|
ÖZET: Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci Maddesi’nin (a) ve (b) bendi kapsamına girmeyen alımların bu bent hükümlerine göre gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a) bendinde, ihtiyacın yalnızca gerçek veya tüzel bir kişi tarafından karşılanabileceği belirtilirken, (b) bendinde ise bu kişinin özel bir hakka sahip olması gerektiği ifade edilmektedir. Kamu İhale Genel Tebliği, bu maddelerin uygulanmasına dair detaylı açıklamalar sunmakta ve idarelerin, ihtiyaçların neden yalnızca belirli bir kişi veya kurumdan temin edileceğini belgelemelerini istemektedir.
Yapılan denetimlerde, bazı yedek parça alımları ve kitap temininde, bu düzenlemelere aykırı olarak doğrudan temin yönteminin kullanıldığı gözlemlenmiştir. İdarelerin, harcama birimlerini bilgilendirerek fiyat araştırması yapmaları ve ihtiyaçların niteliklerini tarif etmeleri gerektiği vurgulanmıştır. Ancak, bu tür alımların 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendi veya ihale usulleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerektiği belirtilmektedir. Sonuç olarak, Kamu İhale Kanunu’nun ilgili maddeleri doğrultusunda, ihtiyaçların karşılanmasında yasal çerçeveye uyulması önem taşımaktadır. İdarelerin, bu süreçte gerekli belgeleri eksiksiz hazırlamaları ve uygun yöntemleri kullanmaları gerekmektedir. |
BULGU: Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci Maddesinin (a) ve (b) Bendi Kapsamına Girmeyen Alımların Bu Bent Hükümlerine Göre Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin (a) ve (b) bendi kapsamına girmeyen alımların bu bent hükümlerine göre yapıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin,
a) Bendinde, “İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi.” hükmü,
b) Bendinde ise, “Sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması.” hükmü,
yer almaktadır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin,
“İhtiyacın gerçek veya tüzel tek kişiden temini” başlıklı 22.2. maddesinde,
“İdareler, 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (a) bendinin uygulamasında mal ve hizmet alımlarında, 4734 Sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (a), (b), (c) Bentleri Kapsamında Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara/Hizmetlere İlişkin Formu (KİK022.0/M ve KİK021.0/H) kullanarak ihtiyacın neden sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğini detaylı olarak yazacak, fiyat araştırması yapacak, ihtiyaç konusu malın veya hizmetin niteliklerini tarif edecek ve bu hususlara ilişkin bütün belgeleri standart forma ekleyeceklerdir. Ayrıca, bir taahhüt kapsamında; taahhüt konusu sözleşme veya şartnamede yer alan hükümler nedeniyle belli bir marka veya modelli malın alınmasının zorunlu olduğu hallerde, 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (a) bendinin uygulanması mümkün bulunmaktadır.” açıklaması,
“İhtiyacın özel bir hakka sahip gerçek veya tüzel tek kişiden temini” 22.3. başlıklı maddesinde,
“4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (b) bendi sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili bilimsel, teknik, fikri veya sanatsal v.b. nedenlerle özel bir hakka sahip olmasını ifade etmektedir. Bu nedenle, ihale konusu mal veya hizmet, bilimsel, teknik, fikri veya sanatsal v.b. nedenlerle ve münhasır hakların korunması nedeniyle sadece belirli bir mal tedarikçisi veya hizmet sunucusu tarafından sağlanabiliyorsa, ilan yapılmaksızın anılan madde hükmüne göre doğrudan temin yoluyla ihtiyaçların karşılanması mümkün bulunmaktadır. Örneğin idarelerin diğer usullerle temini mümkün olmayan bilimsel yayın, fikir ve sanat eseri, belirli bir akademik kişiden eğitim v.b. mal veya hizmetler bu bent kapsamında temin edilebilecektir. İdareler, 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (b) bendinin uygulamasında, (Tek Kaynaktan Temin Edilen İhtiyaçlara İlişkin Standart Formu-KİK022.0/M ve KİK021.0/H) kullanarak ihtiyacın neden sadece özel bir hakka sahip gerçek veya tüzel tek kişiden karşılanabileceğini detaylı olarak yazacak, fiyat araştırması yapacak, ihtiyaç konusu mal veya hizmetin niteliklerini tarif edecek ve bu hususlara ilişkin bütün belgeleri standart forma ekleyeceklerdir.” açıklaması bulunmaktadır.
Yapılan incelemede; “ihtiyacın gerçek veya tüzel tek kişiden temini” ve “ihtiyacın özel bir hakka sahip gerçek veya tüzel tek kişiden temini” ile ilgili düzenlemeler kapsamına girmemesine rağmen, İdarenin bir kısım yedek parça alım ve tamir hizmetleri ile kitap alımı gibi bir takım ihtiyaçlarının temininin bu usüllerle gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Kamu idaresince, konu ile ilgili olarak harcama birimlerinin bilgilendirildiği, birimlerce fiyat araştırmasının yapılacağı, ihtiyaç konusu malın veya hizmetin niteliklerinin tarif edileceği ve bu hususlara ilişkin bütün belgelerin standart forma ekleneceği vurgulanmıştır.
Bu itibarla, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin (a) ve (b) bendi kapsamına girmeyen alımların, İdarece ihtiyacın kapsam ve niteliği ile tutarına bağlı olarak Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendine veya ihale usullerine göre yapılması gerekmektedir.