|
ÖZET: Araç kiralama ihalelerinde yapılan incelemeler, rekabeti engelleyici ve katılımı azaltıcı şartların teknik şartnamelerde yer aldığını ortaya koymuştur. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ilgili maddeleri, idarelerin ihalelerde saydamlık, eşit muamele ve rekabeti sağlaması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak, 2024 yılında gerçekleştirilen “Araç Kiralama Hizmet Alım İşi” ihalelerinde, araçların beyaz renkte olması gibi kısıtlayıcı şartların bulunduğu tespit edilmiştir. Bu durum, ihalelere katılımı olumsuz etkilemiş ve bazı ihalelerin iptaline yol açmıştır.
Örneğin, 14.08.2024 tarihinde yapılan bir ihale, yalnızca beyaz araç sunan tek bir isteklinin katılımıyla gerçekleştirilmiş; ancak geçici teminatının uygun olmaması nedeniyle iptal edilmiştir. Benzer şekilde, takip eden ihalelerde de katılım sayısının az olması ve şikayet başvurularının artması, şartnamelerdeki kısıtlayıcı unsurların etkisini göstermektedir. İdare, bu bulgular ışığında, beyaz renk şartını sonraki ihalelerden kaldırdığını belirtmiştir. Sonuç olarak, idarelerin, araç kiralama hizmet alımlarında şartnameleri, rekabeti artıracak ve tüm isteklilere eşit fırsatlar sunacak şekilde düzenlemesi önem arz etmektedir. Bu yaklaşım, hem ihalelere katılımı artıracak hem de kamu kaynaklarının etkin kullanımını destekleyecektir. |
BULGU: Araç Kiralama İhalelerinde Rekabeti Engelleyici, İhaleye Katılımı Azaltıcı Şartlara Yer Verilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarece gerçekleştirilen “Araç Kiralama Hizmet Alım İşi” ihalelerinin teknik şartnamelerinde rekabeti engelleyici, ihaleye katılımı azaltıcı düzenlemelere yer verildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun;
“Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; idarelerin, bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu,
“Şartnameler” başlıklı 12’nci maddesinde; ihale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin teknik kriterlerine ihale dokümanının bir parçası olan teknik şartnamelerde yer verileceği, belirlenecek teknik kriterlerin, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olacağı, rekabeti engelleyici hususlar içermeyeceği ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlayacağı, şartnamelerde teknik özelliklere ve tanımlamalara yer verileceği, belli bir marka, model, patent, menşei, kaynak veya ürünün belirtilemeyeceği ve belirli bir marka veya modele yönelik özellik ve tanımlamalara yer verilmeyeceği
Hüküm altına alınmıştır.
Kanun’un yukarıdaki hükümlerinden; idarelerce Kanun’a göre yapılacak ihalelerde ihale konusu işlerin şartnamelerine rekabeti engelleyici unsurların konulamayacağı, bilakis tüm istekliler için fırsat eşitliğini sağlayıcı ve ihaleye katılımı artırıcı hususların konulabileceği, şartnamelerdeki teknik kriterlerin, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olması gerektiği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede; 2024 yılı içerisinde yapılan “Araç Kiralama Hizmet Alım İşi” ihalelerinin teknik şartnamelerine “Araçların tamamı beyaz renkte olacak …” hükmünün konulduğu görülmüş, idarece ihaleye katılacak isteklilerden ihale konusu iş kapsamında sadece söz konusu renge sahip araçların sunulması istenmiştir.
İdarece yaklaşık maliyeti 46.150.800,00 TL olan “1 Yıl Süre ile 87 Adet (Yakıtsız- Şoförsüz) Araç Kiralama Hizmet Alım İşi”nin ihalesi 14.08.2024 tarihinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 19’uncu maddesi kapsamında açık ihale usulüyle gerçekleştirilmiş, ihaleye tek istekli katılmış ancak geçici teminatının uygun olmaması gerekçesiyle teklifi değerlendirme dışı bırakılmış, geçerli başka teklif olmaması sebebiyle ihale iptal edilmiştir. Söz konusu ihalenin dokümanını indiren istekli olabilecek bir firma tarafından şartnamedeki “ihale kapsamında çalıştırılacak araçların beyaz renkte olması” şartının ihaleye katılımı engeller nitelikte olduğu gerekçesiyle idareye şikayet başvurusunda bulunulduğu görülmüştür. Söz konusu ihalenin iptali üzerine idarece yaklaşık maliyeti 2.007.550,00 TL olan “1 Ay Süre ile 54 Adet (Yakıtsız-Şoförsüz) Araç Kiralama Hizmet Alım İşi”nin ihalesi 04.09.2024 tarihinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21’inci maddesi (f) bendi kapsamında pazarlık ihale usulüyle gerçekleştirilmiş, ihaleye tek istekli katılmış, ihale üzerinde bırakılarak istekliyle 1.997.992,80 TL bedel üzerinden sözleşme imzalanmıştır. Daha sonraki süreçte idarece yaklaşık maliyeti 50.364.000,00 TL olan “1 Yıl Süre ile 87 Adet (Yakıtsız-Şoförsüz) Araç Kiralama Hizmet Alım İşi”nin ihalesi 30.09.2024 tarihinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 19’uncu maddesi kapsamında yine açık ihale usulüyle gerçekleştirilmiş, ihaleye 4 istekli katılmış ancak 3’ünün geçici teminatının uygun olmaması, 1’inin de yeterlik bilgileri tablosunda geçici teminata ilişkin satırın doldurulmaması ve EKAP üzerinde e-gtm bilgisine ulaşılamaması gerekçeleriyle teklifleri değerlendirme dışı bırakılmış, geçerli başka teklif olmaması sebebiyle bu ihale de iptal edilmiştir. Söz konusu ihalenin dokümanını indiren istekli olabilecek bir firma tarafından da yine şartnamedeki “ihale kapsamında çalıştırılacak araçların beyaz renkte olması” şartının ihaleye katılımı engeller nitelikte olduğu gerekçesiyle idareye şikayet başvurusunda bulunulduğu görülmüştür. Bu ihaleden sonra ise idarece yaklaşık maliyeti 17.720.000,00 TL olan “4 Ay Süre ile 70 Adet (Yakıtsız-Şoförsüz) Araç Kiralama Hizmet Alım İşi”nin ihalesi 08.10.2024 tarihinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21’inci maddesi (b) bendi kapsamında pazarlık ihale usulüyle gerçekleştirilmiş, ihaleye iki istekli katılmış, ihale komisyonunca yapılan değerlendirme sonucu ihale ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi üzerinde bırakılmış, daha sonra ise gerekçeli karar oluşturularak ihale iptal edilmiştir.
İdarece yapılan ihalelerdeki kiralanacak araç sayısının (87), (70), (54) gibi yüksek olması da göz önünde bulundurulduğunda şartnamelere “ihale kapsamında çalıştırılacak araçların beyaz renkte olması” şartının konulmasının rekabeti kısıtlayıcı, ihaleye katılımı azaltıcı bir unsur olduğu açıktır. Nitekim yapılan ihalelere ilişkin istekli olabilecekler tarafından idareye yapılan şikayet başvuruları ve ihalelere katılan istekli sayılarının az olması da bu durumu teyit etmektedir.
İdare bulgu konusu hususa katılmış olup belli bir tarihten sonra yapılan kiralama ihalelerinde beyaz renk şartının şartnamelerden çıkarıldığı ifade edilmiştir.
Dolayısıyla, idarelerce yapılacak hizmet alımı suretiyle taşıt edinilmesine ilişkin ihalelerde şartnamelerin rekabeti engelleyici herhangi bir hüküm içermemesine, aksine tüm istekliler için fırsat eşitliğini sağlayacak ve ihaleye katılımı artıracak şekilde düzenlenmesine özen gösterilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.