|
ÖZET: Bazı ilçe merkezleri ve büyük yerleşim alanlarında nazım imar planlarının eksik olduğu tespit edilmiştir. 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun 7. maddesi, büyükşehir belediyelerinin nazım imar planlarını hazırlama, onaylama ve uygulama görevlerini belirlemektedir. Ayrıca, 3194 sayılı İmar Kanunu’nda nazım imar planının tanımı yapılmakta ve bu planların, çevre düzeni planları ile uyumlu olarak hazırlanması gerektiği vurgulanmaktadır.
Mekânsal planların kademeleri, mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları, nazım imar planları ve uygulama imar planları olarak sıralanmaktadır. Bu planların, üst kademedeki planlara uygun şekilde hazırlanması zorunludur. 14.06.2014 tarihli Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği, planların kamu yararına yönelik olarak hazırlanması gerektiğini ve her planın, bir alt kademedeki planları yönlendirmesi gerektiğini belirtmektedir. Köprübaşı yerleşiminde nazım imar planının bulunmadığı, Alaşehir, Gölmarmara, Kırkağaç, Sarıgöl, Turgutlu, Şehzadeler ve Yunusemre yerleşimlerinde ise revizyon çalışmalarının sürdüğü gözlemlenmiştir. Bu durum, düzenli kentleşme için büyükşehir belediyelerinin nazım imar planlarını zamanında yapmalarının önemini ortaya koymaktadır. |
BULGU: Bazı İlçe Merkezlerinde ve Yerleşim Alanlarında Nazım İmar Planının Bulunmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Bazı ilçe merkezlerinde ve büyük yerleşim alanlarında nazım imar planlarının ve bazıların ise plan revizyonlarının bulunmadığı görülmüştür.
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun 7’nci maddesinin (b) bendi ile çevre düzeni planına uygun olmak kaydıyla büyükşehir nazım imar planlarını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak, ilçe belediyelerinin nazım plana uygun olarak hazırlayacakları tatbikat imar planlarını onaylamak ve uygulanmasını denetlemek büyükşehir belediyelerinin görevleri arasında sayılmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 5’inci maddesinde; “Nazım İmar Planı; varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plandır.”
“Mekansal plan kademeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Mekânsal planlar, kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planlarına uygun olarak; “Çevre Düzeni Planları” ve “İmar Planları” kademelerinden oluşur. İmar planları ise nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak hazırlanır. Her plan bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanır.”
“Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8’inci maddenin (d) bendinde;
“… Arazi kullanımı ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur.
(…) Mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve 1/25.000 ölçekli nazım imar planlarında; organize sanayi bölgesi, endüstri bölgesi, sanayi sitesi ve teknoloji geliştirme bölgesine ilişkin kararların alınması ve bu kararlarda değişiklik yapılması Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının uygun görüşüne tabidir. Alt kademe planların, üst kademe planların kesinleştiği tarihten itibaren en geç bir yıl içinde ilgili idarece üst kademe planlara uygun hale getirilmesi zorunludur. Aksi halde, üst kademe planları onaylayan kurum ve kuruluşlar alt kademe planları en geç altı ay içinde uygun hale getirir ve resen onaylar. Bu süre içinde ruhsat işlemleri, yürürlükte olan uygulama imar planına göre gerçekleştirilir…” denilmektedir.
Mekansal planların yapılmasına ve uygulanmasına ilişkin usul ve esasların belirlendiği 14.06.2014 tarihli ve 29030 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği’nin 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında; planlama kademelerinin, üst kademeden alt kademeye doğru sırasıyla; mekansal strateji planı, çevre düzeni planı, nazım imar planı ve uygulama imar planından oluştuğu, ikinci fıkrasında; mekansal planların, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanacağı ve her planın, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olması gerektiği, plan raporu ile bütün oluşturması ve bir alt kademedeki planı yönlendirmesinin zorunlu olduğu ifade edilmektedir.
Yönetmelik’in 7’nci maddesinde de genel planlama esasları belirlenmekte ve; “(1) Bu Yönetmeliğe göre hazırlanacak her tür ve ölçekteki mekânsal planlar aşağıda yer alan planlama ilke ve esaslarına, planların hazırlanması ile ilgili standartlara, gösterim tekniklerine ve tanımlara uygun olarak yapılır:
Planlar, kamu yararı amacıyla yapılır.
Planlar; pafta, gösterim, plan notları ve plan raporu ile bir bütündür.
Planlar, kademesine ve ölçeğine göre ve yapılış amacının gerektirdiği ayrıntı düzeyinde kalmak koşuluyla alt kademedeki planları yönlendirir.
ç) Üst kademe planlar, alt kademesindeki planlara mekânsal nitelikte hedef koyan, yol gösteren ve ilke belirleyen plandır. .” hükümlerine yer verilmektedir.
İdarenin yapmak zorunda olduğu nazım imar planının Köprübaşı yerleşiminde olmadığı ve Alaşehir, Gölmarmara, Kırkağaç, Sarıgöl, Turgutlu, Şehzadeler ve Yunusemre yerleşimlerinde de revizyon çalışmaların devam ettiği görülmüştür.
Sonuç olarak, üst kademe planlar, alt kademedeki planlara mekansal nitelikte hedef koyan, yol gösteren, ilke belirleyen, yönlendiren ve standart getiren planlar olması sebebiyle düzenli kentleşme için Belediyenin görevi olan bu planların yapılması gerekmektedir.