|
ÖZET: Bazı yapım işleri sözleşmelerinin uygulanması sırasında, verilen süre uzatımlarının mevzuata uygun olmadığı belirlenmiştir. Yapım işlerine dair tip sözleşmenin 27. maddesi, ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi konularında Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) hükümlerinin geçerli olduğunu ifade etmektedir. YİGŞ’nin 29. maddesi, öngörülemeyen durumlar nedeniyle ilave iş gerektiren hallerde ek süre verilmesi gerektiğini belirtmektedir. Ancak, ilave işin öngörülemez olması ve işin tamamlanması için zorunlu hale gelmesi gibi şartların birlikte sağlanması önemlidir.
İdare uygulamalarında, iş kalemlerinde meydana gelen artışlar genellikle iş artışı olarak değerlendirilmekte ve buna bağlı olarak süre uzatımları yapılmaktadır. Ancak, iş kalemlerindeki artışlar durumunda revize fiyat uygulamasının gerçekleştirilmesi gerektiği de YİGŞ’nin 28. maddesinde yer almaktadır. Ayrıca, bazı iş kalemlerinde azalma olduğunda, süre uzatımında bir değişiklik yapılmamakta; bu durum, sözleşmeye uygun bir uygulama olarak değerlendirilememektedir. Örneğin, 2022/843589 ihale kayıt numaralı projede, iş kalemlerindeki artış ve azalışlar sonucunda 60 gün süre uzatımı verilmiştir. Ancak, bu uzatımın gerekçesi açıklanmamış ve iş artışı oranına göre yapılması gereken süre uzatımı dikkate alınmamıştır. Sonuç olarak, ilave iş kalemleri ile artan ve azalan iş kalemleri birlikte değerlendirilerek, net iş artışı ve gerekli süre baz alınarak ilave süre verilmesi gerektiği ortaya çıkmaktadır. |
BULGU: Bazı Yapım İşleri Sözleşmelerinin Uygulanması Sürecinde Verilen Süre Uzatımlarının Mevzuata Uygun Olmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Bazı yapım işleri sözleşmelerinin uygulanması esnasında verilen süre uzatımlarının işe esas sözleşme ve eklerine uygun olmadığı tespit edilmiştir.
Yapım işlerine ait tip sözleşmenin “Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlıklı 27’nci maddesinde, sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesine ilişkin hususlarda Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
İşe esas sözleşme eki YİGŞ’nin “İşin süresi ve sürenin uzatılması” başlıklı 29’uncu maddesinin 5’inci fıkrasında;
“(5) Öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olduğu hallerde ilave işin gerektirdiği ek süre Yükleniciye verilir.”
Hükmü yer almaktadır. İşin başında öngörülemeyen bir durumun ortaya çıkması nedeniyle iş artışının zorunluluk arzetmesi halinde ilave işin gerektirdiği ek süre işin süresine eklenecektir. Ancak burada iş artışı nedeniyle süre uzatımı verilebilmesi için üzerinde önemle durulması gereken husus, ilave işin,
İşin başında öngörülemez nitelikte olması,
Sözleşme konusu işin tamamlanabilmesi için zorunluluk arzetmesi,
şartlarını birlikte taşıması gerekliliğidir.
İdare uygulamasında, sözleşme kapsamında yapılması gereken iş kalemlerinin miktarlarında artış olduğunda, bu durum iş artışı olarak değerlendirilip işin süresi uzatılmaktadır. Ancak iş kalemlerinin miktarlarında artış olması halinde, işe esas sözleşme eki YİGŞ’nin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belli olmayan işlere ait birim fiyat tespiti ile iş kalemi miktarının değişmesi” başlıklı 28’inci maddesinin 2’nci bendine göre revize fiyat uygulamasının yapılması gerekmektedir. Diğer yandan bazı iş kalemlerinin miktarında azalış olması halinde ise miktarı artan iş kalemi nedeniyle verilen süre aynen kalmakta, ancak azalan iş kalemleri nedeniyle bir süre azaltımı yapılmamaktadır. Burada Sözleşmeye göre yapılması gereken uygulama, işin sürecine göre artan ve azalan iş kalemlerini birlikte değerlendirip ortaya çıkan net iş artışı tutarı ve işin yapılması için gereken süre baz alınarak ilave sürenin verilmesidir. Dolayısıyla İdare uygulamasında verilen süre uzatımı rasyonel temelden yoksun kalmaktadır.
Örneğin 2022/843589 ihale kayıt numaralı, 235.789.770,00 TL sözleşme bedelli ve 360 gün süreli “Balıkesir İli Ulaşım Yollarında Yol Yapım Onarım ve Sanat Yapıları Yapımı İşi” nde;
Bazı iş kalemlerinde artış ve azalışlardan dolayı 17.885.579,62 TL ve %7,585 oranında iş artışı yapılması kararı (10 no’lu geçici hakediş dönemi itibarıyla) 31.07.2023 tarihinde alınmıştır.
Alınan bu karara müteakiben 01.10.2023 tarihinde (12 no’lu geçici hakediş dönemi itibarıyla) 60 gün süre uzatımı verilmiştir. Ancak hangi gerekçelere dayanılarak 60 günlük süre uzatımı verildiğine ilişkin bir açıklama yapılmamıştır. Nitekim işin süresi, sözleşme şartları kapsamında, iş artışı oranında arttırıldığı takdirde 28 gün (360*0,07585) süre uzatımı verilmesi gerekmektedir.
Ancak 30.11.2023 tarihinde (14 no’lu geçici hakediş dönemi itibarıyla) alınan iş azaltışı kararıyla, daha önce yapılan iş artışı tutarı 6.565.752,82 TL ve %2,785 oranına düşürülmüştür. Ancak verilen sürede bir değişim yapılmamıştır. Dolayısıyla önce artan iş kalemleri nedeniyle ciddi bir süre uzatımı verilmiş olup, daha sonra, iş artışı tutarında azalış yapılmış ancak verilen süre uzatımında bir değişiklik yapılmamıştır.
Nihai durumda sadece öngörülemeyen durumlar nedeniyle ortaya çıkan ve zorunluluk arzeden ilave iş kalemleri ile artan ve azalan iş kalemleri kesin bir şekilde birlikte değerlendirip ortaya çıkan net iş artışı tutarı ve işin yapılması için gereken süre baz alınarak ilave süre verilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.