|
ÖZET: İdarenin mülkiyetinde veya tasarrufundaki bazı araçların denetimini sağlamak amacıyla bir araç takip sisteminin kurulmadığı tespit edilmiştir. 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir Belediyesi adına tescilli veya kiralama yoluyla edinilen araçların çoğunda bu sistemin eksikliği, araçların kullanımlarının izlenmesini imkânsız hale getirmektedir. Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddeleri, kamu kaynaklarının etkili ve verimli kullanılmasından sorumlu olanların hesap verme yükümlülüğünü vurgulamaktadır.
Ayrıca, 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, kamu kurumlarının tasarruf tedbirleri çerçevesinde resmi taşıtların edinimi ve kullanımı ile ilgili düzenlemeler getirmiştir. Bu düzenlemeler, kamu araçlarının yalnızca belirli şartlar altında tahsis edilmesini ve yerli üretim oranlarının dikkate alınmasını zorunlu kılmaktadır. Araçların özel işlerde ve tatil günlerinde kullanılmaması gerektiği de belirtilmiştir. Sonuç olarak, araç takip sisteminin eksikliği, hem denetim süreçlerini zorlaştırmakta hem de idarenin araç kullanımlarını etkili bir şekilde izleyememesine yol açmaktadır. Bu durum, üst yöneticilerin sorumluluklarını yerine getirmeleri açısından önemli bir engel teşkil etmektedir. Dolayısıyla, araçların kullanımlarının düzenli olarak izlenmesi ve mevzuata aykırı kullanımların önlenmesi amacıyla bir takip sisteminin kurulması gerekmektedir. |
BULGU: İdarenin Mülkiyetinde veya Tasarrufundaki Bazı Araçların Denetimini Sağlayacak Araç Takip Sisteminin Bulunmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdare adına tescilli veya kiralama kapsamında edinilen araçların bazılarının kullanımlarının takibi için araç takip sisteminin kurulmadığı görülmüştür.
5018 Sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” hükmü yer almaktadır.
Aynı Kanun’un “Mal yönetiminde etkililik ve sorumluluk” başlıklı 48’inci maddesinde ise, kamu idarelerine ait malların tahsis, yönetim, kullanma işlemlerinin; mevzuatında öngörülen kurallar dahilinde, hizmetin amacına uygun olarak verimlilik ve tutumluluk ilkesine göre yapılmasının gerektiği ve bu ilkeye aykırı eylem ve işlemlerden doğacak zararlardan, malların yönetimi veya kullanılması hususunda yetki verilenlerin sorumlu olacağı belirtilmiştir.
Ayrıca kamu kurum ve kuruluşlarının harcamalarında tasarruf sağlanması ve kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanımına ilişkin Tasarruf Tedbirleri ile ilgili 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile resmi taşıtların edinilmesi ve kullanılmasına ilişkin düzenlenmeler yapılmıştır.
T.C. Cumhurbaşkanlığının “Tasarruf Tedbirleri” konulu 2024/7 sayılı Genelge’sinde;
“Kamu kurum ve kuruluşlarınca hizmet alımı suretiyle kullanılan mevcut taşıtlar, sözleşme süresi sonunda izin alınmadan yeniden kiralanmayacaktır.
İlgili mevzuatında belirtilen makam ve hizmetler hariç olmak üzere, hibe dahil her ne şekilde olursa olsun yabancı menşeli taşıt kullanılmayacaktır. Yılı merkezi yönetim bütçe kanununa ekli (T) işaretli cetvelde tasnifi yapılan taşıt cinslerinde en az iki marka tarafından yerli menşeli üretimi olmayan taşıtlarda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan yerli katkı oranları yüzde 40’ın üzerindeki taşıtlar temin edilebilecek, en az iki markada yüzde 40’ın üzerinde yerli katkısı olmayan taşıt cinslerinde ise bu hüküm uygulanmayacaktır.
5/1/1961 tarihli ve 237 sayılı Taşıt Kanunu’na ekli (1) ve (2) sayılı cetvel kapsamındaki hizmetlere ve koruma altına alınanlara tahsis edilen taşıtlar dışında hiçbir makama taşıt tahsis edilmeyecektir. Söz konusu cetvellerde yer almayanlardan 3 sayılı Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usûllerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine ekli (I) sayılı cetvelde yer alan kadro, pozisyon ve görevlerde bulunanlar ile belediye başkanları ve belediyelerde genel sekreterler ve genel müdürler; ikametgahları ile görev yerleri arasındaki sadece sabah-akşam geliş ve gidişleri için hizmet aracı olarak kurumların mevcutlarında bulunan binek veya station wagon tipi taşıtlardan yararlanabilecektir.
237 sayılı Kanun hükümlerinin izin verdiği haller hariç hiçbir makama arazi binek gibi taşıtlar ile yabancı menşeli taşıt, makam aracı olarak tahsis edilmeyecektir. Memuriyet mahalli dışındaki görevlere (şehirler arası, merkezden taşraya ve taşradan merkeze vb.) zorunlu durumlar hariç resmî taşıtla gidilmeyecektir.
Ayrıca taşıtlar; özel işlerde, tatil günlerinde ve personel servis aracı olarak kullanılmayacak, hiçbir makam, birim ve şahsın kullanımına tahsis edilmeyecektir. Bu hükümler 237 sayılı Kanun’un 17’nci maddesinin ikinci fıkrası kapsamında kullanılan taşıtlar hakkında da uygulanacaktır
Taşıtların verimli kullanımı ile işletme maliyetlerinin asgari seviyeye indirilmesine yönelik gerekli önlemler idarelerce alınacaktır. Bu kapsamda taşıtların masrafları gider türleri itibarıyla plaka bazında düzenli olarak kayıt altına alınacak, harcama yetkililerince taşıtların çalışma süresi, güzergahı, ortalama yakıt tüketim değeri, bakım maliyetleri ve sürücü performansı düzenli olarak izlenecektir.”
Yapılan incelemelerde, İdare adına tescilli veya kiralama kapsamında edinilen araçların 90’nında araç takip sistemi bulunmamaktadır. Araç takip sisteminin olmaması taşıtların hangi yönde kullanıldıkları noktasında tarafımıza denetim olanağı vermediği gibi İdare tarafından da araçların kullanımlarının izlenememesine neden olmaktadır.
Sonuç olarak, yukarıda yer verilen mevzuat ve açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, kamu taşıtlarının etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden sorumlu kişiler üst yöneticilerdir. Üst yöneticilerin de bu sorumluluğunu harcama yetkilileri, mali hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getireceği ifade edilmiştir. Bu kapsamda, İdare araçlarının kullanımının denetlenmesi amacıyla kullanımda bulunan araçlarda araç takip sistemi kurulması gerekmektedir. Bu minvalde taşıtların hangi amaçla ve hangi yönde kullanıldıklarının sayılan birimlerce denetlenmesi, mevzuata aykırı olarak kullananlar hakkında da yine mevzuatın öngördüğü yaptırımların uygulanması gerekmektedir.