5216 sayılı Kanun ile 2004 yılında İSU’ya Devredilen Köy, Belde ve İlçe Belediyelerindeki Bazı Su Abonelerinin Teminatı Bulunmamasına Rağmen Teminat İadesi Yapılması (Sayıştay)

BULGU: 5216 sayılı Kanun ile 2004 yılında İSU’ya Devredilen Köy, Belde ve İlçe Belediyelerindeki Bazı Su Abonelerinin Teminatı Bulunmamasına Rağmen Teminat İadesi Yapılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

İSU’ya devredilen köy, belde, ilçe belediyeleri tarafından içme suyu hizmeti verilen abonelere ait teminat bedellerinin olmadığı ve bunların abonelikleri sona erdiğinde teminatlarının bulunmamasına rağmen güncel depozito bedelinden iade verilip ilgili belediyenin Çevre Temizlik Vergisi (ÇTV) alacağından mahsup edildiği görülmüştür.

Büyükşehir Belediyesi Kanun’un geçici 2’nci maddesi gereği Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin sınırları il mülki sınırları olmuş ve 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un 26’ıncı maddesi uyarınca belediye ve köylerin mevcut su, kanalizasyon tesisleri ve bunlarla ilgili taşınır ve taşınmaz malları, hak ve borçları ve personeli tüm özlük hakları ile birlikte bir protokolle İSU’ya devredilmiştir.

İSU Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nin 46’ıncı maddesinde; “Su kullanılan her bağımsız birim veya yerde suyu fiilen tüketen ve/veya atıksu üreten gerçek veya tüzel kişiler; su ve kanalizasyon hizmetlerinden birlikte veya ayrı ayrı faydalanmak üzere İdareye başvurarak abone sözleşmesi yapmak zorundadırlar.” denilmektedir.

Aynı Yönetmelik’in 35’inci maddesinde;“ (1) İdare ile sözleşme imzalayan her aboneden, abonelik sözleşmesinin sona ermesi veya sözleşmenin feshi halinde muhtemel ödenmemiş borçlarına karşılık olarak borcuna mahsup edilmek üzere abone grubuna göre en az bir tahakkuk dönemindeki su ve/veya atıksu bedelini karşılayacak kadar teminat bedeli alınır.

(■■■)

(7) Abonelik sözleşmesi yapıldığında m 3 karşılığı olarak alınan teminat bedeli, sözleşme feshedildiğinde alınan m 3 karşılığı olarak güncel tarife bedeli üzerinden aboneye iade edilir.” hükümleri yer almaktadır.

Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; su hizmetinden yararlanan özel ve tüzel kişilerle sözleşme yapılarak yönetmelikte belirtilen tutar kadar teminat bedeli alınacağı ve alınan teminat bedeli, sözleşme feshedildiğinde güncel tarife bedeli üzerinden aboneye iade edileceği ifade edilmiştir.

Yapılan incelemelerde, 5216 sayılı Kanun ile 2004 yılında İSU’ya devredilen köy, belde, ilçe belediyeleri tarafından içme suyu hizmeti verilen abonelere ait teminat bedellerinin olmadığı ve bunların aboneliklerinin sona erdiğinde teminatları olmamasına rağmen güncel depozito bedelinden iade verilip ilgili belediyenin ÇTV alacağından mahsup edildiği görülmüştür.

Tablo 16: Teminatı Olmamasına Rağmen 2020 ve 2024 Yılları Arasında İade Yapılan Depozito Tablosu

Yukarıdaki tabloda görüleceği üzere, 2020 ve 2024 yılları arasında toplam 4.086 aboneliği sonlanan abonenin, İdarenin kayıtlarında bu aboneler tarafından teminat olarak 0,00 TL verildiği görünmesine rağmen fesih sonrası iade tarihi itibariyle güncel teminat bedelleri üzerinden toplam 1.411.264,13 TL depozito iadesi yapılmıştır. İdareden alınan verilere göre; 2024 yılı sonu itibariyle İSU görev sorumluluk alanı içerisinde bulunan yaklaşık 140.116 adet abonenin teminatının bulunmadığı görülmüştür. Söz konusu teminatı bulunmayan abonelerin, abonelikleri sona ermesi halinde teminat iadesi uygulamasına son verilmesi ve ödenmemiş su ve/veya atık su tüketim bedeline karşılık olarak ve borcuna mahsup edilmek amacıyla teminat alınması abonelik sözleşmesi yapılarak İdare açısından bir güvence mekanizması oluşturulması gerekmektedir.

İdare tarafından verilen cevapta, 2004 yılında devralınan eski belediyelerden abonelere ait teminat bedellerinin İSU’ya aktarılmadığı, bu nedenle abonelikleri sona eren vatandaşların taleplerinin karşılanabilmesi amacıyla 2005 yılında teminat ödemelerine başlandığı, ancak bu uygulamanın 2006 yılında İçişleri Bakanlığı tarafından hukuka aykırı bulunduğu ve İSU Genel Kurulu kararıyla iptal edildiği, 2007 yılından itibaren ise ödemelere güncel tarife üzerinden devam edildiği, bu ödemelerin ise belediyelerin ÇTV alacaklarından mahsup edilerek gerçekleştirildiği ve yaklaşık 20 yıllık süreçte herhangi bir belediyenin bu uygulamaya itirazda bulunmadığı ifade edilmiştir.

Ancak İSU kayıtlarında teminat bedeli 0,00 TL olarak görünen abonelere, güncel tarife üzerinden teminat iadesi yapılması ve bu iadelerin ÇTV alacaklarından mahsup edilmesi, yürürlükteki mevzuata aykırıdır. Fiilen alınmamış bir teminatın var kabul edilerek iade edilmesi; hatalı ödeme riskinin yanı sıra, ÇTV gibi tahakkuk ve tahsil esasları farklı olan alacaklarla mevzuata aykırı mahsuplaşmalara, benzer durumda olan diğer aboneler açısından eşitsizlik ve hukuki sorumluluk doğmasına, İdare adına mali kayıtların ve teminat hesaplarının gerçeğe aykırı biçimde tutulmasına neden olabilmektedir. Ayrıca 20 yıl boyunca herhangi bir itirazda bulunulmamış olması, uygulamanın hukuka uygun olduğunu göstermemekte; sessizlik, mevzuata aykırı işlemlerin meşrulaştırılmasına gerekçe oluşturmamaktadır.

Sonuç olarak, İdarenin su kullanan gerçek ve tüzel kişilerle sözleşme imzalaması ve gereken teminat tutarlarının alınması ve aboneliklerin sona ermesi halinde teminatı bulunmayan abonelere teminat iadesi yapılmaması gerekmektedir.