerinin oluşumu ve gelişmesinin bu defterlerden izlenebileceği belirtilmiştir.
Ancak bu Kanun’un defter tutma, envanter, mali tabloların düzenlenmesi, saklama ve ibraz hükümlerinin, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile diğer vergi kanunlarının aynı hususları düzenleyen hükümlerinin uygulanmasına engel teşkil etmeyeceği de hüküm altına alınmıştır.
Bu bağlamda, 213 sayılı Kanun’un 182’nci maddesi bilanço esasında tutulacak defterleri yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteri olarak saymış ve 185’inci maddesinde ise envanter defterinin nasıl tutulması gerektiğine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Buna göre; envanter defterine işe başlama tarihinde ve müteakiben her hesap döneminin sonunda çıkarılan envanterler ve bilançoların kaydedileceği ve envanter defterinin ciltli ve sayfalarının müteselsil sıra numaralı olacağı açıkça belirtilmiştir.
Yine 213 sayılı Kanun’un 186’ncı maddesi, bilanço günündeki işletmeye dahil mevcutları, alacakları ve borçları saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin bir şekilde ve müfredatlı olarak tespit etme işlemini envanter çıkarmak olarak tanımlamıştır. 6102 sayılı Kanun’un 188’inci maddesine göre ise envanter esas itibariyle defter üzerine çıkarılmakla birlikte, işlerinde geniş ölçüde ve çeşitli mal kullanan büyük müesseselerin envanterlerini listeler halinde tanzim edebileceğine imkan getirilmiş ve bu durumda envanter listelerinin sayfa üzerinden numaralanarak sıralanması; envanterin tanzim tarihine göre tarihlenmesi; envanteri çıkaran memur ile işletme sahibi veya vekili tarafından imzalanması ve envanter defteri gibi saklanması şartı getirilmiş ve bu esaslar doğrultusunda envanter listeleri düzenleyenlerin liste içeriklerini envanter defterine icmalen kaydetmelerini emretmiştir.
Yapılan incelemede bilanço esasına tabi olan Hatay İmar Sanayi AŞ’nin yevmiye defteri ve defteri kebirden başka envanter defteri de düzenlediği ve kanuni süreler içerisinde notere onaylattığı tespit edilmiş olmakla birlikte, bahsi geçen defterde işletmenin taşınmazları, alacakları, borçları, nakit parası, maddi ve maddi olmayan duran varlıkları vs. olması gerekirken bunlara yer verilmediği, sadece işletmenin bir önceki dönem sonu gelir tablosu ile bilançosuna yer verildiği görülmüştür.
Şirketin envanter defterinde söz konusu verilere yer verilmemiş olması, şirketin mevcut malvarlığı, alacakları, stokları, ayrıca faaliyetleri ve finansal durumu hakkında fikir verme, şirket faaliyetlerinin oluşumu ve gelişimini gözlemleme gibi ihtiyaçları karşılayamaması sonucunu doğurmaktadır.
Sonuç olarak Şirket envanter defterinin, yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerinde belirtilen bilgileri içerecek şekilde düzenlenmesi gerekmektedir.