|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bir belediye şirketinin mal ve hizmet alımlarında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun hükümlerine uyulmadığını ortaya koymuştur. İncelemeler sonucunda, alımların ihale yöntemleri yerine doğrudan temin usulüyle gerçekleştirildiği belirlenmiştir. Kamu İhale Kanunu’nun 5. maddesi, idarelerin ihale süreçlerinde saydamlık, rekabet ve eşit muamele gibi temel ilkelere uyması gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca, doğrudan temin usulünün yalnızca belirli koşullarda kullanılabileceği ve bu usulde ihale komisyonu kurulmasının zorunlu olmadığı ifade edilmiştir.
Denetim sırasında, belediye şirketinin gıda, içecek, personel kıyafeti ve diğer mal alımlarında yapılan sözleşmelerde, alınan ürünlerin miktarlarının genellikle 1 adet olarak gösterildiği, ancak binlerce adet alım yapıldığı tespit edilmiştir. Bu durum, şirket kaynaklarının etkin kullanılmasını engellemekte ve sözleşmelerde belirtilmeyen miktarların hukuki sorunlara yol açma potansiyelini artırmaktadır. Alım tutarlarının doğrudan temin limitlerini aşması, mevzuata aykırı bir durum olarak değerlendirilmektedir. Sonuç olarak, belediye şirketinin mal ve hizmet alımlarında Kamu İhale Kanunu’nun hükümlerine riayet etmesi ve doğrudan temin usulünün şartlarını taşımayan alımlar için ihale yöntemlerini kullanması gerekmektedir. Bu, hem kaynakların verimli kullanımını sağlamak hem de hukuki sorunlardan kaçınmak açısından büyük önem taşımaktadır. Şirket, gerekli düzeltici işlemlere başlanacağını bildirmiştir. |
BULGU: İhale Usulüyle Alınması Gereken Bazı Mal ve Hizmet Alımlarının Doğrudan Temin Usulüyle Alınması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket tarafından yapılan bazı mal ve hizmet alımlarında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerinin uygulanmadığı, alımların Kanun’da öngörülen ihale yöntemleri kullanılmaksızın doğrudan temin usulüyle gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde, idarelerin Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları, Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu, diğer ihale usullerinin Kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabileceği ve ödeneği bulunmayan hiçbir iş için ihaleye çıkılamayacağı belirtilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabileceği haller sayılmış olup, bu usulde yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10’uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçların temin edilebileceği ifade edilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un yukarıdaki hükümleri gereği, belediyelerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları belediye şirketleri Kanun kapsamında olup kullanımlarında bulunan kaynaklardan karşılanan mal veya hizmet alımlarını, Kanun hükümlerine göre yürütmeleri ve 5’inci maddede düzenlenen temel ilkelere riayet etmeleri gerekmektedir.
Şirket hesap ve işlemleri üzerinde yapılan incelemelerde; yaklaşık 30.000.000,00 TL gıda ve içecek alımı, 18.000.000,00 TL üzerinde alkollü içecek alımları, yaklaşık 2.500.000,00 TL personel kıyafeti alımları, 1.450.000,00 TL üzerinde reklam gideri alımları, yaklaşık 800.000,00 TL tatlı alımları, 1.300.000,00 TL üzerinde mutfak gazı alımı ve 5.000.000,00 TL üzerinde çeşitli mal alımında düzenlenen sözleşmelerde alınan malın ya da hizmetin miktarının 1(bir) adet gösterildiği, sözleşmelerde bedel belirtilmediği ancak söz konusu ürünlerden doğrudan temin usulüyle binlerce adet alım yapıldığı tespit edilmiştir.
Bu uygulama, Şirket kaynaklarının verimli kullanılmasına engel olmakla beraber, sözleşmede söz konusu alımlarla ilgili herhangi bir miktar ya da sözleşme bedelinin yer almaması anlaşmazlık durumlarında hukuki sorunlara da yol açabilecektir. Alımlardan anlaşılacağı üzere söz konusu alım tutarlarının doğrudan temin limitlerini çok fazla aştığı görülmektedir.
Şirket cevabında gerekli işlemlerin yapılmasına başlanacağı belirtilerek bulgudaki tespite iştirak edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde; Şirket kaynaklarının verimli kullanılmasını sağlamak, Kanun hükümlerinin uygulanmaması suretiyle sorumlulukla karşılaşmamak için; yapılan mal ve hizmet alımlarında 4734 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması, doğrudan temin usulün şartlarını taşımayan alımların Kanun’da öngörülen istisna halleri hariç ihale yöntemleri kullanılarak yapılması gerekmektedir.