|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, belediye şirketinin tramvay bakım ve onarımları için temin ettiği bazı malzemelerin fiyatları, piyasa rayiçlerinin oldukça üzerinde tespit edilmiştir. Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili maddesi gereği, ticari faaliyetlerde dikkatli ve özenli davranılması gerektiği vurgulanmakta; kamu kaynaklarının etkin kullanımı ise yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, mali disiplin ve kamu yararının korunması açısından kritik bir öneme sahiptir.
Yapılan incelemelerde, alınan malzemelerin piyasa fiyatlarının 2-3 katı, hatta bazı durumlarda çok daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Örneğin, belirli rulmanların fiyatları, standart ürünlerden farklı yapısal özelliklere sahip olmalarına rağmen, piyasa rayiçlerine göre oldukça yüksek bulunmuştur. Şirket, gelecekteki alımlarda daha kapsamlı fiyat araştırmaları yapacağını ve alternatif tedarikçileri değerlendireceğini belirtmiştir. Ancak, mevcut fiyat karşılaştırmaları yalnızca yerel firmalarla sınırlı kalmış ve daha geniş bir piyasa araştırması yapılmamıştır. Sonuç olarak, kamu kaynaklarıyla gerçekleştirilen alımlarda fiyatların piyasa rayicini doğru yansıtacak sistemlerin kurulması gerekmektedir. Gelecek denetimlerde, fiyat araştırmalarının daha kapsamlı ve şeffaf bir şekilde gerçekleştirilmesi, alternatif kaynakların değerlendirilmesi ve maliyet analizlerinin detaylandırılması, kaynakların etkin ve ekonomik kullanımını sağlamak açısından önem arz etmektedir. |
BULGU: Tramvay Bakım ve Onarımları İçin Alınan Bazı Mal Fiyatlarının Piyasa Rayicinin Üzerinde Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket tarafından tramvay bakım onarımları için alınan bazı mal fiyatlarının güncel piyasa rayiçlerinin üzerinde bulunduğu görülmüştür.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun “Tacir olmanın hükümleri” başlıklı 18’inci maddesinde her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca, kamu kaynağı kullanan Şirketin, kaynaklarını ekonomik kullanması konusunda özen yükümlülüğü de bulunmaktadır. Bu yükümlülük, yalnızca yasal bir gereklilik olmanın ötesinde, aynı zamanda kamu yararının korunması ve mali disiplinin sağlanması açısından da büyük önem taşımaktadır.
Piyasa rayicinin üzerinde alım yapıldığı tespit edilen bazı mallara ilişkin örneklere aşağıda yer verilmiştir;
Tablo 4: Rayicin Üzerinde Alım Yapılan Mallar
| Mal veya Hizmetin Adı | Birim | Temin Edilen Birim Fiyat (TL) |
Birim Piyasa Rayici (TL) | Satın Alınan Malın Piyasa Fiyatları Karşılaştırması |
| Isoflex LDS 18 Special A- 1kg |
Adet | 24.418,74 | 6.435,00 | 3,79 Kat Fazlası |
| GE 120 INA RULMAN |
Adet | 23.716,46 | 8.731,00 | 2,71 Kat Fazlası |
| RULMAN NU210 ECM/C4VA3091 |
Adet | 8.688,87 | 1.050,00 | 8,27 Kat Fazlası |
| Loctite 222 50 ml Yapıştırıcı |
Adet | 2.066,20 | 716,00 | 2,88 Kat Fazlası |
| Molykote PG 75- 1 kg Gres Yağı |
Adet | 3.144,54 | 1.525,63 | 2,06 Kat Fazlası |
Yukarıda yer alan tabloda gösterilen örnekler üzerinden yapılan incelemede, genel olarak malların piyasa rayicinin 2-3 katı, hatta bazı malların çok daha yüksek fiyatlara temin edildiği tespit edilmiştir. Bu durum, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımını sağlamakla yükümlü olan Şirket açısından maliyet etkinliği ve finansal sürdürülebilirlik ilkelerine aykırı bir durum teşkil etmektedir
Kamu idaresi cevabında; bulguda belirtilen rulmanların (NU210 ECM/C4 VA 3091 ve GE 120 SW-A INA), standart rulmanlardan farklı olarak özel yapısal özelliklere (masif pirinç kafes, titreşime dayanıklı kaplama vb.) sahip olduğunu ve bu nedenle fiyatlarının da yüksek olduğunu, piyasa rayici olarak belirtilen 1.050 TL, daha basit yapıdaki Polyamid kafesli rulmanlara ait olduğunu, Şirket, gelecekteki satın almalarda daha kapsamlı fiyat araştırmaları yapacağını, alternatif tedarikçileri değerlendireceğini ve maliyet analizlerini detaylandırarak kaynakların daha etkin ve ekonomik şekilde kullanılmasına özen göstereceğini belirtmiştir.
Her ne kadar Şirket, tedarik edilen rulmanların standart ürünlerden yapısal olarak farklı olduğunu belirtmiş olsa da; tarafımızca yapılan fiyat karşılaştırmaları, doğrudan faturalarda yer alan ürün isimleri esas alınarak, piyasada fiilen temin edilebilen aynı kodlu rulmanlar üzerinden gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, yapılan fiyat araştırmalarının yalnızca Eskişehir ilinde faaliyet gösteren firmalarla sınırlı kaldığı, ürünlerin üretici veya ana dağıtıcı firmalarından fiyat araşrtırması yönteminin tercih edilmediği de görülmüştür. Bu kapsamda eleştirimiz; kamu kaynağıyla yapılan alımlarda, yedek parça ve ürün fiyatlarının piyasa rayicini tam ve şeffaf biçimde yansıtacak sistemlerin oluşturulmasına yöneliktir. Bu itibarla, Şirket tarafından gelecekteki satın almalarda daha kapsamlı fiyat araştırmaları yapılacağı ve alternatif tedarikçilerin değerlendirileceği beyan edilmiş olup, konu izleyen yıllarda gerçekleştirilecek denetimlerde takip edilecektir.
Sonuç olarak; bundan sonraki süreçte, fiyat araştırmalarının daha kapsamlı ve şeffaf bir şekilde gerçekleştirilmesi, tedarik sürecinde alternatif kaynakların değerlendirilmesi ve maliyet analizlerinin detaylandırılması, kaynakların etkin, verimli ve ekonomik kullanımını sağlamak için gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir.