|
ÖZET: Kayseri Mesleki Eğitim ve Kültür AŞ (KAYMEK) tarafından işletilen işyerlerinin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarının eksik olduğu tespit edilmiştir. 3572 sayılı kanun ve ilgili yönetmelik, büyükşehir belediyeleri sınırları içindeki işyerlerinin ruhsatlandırılmasında ilçe belediyelerini yetkili kılmaktadır. Yönetmelikte, ruhsat alınmadan işyeri açmanın yasak olduğu ve ruhsatsız işletmelerin kapatılacağı belirtilmiştir. Ancak KAYMEK’in faaliyetleri, kamu denetimi altında bir şirket olarak değerlendirildiğinden, ruhsat alma zorunluluğunun geçerli olup olmadığı konusunda belirsizlikler bulunmaktadır.
KAYMEK, eğitim ve sosyal hizmetler sunan bir kuruluş olmasına rağmen, gelir getirici faaliyetleri de bulunmaktadır. Şirketin muhasebe kayıtları, çeşitli hizmetler ve ürünlerden elde edilen gelirleri göstermektedir. Yönetmelik, sıhhi ve gayrisıhhî işyerleri ile umuma açık alanların ruhsatlandırılmasını kapsadığından, KAYMEK’in işletmeleri de bu kapsamda değerlendirilmelidir. Kamu idaresinin, bu tesislerin sosyal tesis olarak nitelendirilmesi gerektiği yönündeki görüşü, mevcut mevzuatla çelişmektedir. Sonuç olarak, KAYMEK AŞ tarafından işletilen tesislerin, gelir getirici faaliyetler yürütmesi nedeniyle İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı alması gerekmektedir. Mevcut mevzuat, sosyal tesislerin ruhsatlandırma yükümlülüğünden muaf tutulduğuna dair bir düzenleme içermemektedir. Bu durum, KAYMEK’in faaliyetlerinin yasal çerçevede sürdürülmesi açısından önemli bir gereklilik oluşturmaktadır. |
BULGU: Belediye Şirketine İşletme Hakkı Devredilen İşyerlerinin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarının Olmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Belediyeye ait Kayseri Mesleki Eğitim ve Kültür AŞ’ne (KAYMEK) işletme hakkı devredilen işyerlerinin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarının olmadığı görülmüştür.
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un, 3’üncü maddesinin (c) bendinin (cb) alt bendinde; belediye hudutları ve mücavir alan sınırları içerisinde kalan iş yeri ve işletmelerden büyükşehir belediyesi olan yerlerde sıhhi ve sair işletmeler için ilçe belediyelerinin iş yeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır.
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in “İş Yeri Açılması” başlıklı 6’ncı maddesinde; yetkili idarelerden usulüne uygun olarak iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan iş yeri açılıp çalıştırılamayacağı ayrıca iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerlerinin yetkili idareler tarafından kapatılacağı belirtilmiştir. Anılan Yönetmelik, yetkili idareyi; büyükşehir belediyesi bulunan illerde, büyükşehir belediyesinin yetkili olduğu konularda büyükşehir belediyesi, bunun dışında kalan hususlarda büyükşehir ilçe belediyesi olarak tanımlamaktadır.
Yapılan incelemede, Belediyeye ait Kayseri Mesleki Eğitim ve Kültür AŞ’ne işletme hakkı devredilen işyerlerinin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarının olmadığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında Kayseri Mesleki Eğitim ve Kültür AŞ’ne (KAYMEK) işletme hakkı devredilmiş tesislerin, şirket çatısı altında; eğitim, sanat ve mesleki alanlarda hizmet verdiği, ticari kârı birincil hedef olarak gözetmeyen fakat hizmetin sunumunda katlanılan birtakım giderlerin de hizmetten yararlananlara üyelik ücreti, tesis kullanım bedeli vb. usullerle yansıtılan sosyal tesisler olduğu, söz konusu tesislerin kuruluş ve işleyiş yönünden ticaret hukuku bağlamında şekilsel olarak tipik sermaye şirketi statüsünde bir yapı bünyesinde olsa da; Sayıştay denetimine ve Kamu İhale Kanunu’na tabi kamusal denetim ve gözetim çerçevesinde faaliyet yürüttüğü ve bu bakımdan da kamusal niteliği olan atipik bir sermaye şirketi olduğu ve bu bağlamda anılan tesislerin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik kapsamında değerlendirilmesinin doğru olmayacağı kanaatinde oldukları belirtilmiş ise de;
Kayseri Mesleki Eğitim ve Kültür Anonim Şirketi (KAYMEK AŞ), Kayseri Büyükşehir Belediyesinin sermayesinin %100’üne sahip olduğu ana sözleşmesi 13.06.1978 tarih ve 493 sayılı Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanan, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri doğrultusunda anonim şirket olarak kurulmuş bir iştirak şirketidir. Şirket Ana Sözleşmesinde, her seviyede yabancı dil kursları açmak işletmek ve işlettirmek, çeşitli mesleki alanlarda beceri kazandırmak maksadıyla sanat ve mesleğe yönelik (bilgisayar, resim, el sanatları, sanayi makineleri kullanımı, konfeksiyon, çocuk bakımı, ev tekstili, dekorasyon, beden ve ruh sağlığı, kuaförlük, yemek ve pastacılık, plastik sanatlar ve benzeri) diğer konularda eğitim ve öğretim vermek, kurs açmak, işletmek ve işlettirmek, gerekli olan malzeme, araç, gereç, makine ve tesisatı üretmek ithal ve ihraç etmek, satmak, pazarlama ve ticaretini yapmak şirketin ana amacı olarak gösterilmiştir.
Şirkete ait muhasebe kayıtları incelendiğinde, şirket gelirlerinin, asansör ve yürüyen merdiven bakım ve onarım gelirleri, temel gıda satış gelirleri, kurumsal malzeme satış gelirleri, muhtelif hizmet satış gelirleri, tesis kiralama gelirleri, otomatik kapı tamir bakım ve yapım satış gelirleri, seksiyonel kapı tamir gelirleri, güvenlik hizmetleri satış gelirleri, belediye hizmetleri gelirleri, fitness abonelik satış gelirleri ve bireysel eğitim gelirlerinden oluştuğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla şirket bünyesindeki işletmelerin birincil amacı ticari kâr olmasa da gelir getirici faaliyetleri olduğu açıktır.
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in kapsam başlıklı 2’inci maddesinde yönetmeliğin sıhhî ve gayrisıhhî işyerleri ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin ruhsatlandırılması ve denetlenmesine dair iş ve işlemleri kapsadığı belirtilmiş, sıhhi müessese de gayrisıhhî müesseseler dışında kalan her türlü işyeri olarak tanımlanmıştır.
487 Sayılı İş Kanunu’nda ise işyeri işverenin işyerinde ürettiği mal veya hizmet ile nitelik yönünden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altında örgütlenen yerler olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla bulgu konusu şirket bünyesinde mal ve hizmet üretmek suretiyle gelir getirici faaliyet gösteren işletmelerin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik kapsamında birer işyeri olduğu ve işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının olması gerektiği değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında her ne kadar şirket bünyesinde faaliyet gösteren bu tesislerin birer sosyal tesis olduğu belirtilmiş ise de; 7.7.2017 tarih ve 30117 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Maliye Bakanlığı’nın Kamu Sosyal Tesislerinin İşletilmesine İlişkin Tebliğin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde sosyal tesis, idareler tarafından işletilen ve kamu idarelerinde çalışan personel ile diğer yararlanıcıların eğitim, dinlenme, konaklama, beslenme ve eğlence gibi sosyal ve destek amaçlı ihtiyaçlarını karşılayan eğitim ve dinlenme tesisi, misafirhane, kreş, çocuk bakımevi, spor tesisi ve benzer mahiyetteki tesisler olarak tanımlanmıştır. Yine aynı maddede “İdare” ise genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile döner sermayeli kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri, kamu sermayeli bankalar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla bir sosyal tesisten bahsedilebilmesi için tesislerin bu idareler tarafından işletilmesi gerekmektedir. Oysa KAYMEK A.Ş’ne işletme hakkı devredilen işletmeler kamu idaresi olan Büyükşehir Belediyesi tarafından değil şirket tarafından işletilmektedir. Dolayısıyla söz konusu olan işletmelerin sosyal tesis olarak değerlendirilmesi mümkün görülmemektedir. Kaldı ki sosyal tesislerin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik kapsamından muaf tutulduğuna ilişkin herhangi bir mevzuat da bulunmamaktadır.
Sonuç itibarıyla, KAYMEK AŞ tarafından işletilen ve gelir getirici faaliyette bulunulan tesis ve işyerleri için işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınması gerekmektedir.