Sözleşme Kapsamında Yapılan ve Ağırlık Miktarı (Kg, Ton) Üzerinden Ödenen İmalatların Tartılmaması (Sayıştay)

BULGU: Sözleşme Kapsamında Yapılan ve Ağırlık Miktarı (Kg, Ton) Üzerinden Ödenen İmalatların Tartılmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

İdare tarafından ihale edilen yapım işlerinde ödemesi ağırlık cinsinden olan imalatların sözleşmenin eki birim fiyat tariflerine göre tartı tutanaklarının düzenlenmediği görülmüştür.

Sözleşmelerin ihale dokümanında yer alan “İnşaat Poz Tarifleri” dosyasında lama ve profil demirlerden çeşitli demir işleri yapılması ve yerine konulması imalatına ilişkin ilgili pozlarda; “Çeşitli çelik çubuk, lama ve profil demirlerden yapılan her çeşit merdiven balkon köprü korkulukları, pencere ve bahçe parmaklıkları, çatıya çıkma, fosseptik ve benzeri yerlere yapılan merdivenler, ızgara ve benzeri işlerin yapılması için demir perçin, civata, kaynak ve her türlü malzeme ve zayiatı, işyerinde yükleme, yatay ve düşey taşıma, boşaltma, işçilik, yüklenici genel giderleri ve kârı dâhil, (boya bedeli hariç) 1 kg fiyatı…Ölçü: İmalât ve varsa tespit malzemesi ile birlikte boyanmadan ve montajdan önce tartılır .. Not: Ancak idareler lüzum gördüğü takdirde proje boyutları üzerinden bütün profillerin ve düğüm noktaları levhalarının cetveldeki ağırlıklarına nazaran tartı ağırlığını tahkik edebilir…” ifadesi yer almaktadır.

Yapılan incelemede, İdare tarafından ihalesi yapılan aşağıdaki tablodaki yapım işlerinde lama ve profil demirlerden çeşitli demir işlerinin yapılması ve yerine konulması imalatlarının montajdan önce tartılmadığı tespit edilmiştir.

Tablo 12: Tartı Tutanakları Düzenlenmeyen İşler Listesi

İdare tarafından verilen cevapta, İlgili pozda bahsedildiği üzere imalatların montajdan

önce tartılmasının esas olduğu, ancak idarelerin lüzum gördüğü taktirde profil ağırlık cetvel tablosundaki rakamlara göre tahkik yapabileceği, burada çıkan sonucun %7 fazlasına kadar ödeme yapılabilecği, İdarece daha önce yapılan işlerde tecrübe edildiği üzere tartı tutanağı ve tablo ağırlığı kıyaslaması yapıldığında tablo ağırlığına göre ödeme yapılmasının daha uygun sonuç verdiği, kamu zararına sebebiyet verilmediği, yapılan imalatın niteliği gereği bir bütün olarak tartılamayacağı, imalat öncesi tartım yapılması halinde ise imalat aşamasındaki zayiat miktarının da yükleniciye ödenebileceği ve kamu zararına sebebiyet verebileceği gözönüne alındığında kamu yararı gözetmek adına bugüne kadar yapılan imalatlarda tablo ağırlığına %7 fazla tutar eklenmeden ödeme yapıldığı, ilgili poz tarifinde esasen imalatın montajdan önce tartılması gerektiği ancak İdarenin gerek görmesi durumunda projeye göre ağırlık cetvelleri üzerinden hesap yapılabileceği ifade edilmiştir. Cevabın devamında ise bundan sonraki süreçte bulgu kapsamında belirtilen hususlar ile ilgili yönetmelik ve şartnamelerin göz önünde bulundurularak gerekli süreçlerin yönetilmesine özen gösterileceği belirtilmiştir.

İdarenin cevabı değerlendirildiğinde, Belediye tarafından yapılan savunmada, tartı tutanaklarının düzenlenmediği yönündeki hata kabul edilmekle birlikte, ilgili poz tarifindeki “İdare lüzum görürse cetvel ağırlıkları üzerinden tahkik yapabilir” hükmü dayanak gösterilerek, yalnızca proje ağırlık cetvellerine göre ödeme yapılmasının kamu zararı oluşturmadığı ileri sürülmesi hem teknik yönden yetersizdir hem de mevzuatın açık hükümleriyle çelişmektedir.

Öncelikle, ihale dokümanında yer alan poz tarifinde, “ölçü: imalat ve varsa tespit malzemesi ile birlikte boyanmadan ve montajdan önce tartılır” hükmü açık ve bağlayıcıdır. Poz tarifinde “tartılmadan önce ödeme yapılabilir” gibi bir hüküm bulunmamakta; aksine, cetvel ağırlıklarının yalnızca istisnai durumlarda, idarece ayrıca tahkik edilmek üzere kullanılabileceği belirtilmektedir.

İdarenin “imalat bütün olarak tartılamaz” gerekçesi de teknik olarak yeterli gerekçe değildir. Zira uygulamada, montajdan önce, saha dışında ya da geçici montaj öncesi aşamada çelik malzeme gruplarının tartımı rahatlıkla yapılabilmektedir. Tartım yapılmaması durumunda; yüklenicinin kullandığı malzemenin kalitesi, yoğunluğu, fire oranları gibi değişkenlerin kontrolü mümkün olmamakta ve ödemelerin yaklaşık değerlere dayandırılması, kamu zararına yol açma riskini artırmaktadır. Ayrıca İdarenin, cetvel ağırlıklarına %7 ekleme yapılmadığı için kamu zararının oluşmadığını savunması da hukuken geçerli bir gerekçe değildir. Poz tarifine göre, tartı yapılması durumunda %7’ye kadar fark kabul edilebilmekte; tartı yapılmadığı halde doğrudan cetvel ağırlıklarıyla ödeme yapılması durumunda ise yüklenici lehine veya aleyhine bir farkın oluşması mümkündür. Bu fark, özellikle farklı üretici firmalara ait çelik malzemelerde anlamlı düzeyde değişiklik gösterebilmektedir.

Sonuç olarak, yapım işlerinde sözleşmeler kapsamında yapılan, miktarı ağırlık (Kg, Ton) üzerinden ödemesi yapılan imalatlarda, kullanılan bütün profil demirleri, lama, köşebent, malzemelerinin proje üzerinden birim ağırlıklarının esas alınarak (tahkik yapılarak) toplam ağırlığının hesaplanması, demir ürünlerinde üretim yapan fabrikalar arasında birim ağırlık farklarının bulunması nedeniyle yapılan imalatların kontrol mühendislerinin huzurunda tartısının yapılarak düzenlenecek tartı tutanağından sonra ödemesinin yapılması gerekmektedir.