|
ÖZET: Yapım işleri ihale dokümanlarında, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarına göre, yasalara aykırı hükümler yer aldığı tespit edilmiştir. Büyükşehir bağlı idareleri tarafından gerçekleştirilen arıza onarımı, yenileme ve yeni imalat işlerinde, ihale kapsamı dışında kalan alanlarda büyük ölçekli projelere imza atıldığı görülmektedir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62. maddesi, uygulama projesi bulunmayan işlerin ihale edilemeyeceğini belirtirken, bazı durumlarda kesin proje üzerinden ihale yapılmasına olanak tanımaktadır. Ancak, sözleşme öncesinde öngörülemeyen durumlar nedeniyle iş artışlarının yalnızca sözleşmeye esas proje içinde kalması gerektiği vurgulanmaktadır.
Bölge İşletme Başkanlıkları tarafından yapılan incelemelerde, ihale dokümanlarında kesin projelere ve mahal listelerine yer verilmediği, ayrıca sorumluluk sahası dışına çıkılmasına izin veren hükümler eklendiği belirlenmiştir. Örneğin, Sincan Bölge Müdürlüğü sahası dışında Beypazarı ve Ayaş bölgelerinde büyük yatırımlar gerçekleştirilmiştir. İhale dokümanları, yalnızca teknik şartnameler ve birim fiyat tariflerinden oluşmakta, bu durum ihale kapsamını belirsiz hale getirmektedir. Sonuç olarak, yapım işlerinde sözleşmelere esas projelerin dışında kalan ve ilçe sınırlarını aşan işlerin, ilgili mevzuat hükümlerine aykırı olduğu ve ayrı ihalelerle yapılması gerektiği ortaya çıkmaktadır. Kamu idaresi, bu konudaki hassasiyetin artırılacağını belirtmiştir. |
BULGU: Yapım İşleri İhale Dokümanlarına Kanuna Uygun Olmayan Hükümler Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Bölge İşletme Daire Başkanlıklarınca ayrı ayrı ihalesi yapılan Bölge İşletme Müdürlükleri arıza onarımı, yenileme ve yeni imalat işlerinde sözleşme eki teknik şartnamelere dayanarak ihale kapsam sahaları dışında başka bölge müdürlüğü sahasında kalan yerlerde büyük ölçekli yeni imalatların yaptırıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin (c) bendinde yapım işlerinde uygulama projesi olmayan işlerde ihaleye çıkılamayacağı ancak işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan yapım işlerinde ise kesin proje üzerinden ihaleye çıkılmasına imkan tanınmıştır.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 24’üncü maddesinde yapım sözleşmelerinde öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde artışa konu olan işin sözleşmeye esas proje içinde kalması ve idareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması şartlarıyla birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen yapım işleri sözleşmelerinde sözleşme tutarının %20’sine kadar aynı yükleniciye yaptırılmasına imkan tanınmıştır.
Yapım İşleri Tip Sözleşmesi’nin 6’ncı maddesinde birim fiyatlı sözleşmelerde ihale dokümanında yer alan ön ve/veya kesin projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine dayalı olarak, İdarece hazırlanmış birim fiyat teklif cetvelinde yer alan herbir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için yüklenici tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan tutarların toplam bedeli üzerinden sözleşmenin imzalanacağı belirtilmiştir.
Sözleşme öncesinde öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan işin sözleşmeye esas proje içerisinde kalması gerekmektedir. Bu durumda bir işte yer değişikliği söz konusu olduğunda bu değişiklik nedeni ile mukayeseli hesap yapılarak sözleşme bedelinin üzerinde bir ödeme yapılmasına imkan bulunmamaktadır.
Tip sözleşme hükmünden anlaşıldığı üzere, kesin projesi olan ve buna ilişkin mahal listesi ile birim fiyat tarifleri bulunan yapım işleri birim fiyatlı sözleşmeye bağlanacaktır. Dolayısıyla ihale dokümanında projesi olmayan ve bu projeye dayalı mahal listesi bulunmayan yapım işlerinde teknik şartnamelere hükümler konularak taahhüt kapsamı dışında yeni mahallerde işler yapılması mümkün değildir.
4734 sayılı Kanun’un 12’nci maddesinde ihale konusu yapım işlerinin teknik kriterlerine ihale dokümanının bir parçası olan teknik şartnamelerde yer verileceği belirtilmiş ve bu teknik kriterlerin verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olacağı, rekabeti engelleyici hususları içermeyecek şekilde bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlaması gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca teknik şartnamelerde yapım işinin teknik özelliklerine yer verilmesi bunun dışında hükümlere yer verilmemesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, Bölge İşletme Başkanlıklarınca ihalesi yapılan yapım işlerinde ihale dokümanı içinde kesin projelere ve mahal listelerine yer verilmediği gibi daha da ileri gidilerek, ilgili bölge müdürlüğü sorumluluk sahası dışına çıkılmasına izin veren hükümler konulduğu tespit edilmiştir. Örneğin, konulan bu hükme dayanılarak Sincan Bölge Müdürlüğü sahası dışında Beypazarı ve Ayaş Bölge Müdürlüklerinde büyük ölçekli yatırımlara girişilmiştir.
Bölge İşletme Müdürlüklerince yürütülen yapım işlerine ait ihale dokümanları teknik belge olarak sadece teknik şartnameler ile birim fiyat tariflerden oluşmaktadır. Özel Teknik Şartnamelerde “…gerektiğinde mücavir alan sınırları içerisindeki her yerde…” hükmü ile Bölge Müdürlüğü sorumluluk sahası dışında çalışma imkanı verilmek suretiyle ihale kapsamı tamamen belirsizleştirilmiştir. Benzer hükümlere Kanalizasyon İnşaatları Özel Teknik Şartnamesinin 26.18 maddesinde de yer verilmiştir.
Ayrıca İdare tarafından ihale edilen yapım işlerinde ihale sonrasında ihale sınır değişiklikleri ile inşaat sahalarının değiştirilmesi, ilk ihalede teklif edilen işin kapsamını ve mahiyetini değiştirebilecektir. Şöyle ki; Yapım İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yaklaşık maliyetle ilgili hükümlerine göre ihale öncesinde yaptırılan arazi çalışmaları, zemin etüdleri ve projeler yeni alanlar için geçerli olmayabilecek dolayısıyla teklif edilen işin şartları değişmiş olabilecektir.
Kamu idaresi cevabında, yapılacak yapım işleri ihalelerinde bulguda belirtilen konu hakkında gerekli hassasiyet gösterileceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, yapım işlerinde işlerin sözleşmelerine esas projeleri içinde yer almayan hatta ilçe sınırlarının da dışındaki işlerin sözleşmelere dahil edilmeleri ilgili mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmekte olup bu nitelikteki işlerin ayrı ihaleler kapsamında yaptırılmaları gerekmektedir.