|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir Belediyesi’nde bazı gelir kalemlerinin tahakkuk ve tahsilat miktarlarının düşük olduğunu ortaya koymuştur. Belediyenin amme alacaklarıyla ilgili tahsilat ve takip işlemlerinin etkin bir şekilde yürütülmediği, bu nedenle tahakkuk/tahsilat oranlarının beklenen seviyenin altında kaldığı tespit edilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, belediye başkanına ve mali hizmetler birimine bu gelirlerin tahakkuk ettirilmesi ve tahsilatının yapılması konusunda sorumluluklar yüklemektedir.
Yapılan incelemelerde, ecrimisil, ilan ve reklam gelirleri gibi çeşitli kalemlerde tahsilat oranlarının oldukça düşük olduğu görülmüştür. Örneğin, ecrimisil gelirlerinde %53,14, ilan ve reklam gelirlerinde %63,39 gibi oranlar kaydedilmiştir. Bu durum, belediyenin finansal sürdürülebilirliği açısından ciddi sorunlar yaratabilir. Tahsilat oranlarının düşüklüğü, etkin bir gelir yönetiminin eksikliğini göstermektedir. Belediye, vadesinde ödenmeyen alacaklar için ödeme emirleri düzenleyip haciz işlemlerine başladığını belirtse de, tahsilat süreçlerinin etkinliği sorgulanmaktadır. Daha sağlam bir finansal yapı oluşturmak için, belediyelerin tahsilat kapasitelerini artırmak amacıyla personel sayısının artırılması, e-haciz ve e-tebligat yöntemlerinin uygulanması gibi stratejilerin hayata geçirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Bazı Gelir Kalemlerinin Tahakkuk ve Tahsilat Miktarlarının Düşük Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Belediye tarafından amme alacağı kapsamında bulunan bazı gelirlere yönelik tahsilat ve takip işlemlerinin etkin bir şekilde yerine getirilmediği dolayısıyla bazı gelir kalemlerinde tahakkuk/ tahsilat oranlarının düşük kaldığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun ”Belediye başkanının görev ve yetkileri” başlıklı 38’inci maddesinde belediye başkanına, belediye teşkilâtının en üst amiri olarak belediye teşkilâtını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumak, belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek gibi görevler verilmiş ve bu hususlarda belediye başkanına sorumluluk yüklenmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Mali hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesinin (e) bendinde de; ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek mali hizmetler biriminin görevleri arasında sayılmıştır.
Yukarıda anılan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, üst yönetici ve muhasebe yetkilisine gelirlerin toplanması konusunda bir takım sorumluluklar yüklenmiştir.
Belediye tarafından gelir tahakkukları 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve diğer alt mevzuat hükümlerine göre yapılmaktadır. Takip ve tahsil işlemleri ise 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (AATUHK) hükümleri doğrultusunda yapılmak zorundadır.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre; amme alacaklarına ilişkin olarak amme borçlusuna bir “ihbarname” düzenlenmeli ve tebliğ edildikten sonra 1 ay içinde ödeme yapılması istenmelidir. Buna rağmen ödeme yapılmazsa borçluya, 15 gün içinde borçlarını ödemesi veya mal bildiriminde bulunması için bir “ödeme emri” düzenlenerek tebliğ edilmelidir. Düzenlenen ödeme emrinde kişiye, borcunu zamanında ödemez veya mal bildiriminde bulunmazsa borcunun cebren tahsil edileceği ve mal bildiriminde bulununcaya kadar üç ayı geçmemek üzere hapis ile cezalandırılacağı, mal bildirimini gerçeğe aykırı surette yaptığı takdirde ise 3 aydan 1 yıla kadar hapis ile cezalandırılacağı bildirilmelidir. Ödeme emri üzerine hala ödeme yapılmamış ise “Haciz Varakası” düzenlenmeli ve haciz işlemlerine başlanmalıdır. Bununla birlikte istenen bilgileri zamanında vermeyenler için hem adli para cezası hem de hapis cezası öngörülmüş, bu suçların takibi için ise idarenin o mahaldeki en büyük memuruna Cumhuriyet Savcılığına ihbar yükümlülüğü getirilmiştir.
Tahsilat/tahakkuk oranı; idarelerce tahakkuk ettirilen gelirlerin ne kadarının tahsil edilip bütçe gelirine dönüştüğünü, dolayısıyla kamu idarelerinin tahsil kabiliyetini ölçen bir göstergedir. Bu oran, idarenin gelir performansına ilişkin bir ölçüt olarak kabul edilmektedir. İdeal olan, tahakkuk etmiş tüm gelirlerin tahsil edilebilmesidir.
Yapılan incelemelerde, Belediye tarafından tahakkuku yapılan ecrimisil gelirlerinde %53,14, ilan ve reklam gelirlerinde %63,39, avukatlık vekalet ücreti gelirlerinde %0,00, bina cephelerine yapılan ilan ve reklamlarda %45,70, laboratuvar deney ve analiz gelirleri %33,01, diğer idari para cezalarında %67,49 gibi vergi gelirlerinde bu oranlarda tahsilat gerçekleştirildiği görülmüştür.
Tahsilat oranı belediyeler için en önemli finansal göstergelerden biridir. Çünkü beklenen gelirlerin tahsil edilememesi idarelerin finansal güçlükler ile karşılaşmalarına yol açabilecektir. Tahsilat/tahakkuk oranlarının düşüklüğü, bu gelirlere ilişkin etkin bir gelir yönetiminin olmadığını göstermektedir.
İdare tarafından verilen cevapta, vadesinde ödenmeyen belediye alacakları için ödeme emri tebliğ edildiği, süresinde ödeme yapılmayan alacaklar hakkında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri doğrultusunda haciz işlemlerine başlandığı ve icra ve tahsilat süreçleri etkin şekilde yürütüldüğü ifade edilmiştir. Ancak bulguda görüldüğü üzere bazı gelir kalemlerinde tahsilat/tahakkuk oranlarının düşük kaldığı ve tahsilat süreçlerinde etkinlikten uzak olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, ilgili gelir kalemleri itibariyle tahsilat/tahakkuk oranlarında düşüklük olduğu açıktır. Bu orandaki düşüklük sürdürülebilir bir finansal yapının kurulmasında eksikliğe yol açmaktadır. Finansal olarak daha sağlam bir yapının kurulabilmesi için belediyelerin tahsil kapasitelerini yükseltmeye yönelik olarak personel sayısının yeterli hale getirilmesi, e-haciz ve e-tebligat yönteminin uygulanması gibi tüm araçların kullanılması, kurumlar arası veri paylaşımının sağlanması ve uygulayıcı personelin etkin eğitimi gibi unsurların bir bütün halinde değerlendirilmesi gerekmektedir.