|
ÖZET: Maddi duran varlıkların amortisman işlemlerinde önemli hatalar tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, bazı varlıklar için amortisman ayrılmamışken, diğerleri için kayıtlı değerlerinden fazla amortisman ayrıldığı belirlenmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği, bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılmasını zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, ayrılan amortisman tutarlarının 257 Birikmiş Amortismanlar hesabında uygun kodlarla izlenmesi ve 630 Giderler hesabına kaydedilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Denetim sonuçları, bazı maddi duran varlıkların amortisman ayrılmadığını ve bazıları için ise fazla amortisman kaydedildiğini göstermektedir. Örneğin, enerji nakil hatları ve parklar gibi varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı tespit edilmiştir. Diğer yandan, bazı varlıklar için ayrılan amortisman tutarları, kayıtlı değerlerinin oldukça üzerinde çıkmıştır. Bu durum, mali tabloların doğruluğunu etkilemekte ve hatalı bilgi oluşumuna yol açmaktadır. Kamu idaresi, denetim bulgularına ilişkin gerekli düzeltmeleri yapacağını belirtmiştir. Bu bağlamda, maddi duran varlıkların amortisman işlemlerinin doğru bir şekilde gerçekleştirilmesi, mali raporların güvenilirliğini artıracaktır. |
BULGU: Maddi Duran Varlıkların Amortisman İşlemlerinde Hatalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye bünyesinde bulunan maddi duran varlıklardan bir kısmı için amortisman ayrılmadığı, bir kısmı için ise kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi duran varlıklar hesap grubu ile ilgili “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinde; bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılacağı ifade edilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 257 Birikmiş amortismanlar hesabı ile ilgili “Hesabın niteliği” başlıklı 202’nci maddesinde; “Bu hesap, maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılır.” denilmektedir.
Ayrıca Yönetmelik’in “Hesabın işleyişi” başlıklı 203’üncü maddesinde; maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının yılsonunda 257 Birikmiş amortismanlar hesabına alacak, 630 Giderler hesabına borç kaydedileceği belirtilmiştir.
Diğer yandan Yönetmelik’in “Detaylı hesap planları” başlıklı 46’ncı maddesi uyarınca hazırlanan Mahalli İdareler Detaylı Hesap Planına göre, maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının 257 Birikmiş amortismanlar hesabında farklı kodlarda izlenmesi gerekmektedir.
Kamu idarelerinin duran varlıklarından hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağının, buna ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının belirlenmesi amacıyla 47 Sıra Numaralı Amortisman ve Tükenme Paylarına İlişkin Tebliğ yayımlanmıştır.
Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payına tabi duran varlıklar” başlıklı 3’üncü maddesinde; genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde muhasebe sistemine dâhil edilen maddi duran varlıklardan; arazi ve arsaların, yapım aşamasındaki sabit varlıkların, varlıkları elde edilmesi için verilen avans ve krediler ile tarihi yapıların, tarihi veya sanat değeri olan demirbaşların amortismana tabi olmadığı açıklanmıştır.
Aynı Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payı ayırma yöntemi” başlıklı 5’inci maddesinde; “Duran varlıklar için amortisman ve tükenme payı ayrılmasında normal amortisman yöntemi uygulanır. Bu yönteme göre varlıklar için amortisman ve tükenme payı, varlığın yararlanma süresine göre Ek-1’de yer alan Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları Listesinde belirlenen oranlarda her yıl eşit olarak ayrılır.” hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre; bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının 257 Birikmiş amortismanlar hesabında farklı kodlarda izlenmesi ve 630 Giderler hesabına borç kaydedilmesi gerekmektedir.
İdarenin hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde; detaylarına aşağıdaki tablolarda yer verilen maddi duran varlıklardan bir kısmı için amortisman ayrılmadığı, bir kısmı için ise kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir.
Tablo 9: Amortisman Ayrılmamış Maddi Duran Varlıklar
| Hesap Kodu Tüm Düzeyler | Hesabın Adı | Varlıkların Toplam Değeri | Amortismanların Toplam Değeri |
Fark |
| 251.xx.02.00. | Enerji Nakil Hatları | 2.408,16 | 0,00 | 2.408,16 |
| 251.xx.20.02. | Parklar ve Yeşil Alanlar | 1.248.395,63 | 0,00 | 1.248.395,63 |
| 251.xx.99.01. | Diğer Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri | 320.306,91 | 0,00 | 320.306,91 |
| 255.07.01.. | Kütüphane Mobilyaları | 535,00 | 0,00 | 535,00 |
| 255.07.02.. | Basılı Yayınlar | 2.887,53 | 0,00 | 2.887,53 |
| 255.12.02.. | Büro Malzemeleri | 322.364,07 | 0,00 | 322.364,07 |
Tablo 10: Kayıtlı Değerinden Fazla Amortisman Ayrılmış Maddi Duran Varlıklar
| Hesap Kodu Tüm Düzeyler |
Hesabın Adı | Varlıkların Toplam Değeri | Amortismanların Toplam Değeri | Fark |
| 251.xx.99.02. | Diğer Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri | 2.798.103,00 | 9.201.103,90 | -6.403.000,90 |
| 252.xx.99.. | Diğer Binalar | 0,00 | 104.893,77 | -104.893,77 |
| 252.xx.xx.08.99 | Diğer | 0,00 | 9,80 | -9,80 |
| 253.02.03.. | Atölye Makineleri ve Aletleri | 495.512,21 | 577.088,68 | -81.576,47 |
| 253.02.09.. | Ayırma, Sınıflandırma Makineleri | 9.662,08 | 11.532,45 | -1.870,37 |
| 253.02.10.. | Matbaacılıkta Kullanılan Makine ve Aletler | 1.571,03 | 2.486,55 | -915,52 |
| 253.03.01.. | Yıkama, Temizleme ve Ütüleme Cihaz ve Araçları | 48.439,10 | 69.071,57 | -20.632,47 |
| 253.03.07.. | Müzik Aletleri ve Aksesuarları | 50,00 | 2.732,10 | -2.682,10 |
| 255.01.02.. | Temsil ve Tören Demirbaşları | 102.130,05 | 109.028,16 | -6.898,11 |
| 255.02.03.. | Teksir ve Çoğaltma Makineleri | 26.121,35 | 31.184,55 | -5.063,20 |
| 255.02.04.. | Haberleşme Cihazları | 188.557,57 | 234.119,22 | -45.561,65 |
| 255.02.05.. | Ses, Görüntü ve Sunum Cihazları | 599.395,36 | 663.543,48 | -64.148,12 |
| 255.02.06.. | Aydınlatma Cihazları | 44,66 | 153,65 | -108,99 |
| 255.02.99.. | Diğer Büro Makineleri ve Aletleri | 165.266,97 | 193.020,22 | -27.753,25 |
| 255.03.01.. | Büro Mobilyaları | 562.684,27 | 602.897,46 | -40.213,19 |
| 255.03.02.. | Misafirhane, Konaklama ve Barınma Amaçlı Mobilyalar | 8.923,00 | 10.287,70 | -1.364,70 |
| 255.03.03.. | Kafeterya ve Yemekhane Mobilyaları | 18.710,00 | 22.092,80 | -3.382,80 |
| 255.04.01.. | Yemek Hazırlama Ekipmanları | 833,00 | 1.175,48 | -342,48 |
| 255.07.04.. | Bilgi Saklama Üniteleri | 0,00 | 216,00 | -216,00 |
| 255.08.02.. | Öğrenmeyi Kolaylaştırıcı Ekipmanlar | 193.730,75 | 252.905,11 | -59.174,36 |
| 255.08.04.. | Okul Bahçesi ve Oyun Demirbaşları | 5.150,00 | 6.470,60 | -1.320,60 |
| 255.09.01.. | Doğa Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar | 0,00 | 345,55 | -345,55 |
| 255.10.03.. | Yangın Söndürme ve Tedbir Cihaz ve Araçları | 7.974,82 | 21.792,95 | -13.818,13 |
| 255.11.02.. | Duvarda Sergilenen Süs Eşyaları | 283,90 | 295,70 | -11,80 |
| 255.11.03.. | Masa ve Sehpalarda Sergilenen Süs Eşyaları | 650,00 | 767,00 | -117,00 |
| 255.99.02.. | Seyyar Tanklar ve Tüpler | 9.000,00 | 10.620,00 | -1.620,00 |
Kamu idaresince, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin olarak gerekli düzeltmelerin yapılacağı belirtilmiştir.
Sonuç itibarıyla, maddi duran varlıklardan bir kısmı için amortisman ayrılmaması, bir kısmı için ise kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrılması nedeniyle 2024 yılı mali tablolarında; 257 Birikmiş amortismanlar hesabı ve 630 Giderler hesabı açısından hatalı bilgi oluşmuştur.