Taşınmazların Kaydına İlişkin İşlemlerin Yerine Getirilmemesi ve Fiili Duruma Göre Muhasebe Kayıtlarının Oluşturulmaması (Sayıştay)

BULGU: Taşınmazların Kaydına İlişkin İşlemlerin Yerine Getirilmemesi ve Fiili Duruma Göre Muhasebe Kayıtlarının Oluşturulmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

Kurum taşınmazlarına ilişkin muhasebe kayıtlarının incelenmesi sonucunda; taşınmaz icmal cetvelinin hazırlanmadığı ve muhasebe sisteminde yer alan taşınmaz kayıtlarının fiili durumu yansıtmadığı tespit edilmiştir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda taşınmazların kamu kaynağı olduğu belirtilmiş, kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların bu kaynakların muhasebeleştirilmesinden ve raporlanmasından sorumlu oldukları ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda oldukları hüküm altına alınmıştır.

Kanun’un 60’ıncı maddesinde, idarenin mülkiyetinde veya kullanımında bulunan taşınmazlara ilişkin icmal cetvellerini düzenlemek görevi mali hizmetler birimine tevdi edilmiştir.

Aynı Kanun’un 44’üncü maddesi uyarınca hazırlanan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik 02.10.2006 tarih ve 26307 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Yönetmelik’te belediyelerin de içinde yer aldığı genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazların kaydının ve icmal cetvellerinin bu Yönetmelik uyarınca oluşturulacağı belirtilmiştir.

Yönetmelik’in ekinde taşınmazların cinslerine göre oluşturulmuş kayıt planına yer verilmiş, “Kayıt şekli” başlıklı 7’nci maddesinde ise, Yönetmelik ekinde yer alan taşınmaz formlarının taşınmaz kayıt ve kontrol işlemleriyle görevli birimce ayrı ayrı hazırlanacağı ve mali hizmetler birimine gönderileceği, mali hizmetler birimince bu formların konsolide edilerek taşınmaz icmal cetvellerinin oluşturulacağı hüküm altına alınmıştır.

Aynı Yönetmelik’in “Kayıt değişikliği işlemleri” başlıklı 11’inci maddesinde; kadastro, imar, ifraz, tevhid, cins tashihi, yüz ölçüm değişikliği, kat mülkiyeti tesisi, kamuya terk gibi nedenlerle taşınmazda meydana gelebilecek değişikliklerde, kayıtların kapatılıp oluşan taşınmazların esas alınarak yeni kayıt tesis edileceği belirtilmiş; terkin, satış, devir gibi mülkiyeti sona erdiren durumlarda sona eriş nedeni açıklanarak kayıtların kapatılacağı ifade edilmiştir.

Yapılan incelemelerde, Kurum taşınmaz icmal cetvelinin hazırlanmadığı, muhasebe kayıtları ile fiili durum arasında bağlantının kurulmadığı ve tapuda terk edilmesi gereken 447 taşınmazın terkin işlemlerinin yapılmadığı tespit edilmiştir.

Kurum taşınmazlarının kayıt ve kontrol işlemleri Emlak ve İstimlak Dairesi Başkanlığı tarafından yerine getirilmektedir. Söz konusu Daire Başkanlığı tarafından Kurumun mülkiyetinde ve tasarrufunda olan taşınmazlara ilişkin çalışmalar yapılmış, taşınmaz bilgi sistemi oluşturulmuş, taşınmaz formları hazırlanmış ve mali hizmetler birimine gönderilmiştir. Ne var ki, taşınmaz icmal cetvellerini hazırlamakla görevli Mali Hizmetler Dairesi Başkanlığı tarafından yukarıda bahsi geçen icmal cetvelleri hazırlanmamış, muhasebe kayıtlarında fiili duruma göre bir düzeltme yapılmamıştır. Bir başka deyişle, Yönetmelik uyarınca yapılması gereken işlemler yerine getirilmediği için “Taşınmaz Bilgi Sistemi” ile “Muhasebe Bilgi Sistemi” arasında sistematik bir bağlantı kurulamamıştır.

Örneğin; “Meydanlar”, “Parklar ve Yeşil alanlar”, “Rekreasyon Alanları”, “Otoparklar”, “Pazar Yerleri”, “Genel Mezarlıklar” Yönetmelik’te “Genel Hizmet Alanları” olarak tanımlanmış ve Yönetmelik’in 5’inci maddesinde bu alanların iz bedeli üzerinden kayıtlara alınması gerektiği hüküm altına alınmıştır. Ne var ki, 2024 yılı Bilançosunda “Meydanlar” 244.362.148,04 TL, “Park ve Yeşil Alanlar” 1.472.626.476,43 TL, “Rekreasyon Alanları” 164.536.928,46 TL, “Otoparklar” 414.759.685,53 TL, “Pazar Yerleri” 31.369.768,49 TL ve “Genel mezarlıklar” 729.219.257,87 TL üzerinden kayıtlara alınmıştır.

Emlak ve İstimlak Dairesi Başkanlığı tarafından Mali hizmetler Daire Başkanlığına gönderilen taşınmaz formlarında Kurum taşınmazlarının toplam değeri yaklaşık 40 milyar TL olarak gözükmesine rağmen 2024 yılı Bilançosunda 250 Arazi ve Arsalar Hesabı, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı ve 252 Binalar Hesabının toplam tutarı 300 milyar TL’nin üzerindedir.

Bununla birlikte; çeşitli sebeplerle Kurum mülkiyeti sona eren ve tapudan terkin edilmesi gereken 447 adet taşınmazın terkin işlemlerinin yapılmadığı, kurum taşınmaz sisteminde bu taşınmazların varlıklarını sürdürdükleri ve mali hizmetler birimine gönderilen taşınmaz formlarında yer aldıkları tespit edilmiştir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle, mali tabloların Kurumun mülkiyetindeki tüm taşınmazları kapsayıp kapsamadığının, söz konusu hesaplara dâhil olan taşınmazların olması gereken değerleri ile kaydedilip kaydedilmediğinin anlaşılması mümkün olamamaktadır.

Önceki yıl Sayıştay Raporunda da bulgu konusu yapılmış olan ve İdare tarafından tam olarak düzeltici işlem yapılmayan bu hususa ilişkin Kamu İdaresi cevabında gerekli düzeltme kayıtlarının yapılacağı belirtilmiştir.

Sonuç olarak; söz konusu hatalı uygulamanın düzeltilmemesi nedeniyle, 2024 yılı Bilançosunda 250 Arazi ve Arsalar Hesabı, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı ve 252 Binalar Hesabı hatalı gösterilmiştir. Kurum tarafından hazırlanan taşınmaz formları esas alınarak mali hizmetler birimi tarafından icmal cetvelleri oluşturulmalı ve mali tabloların fiili durumu tam olarak yansıtması sağlanmalıdır.