|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir bağlı idarelerin yerel basına internet haberleri için yaptığı ödemeleri incelemiştir. İnceleme sonucunda, bu ödemelerin 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde kamu gideri olarak değerlendirilemeyeceği belirlenmiştir. Kanunun tanımlar kısmında kamu gideri, belirli yasal çerçevelere dayanarak gerçekleştirilen mal ve hizmet alımları olarak tanımlanmaktadır. Ancak, belediyelerin rutin faaliyetleri ile ilgili yapılan haberlerin, tanıtım giderleri kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.
2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’a göre, su ve kanalizasyon hizmetleri ile ilgili harcamaların belirli bir ihtiyacı karşılaması gerekmektedir. Yerel basın tarafından yapılan haberlerin, idarenin günlük işlerini yansıtması nedeniyle, bu tür ödemelerin kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasına dair düzenlemelere aykırı olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, 2024/7 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, kamu harcamalarında tasarruf sağlanması gerektiğini vurgulamaktadır. Sonuç olarak, yerel basına yapılan ödemelerin, idarenin yasal görevleri çerçevesinde bir ihtiyaç karşılamadığı ve dolayısıyla hukuken geçerli olmadığı anlaşılmaktadır. Bu durum, kamu kaynaklarının yönetiminde dikkatli olunması gerektiğini ortaya koymaktadır. |
BULGU: İnternet Haberleri İçin Yayın Bedeli Ödenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare tarafından yerel basın tarafından yapılan internet haberleri için periyodik yayın alımı adı altında ödeme yapıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin (h) bendinde kamu gideri, “Kanunlarına veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine dayanılarak yaptırılan iş, alınan mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, iç ve dış borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu satışından doğan farklar, ekonomik, malî ve sosyal transferler, verilen bağış ve yardımlar ile diğer giderleri” olarak tanımlanmıştır.
Mezkur Kanun’un “Kamu maliyesinin temel ilkeleri” başlıklı 5’inci maddesinin birinci
fıkrası (g) bendi, “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesi, “Üst yöneticiler” başlıklı 11’inci maddesi ve “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesi ikinci fıkrasında kamu idarelerince, ihtiyaçların karşılanmasında ekonomik veya sosyal verimlilik ilkelerine uygun olarak maliyet-fayda veya maliyet-etkinlik ile gerekli görülen diğer ekonomik ve sosyal analizlerin yapılması gerektiği,üst yöneticiler, harcama yetkilileri ve her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların; kaynakların etkili, ekonomik, verimli kullanılmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu oldukları belirtilmiştir.
2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un ek 5’inci maddesinde yer alan; “Bu Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır.” hükmü gereğince Balıkesir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü(BASKİ) faaliyetlerini 2560 sayılı Kanun’da belirtilen esaslar dâhilinde yürütmektedir. Bu Kanun’un “Görev ve yetkiler” başlıklı 2’nci maddesinde, su idarelerinin su ve kanalizasyon hizmetleri konularında görev ve yetkileri düzenlenmiştir. Aynı Kanun’un” Genel müdür ve yardımcıları” başlıklı 11’inci maddesinin (d) bendinde “Bütçe, iş ve yatırım programları uyarınca harcama yapmak” genel müdürün görevi olarak belirtilmiştir.
27.05.2016 tarihli ve 29724 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 511’inci maddesi gereğince Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca hazırlanan 2022-2024 Dönemi Belediye, Bağlı İdare ve Birlikler Bütçe Hazırlama Rehberi’nin “03- Mal ve hizmet alım giderleri” başlıklı bölümünde ‘“Mal ve hizmet alımları ile ilgili gider tahminlerinde aşağıdaki esaslara uyulacaktır: (…) j) Yayın alımlarında ve kırtasiye ihtiyaçlarının karşılanmasında azami tasarruf anlayışı içerisinde hareket edilmelidir.” hükmü,
Aynı Rehberin Analitik Bütçe Sınıflandırmasına İlişkin Rehber bölümünde ise, “03.6.2.01 Tanıtma, Ağırlama, Tören, Fuar, Organizasyon Giderleri:
§ Yurdumuza çağrılmalarında yarar umulan yabancılar ile yabancı basın, radyo ve televizyon organları heyet ve mensuplarının yurt içindeki ağırlama, konuklama ve gezi giderleri ile zaruri görüldüğü takdirde geliş ve dönüş bilet ücretleri,
§ Yıllık programların ve bütçelerin koordinasyon, uygulama ve izlenmesi ile ilgili alım ve giderleri ile bütçe hazırlama sürecinde yapılacak tanıtma ve ikram giderleri; plan, program ve bütçelerin ulusal çap ve seviyede tanıtılması ile ilgili her türlü basın, yayın, baskı, konferans, broşür, radyo, televizyon, film, fotoğraf, vb. araç ve malzeme giderleri,
§ Ekonomik ağırlıklı tanıtım faaliyetleri çerçevesinde ticaret heyeti, alım heyeti ve
ihraç ürünlerinin tanıtım hizmetleri ile ilgili yurtiçinde ve yurtdışında yapılacak organizasyonlara ilişkin tanıtma giderleri (yolluklar hariç),
§ Ülkemizin yatırım imkânlarının yabancılara tanıtılması ve doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının artırılmasını sağlamak amacıyla yurt içi ve yurt dışında yapılacak toplantı, seminer, konferans vb. organizasyonlar ve bunlara ilişkin baskı, yayın, broşür vb. araç, gereç ve malzeme giderleri, ağırlama, konaklama ve bu işlemle ilgili hazırlıkların gerektirdiği her türlü giderler (yolluklar hariç),
§ Makamın gerektirdiği temsil, ağırlama, tören giderleri dışında kalan ve tanıtma
amaçlı olmak üzere, kısa süreli kongre, konferans ve seminer gibi toplantılara ilişkin karşılama, ağırlama ve organizasyon giderleri ile tanıtmaya yönelik reklam giderleri,
§ Tanıtma amaçlı fuarlarla ilgili olmak üzere ve başka ekonomik kodlardan karşılanması mümkün olmayan yolluk, kira gibi diğer giderler,
§ Yurt dışında turizm ve ihracat imkânlarının artırılması amacıyla halkla ilişkiler
ve pazarlama firmalarına, uzmanlarına ve bu işlerle uğraşan kuruluşlara verecekleri hizmetler karşılığı yapılacak ödemelerle, bu konularda yaptırılacak araştırma giderleri,
§ Yukarıda sayılanların dışında kalan tanıtma, ağırlama, tören, fuar, organizasyon giderleri
bu bölüme kaydedilecektir.”
hükmü bulunmaktadır.
Hangi harcamaların tanıtım giderleri kapsamında değerlendirilmesi gerektiği konusu Sayıştay Temyiz Kurulunun 16.10.2012 tarihli ve 35580 tutanak numaralı Kararında;
“5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3.maddesinin (h) bendinde, kamu gideri;
“Kanunlarına dayanılarak yaptırılan iş, alınan mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, iç ve dış borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu satışından doğan farklar, ekonomik, mali ve sosyal transferler, verilen bağış ve yardımlar ile diğer giderler” olarak tanımlanmıştır.
Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesinin 2. maddesinde; “Bu Yönerge, belediye idaresinin başı ve temsilcisi olan Belediye Başkanının bu sıfatının gereği olarak yapacağı temsil-ağırlama ve tören giderleri konusunda uyacağı kuralları kapsar.” denilmektedir. Anılan hüküm, belediye başkanının, temsil ağırlama ve tören giderlerinin yapılması hususunda, sınırsız bir takdir yetkisine sahip olmadığını belirtmektedir.
Belediyelerin “Görev, Yetki ve Sorumlulukları” 5393 sayılı Belediye Kanununun 14 ve 15’inci maddelerinde düzenlenmiştir.
Anılan madde hükümlerinde, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla belediyelerce yerine getirilmesi öngörülen görevler ve sorumluluklar ile belediyelerin yetkileri sayılmıştır. 14’üncü maddenin birinci fıkrasında, “mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla” ibaresi bu husustaki sınırı da belirlemiştir.
Anılan kanunun 60’ıncı maddesinde ise, belediye giderlerinin neler olabileceği yine tek tek sayılmak suretiyle hüküm altına alınmıştır. Bu maddede zikredilen belediye giderleri 14 ve 15. maddelerde sayılan görevlerin yerine getirilmesi ve yetkilerin kullanılması ile ilgili giderlerdir.
Belediyenin kanuni görevleri dahilinde yapılması gereken ve yapılmış olan rutin işlerinin halka duyurulmak amacıyla ücret karşılığında çeşitli yayın organlarında haber niteliğinde verdirilmesini tanıtım giderleri kapsamında değerlendirmek mümkün değildir. Zira tanıtım giderlerinden anlaşılması gereken, bağlı olunan şehrin veya ilçenin sosyal ve kültürel açıdan turistik amaçla tanıtımı ile ilgili olup, belediyenin günlük işlerinin ve dolayısıyla da belediyenin ve belediye başkanının tanıtım giderleri değildir.
Bu itibarla, dilekçi iddialarının reddedilerek 604 sayılı İlam ile verilmiş olan tazmin hükmünün TASDİKİNE,”
denilmiştir.
Diğer yandan, kamu kurum ve kuruluşlarının harcamalarında tasarruf sağlanması amacıyla yayımlanan Tasarruf Tedbirleri ile ilgili 2024/7 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nin “Genel ilkeler” başlıklı bölümünde; “Kamu hizmetleri, bütçe sınırları içinde kalınarak ayrılan kaynakların üzerinde harcama yapılmasına yol açılmadan azami tasarruf anlayışı içinde yerine getirilecektir. Yılı ve takip eden yılların bütçelerinde ilave yük oluşturacak şekilde faaliyet genişlemesine ve iş artışına gidilmeyecektir” denilmektedir.
Yapılan incelemede, yerel basının internet sitelerinde yer alan, idareyle ilgili yapılan rutin haberler gerekçe göstererek ödeme yapıldığı tespit edilmiştir.
İdare bütçesinden yapılan bir harcamanın kamu gideri olarak kabul edilebilmesi için 2560 sayılı Kanun’da belirlenen su ve kanalizasyon hizmetleri konularındaki görevlere ilişkin bir ihtiyacın karşılanmasına yönelik, harcama olması gerekmektedir. Nitekim yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinde de basın tarafından yapılan internet haberleri için Genel Müdürlük bütçesinden harcama yapılmasına müsaade eden bir düzenleme bulunmamaktadır.
Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine, İdare tarafından, yerel basın tarafından yapılan gazete/internet haberleri için tanıtım kapsamında alınan hizmetlerin, BASKİ Genel Müdürlüğünün Balıkesir ili kapsamında yaptığı hizmetlerin vatandaşlara duyurulması, tesislerin bakım ve korunmasına özen gösterilmesi, çevre sağlığına dikkat edilmesi ve yapılan faaliyetlerin kamuoyuna duyurulması vb. hususlarda, dolaylı olarak su ve kanalizasyon hizmetlerine yönelik işler olduğu, belirtilmişse de, yapılan haberlerin İdarenin rutin faaliyetlerini içeren hizmetlere ilişkin olması, söz konusu haberlerin, basın kuruluşlarının ana faaliyetleri gereği yaptıkları yayımlar olması nedenleriyle İdare bütçesinden bu faaliyetler için yapılan ödemelerin, 2560 sayılı Kanun’da belirlenen görevler kapsamındaki bir ihtiyacın karşılanmasına yönelik olarak değerlendirilmesi hukuken mümkün değildir.
Bu itibarla, mevzuatında öngörülmediği halde, İdarenin Kanun’da belirlenen görevleri kapsamında gerçekleştirdiği rutin faaliyetlerine ilişkin olan ve bir ihtiyacın karşılanmasına yönelik olmayan haberler için ödeme yapılması mümkün gözükmemektedir.