|
ÖZET: İşçilerin yıllık fazla çalışma saatleri, 4857 sayılı İş Kanunu’na göre belirlenen 270 saatlik sınırı aşmaktadır. 2024 yılına ait Sayıştay denetim raporları, ESTRAM A.Ş. bünyesinde çalışan 190 işçiden 94’ünün 270 ila 399 saat, 35’inin 400 ila 499 saat, 22’sinin 500 ila 599 saat, 20’sinin 600 ila 699 saat ve 19’unun ise 700 ila 1100 saat arasında fazla çalışma gerçekleştirdiğini ortaya koymuştur. Bu durum, işçilerin fazla çalışma sürelerinin sürekli hale geldiğini göstermektedir.
4857 sayılı Kanun’un 41. maddesi, işçilerin yılda en fazla 270 saat fazla çalışabileceğini belirtmektedir. Bu düzenleme, işçilerin sağlığını koruma amacı taşımakta olup, aşırı çalışma sürelerinin bedensel ve zihinsel yorgunluğa yol açabileceği ve dolayısıyla iş kazalarını artırabileceği dikkate alınmalıdır. Kamu idaresi, bu bulgulara katıldığını ve gerekli önlemlerin alınacağını ifade etmiştir. Sonuç olarak, ESTRAM A.Ş. tarafından istihdam edilen işçilerin fazla çalışma sürelerinin, İş Kanunu ve ilgili yönetmeliklere uygun olarak düzenlenmesi gerekmektedir. 270 saatlik sınırın aşılmaması, işçi sağlığı ve güvenliği açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İşçilerin Yıllık Fazla Çalışma Saati Sınırının Aşılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirkette işyerlerinde istihdam olunan işçilere, 4857 sayılı İş Kanunu’nda azami süre olarak belirtilen yıllık 270 saati aşan sürelerde fazla çalışma yaptırılarak ödemede bulunulduğu görülmüştür.
4857 sayılı Kanun’un “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 41’inci maddesinin sekizinci fıkrasında “Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz.” denilmektedir. Yine aynı maddenin son fıkrasında, fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmanın ne şekilde uygulanacağının çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir.
Anılan Kanun’un verdiği bu yetkiye dayanarak 06.04.2004 tarih ve 25425 sayılı Resmî Gazete’de “İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği” yayımlanmıştır. Bu Yönetmelik’in “Fazla Çalışmada Sınır” başlıklı 5’inci maddesinde;
“Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz. Bu süre sınırı, işyerlerine veya yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkindir. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sürelerinin hesabında yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır.”
Denilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, bir işçinin bir yılda en fazla 270 saat fazla çalışma yapabileceği anlaşılmaktadır. Ancak ESTRAM A.Ş. uhdesinde istihdam olunan işçilerin 2024 yılına ilişkin fazla çalışmalarının incelenmesi sonucunda, 190 personelin; 94’ünün 270 ila 399 saat, 35’inin 400 ila 499 saat, 22’sinin 500 ila 599 saat, 20’sinin 600 ila 699 saat, kalan 19’unun ise 700 ila 1100 saat arasında değişen sürelerle 4857 sayılı Kanun’da belirlenen üst limiti aştığı, ücretlerinin de limiti aşan saatler üzerinden ödendiği tespit edilmiştir.
Şirkette fazla çalışma süreklilik kazanarak normal çalışma sistemi haline getirilmiştir. Ancak işçilerin bedensel ve zihinsel olarak yapacakları fazla çalışmaların bir sınırının olması gerekmektedir. 4857 sayılı İş Kanunu’nda bu gerekçeye uygun olarak fazla çalışma sürelerine bir üst sınır getirildiğini görüyoruz. Bu sınır bir yıllık zaman dilimi içerisinde işçiye en fazla 270 saat fazla çalışma yaptırılabileceğini kabul etmektedir.
Bir işyerinde farklı işçilerle işçiler bazında yılda 270 saati geçmemek üzere fazla çalışma yapılabilir. Burada esas amaçlardan birisi de işçilerin sağlığının korunmasıdır. Ancak 270 saatlik sınırın aşılması işçiler açısından bedensel yorgunluk ve motivasyon düşüklüğüne bağlı olarak iş kazalarının gündeme gelebileceği de unutulmamalıdır.
Kamu idaresi cevabında; bulguya iştirak edildiğini belirtmiş olup gerekli önlemlerin alınacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde asıl olması gereken 270 saatlik fazla çalışma süresinin aşılmamasıdır. Şirket tarafından istihdam olunan işçilerin fazla çalışma sürelerinin 4857 sayılı Kanun ile “İş Kanunu’na İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği”ne uygunluğunun sağlanması gerekmektedir.