|
ÖZET: İhaleyle gerçekleştirilen mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine yönelik hakediş ödemeleri ve kesin teminat iadeleri sırasında, istihkak sahiplerinin Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) borçlarının sorgulanmadığı tespit edilmiştir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 90. maddesi, kamu idarelerinin, ihale ile iş alanların SGK’ya olan borçlarını kontrol etme yükümlülüğünü açıkça belirtmektedir. Bu bağlamda, işverenlerin SGK’ya borcu bulunmadığına dair belgelerin alınmadan hakediş ödemesi yapılması ve kesin teminatların iade edilmesi, yasal düzenlemelere aykırıdır.
Yapılan incelemeler sonucunda, çeşitli ihalelere ait hakediş ödemelerinde SGK borcu sorgulamalarının yapılmadığı görülmüştür. Örneğin, Yangınlara Müdahale Araçlarının Bakım Onarım Hizmeti gibi projelerde, SGK borçlarının kontrol edilmeden ödemelerin gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Ayrıca, kesin teminat iadeleri için de benzer durumlar yaşanmıştır; işverenlerin SGK’ya borcu olup olmadığına dair ilişiksizlik belgesi talep edilmeden teminat iadeleri gerçekleştirilmiştir. Belediye, SGK borç sorgulamalarını titizlikle yapacağını ve borcu olan yüklenicilerin hakedişlerinden kesinti yaparak bu borçları ödeyeceğini belirtmiştir. İdarelerin, ihale süreçlerinde SGK borçlarına ilişkin gerekli sorgulamaları yaparak, yasal yükümlülüklerini yerine getirmeleri önem arz etmektedir. Aksi takdirde, idari ve cezai yaptırımlarla karşılaşma riski bulunmaktadır. |
BULGU: İhaleyle Yapılan Alımlar İle Yapım İşlerinde Sosyal Güvenlik Kurumuna İlişkin Borç Sorgulaması Yapılmadan İstihkak Ödenmesi veya Kesin Teminatların İade Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
İdare tarafından ihaleyle yapılan bazı mal veya hizmet alımları ile yapım işlerine ait hakediş ödemelerinde veya kesin teminatlarin iade edilmesinde istihkak sahiplerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna ait muaccel borçlarının bulunup bulunmadığına ilişkin sorgulama yapılmadığı görülmüştür.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Prim ve idari para cezası borçlarının hakedişlerden mahsubu, ödenmesi ve ilişiksizlik belgesinin aranması” başlıklı 90’ıncı maddesinde;
“(Değişik birinci fıkra: 17/4/2008-5754/54 md.) Kamu idareleri ile döner sermayeli kuruluşlar ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamındaki kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar, ihale yolu ile yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenleri ve bunların adreslerini onbeş gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür.
“(Değişik ikinci fıkra: 17/4/2008-5754/54 md.) İşverenlerin hakedişleri, Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması kaydıyla ödenir. (…) İşverenlerin, kamu idareleri ile döner sermayeli kuruluşlar, bankalar ve kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar nezdindeki her çeşit alacak, teminat ve hakedişleri üzerinde işçi ücreti alacakları hariç olmak üzere yapılacak her türlü devir, temlik ve el değiştirme, Kurum alacaklarını karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra, kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder.
Bu maddede belirtilen yükümlülükler yerine getirilmeden hak ediş ödenmesi (.) hallerinde, ilgililer hakkında genel hükümlere göre idarî ve cezaî işlem yapılır. (.)” hükmü yer almaktadır.
29.09.2008 tarih ve 27012 / 2. Mükerrer sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan, Sosyal Güvenlik Kurumu Prim ve İdari Para Cezası Borçlarının Hakedişlerden Mahsubu, Ödenmesi ve İlişiksizlik Belgesinin Aranması Hakkında Yönetmelik’in;
“Kapsam” başlıklı 2’inci maddesinde yönetmeliğin idarelerin ihale yoluyla yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenleri kapsadığı,
“Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde bu yönetmeliğin uygulanmasında İşveren’in idareden iş alan gerçek veya tüzel kişiler ile tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşları ifade ettiği,
“Hakedişten kesinti ve mahsup” başlıklı 6’ncı maddesinde;
“(1) İdarece işverenlerin hakedişleri, Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması kaydıyla ödenir.
(2) İdare, işverene yapacağı her hakediş ödemesinden önce, işverenin ve varsa alt işverenlerinin Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borçlarının olup olmadığını, üniteden yazı ile sorar. Ünitece, işverenin ve varsa alt işverenlerinin muaccel borcunun bulunmadığı hususu idareye bir aylık süre içinde yazı ile bildirilir. Yazı ile bildirilmediği sürece, idare tarafından işverene hakediş ödenmez.
(3) İdare, yaptığı ihaleler sonucunda işverene ödeyeceği her hakediş ödemesinden önce işverenin ve varsa alt işverenlerinin Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borçlarının bulunup bulunmadığı hususunda sorgulama yapabilmek için Kuruma yetki başvurusunda bulunabilir. Kurumca bu başvurunun uygun görülmesi halinde idarece, işverene yapılacak her hakediş ödemesinden önce elektronik ortamda işverenin ve varsa alt işverenlerinin Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan muaccel borçlarının bulunup bulunmadığı hususunda sorgulama yapılır. İşveren ve varsa alt işverenlerin Kuruma borcu yoksa, ayrıca Kuruma yazı ile sorulmaksızın hakediş ödemesi yapılır. (…)
(5) İdarece, işveren ve varsa alt işverenlerinin Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borçlarına mahsup edilmek üzere yapılan kesinti tutarı, ödeme belgesinde gösterilir. Bu kesinti, ödeme makamınca muhasebe kayıtlarına intikal tarihinden itibaren onbeş gün içinde Kuruma veya Kurumun önceden bildirilen banka hesabına yatırılır. Hakediş miktarı, işverenin ve varsa alt işverenlerinin Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borcunu karşılamazsa, bakiye borç daha sonra ödenecek hakedişlerden aynı yöntemle kesilerek Kuruma ödenir.
(6) İşverenin ve varsa alt işverenlerinin, prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden dolayı Kuruma olan sorumluluğu; idari para cezası, prim ve prime ilişkin gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borçlarının tamamının hakedişten mahsup edildiği tarihe kadar devam eder.” denilmektedir.
“Kesin teminatın iadesi” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasında ise, işveren tarafından, idareye ihale konusu işle ilgili olarak Kuruma borcunun bulunmadığına dair ilişiksizlik belgesi ibraz edilmedikçe işverene ait kesin teminatın iade edilmeyeceği, onuncu fıkrasında da istisnai olarak yalnızca piyasadan hazır halde alınıp satılan işlerle ilgili olarak kesin teminatın iadesinde Kurumca düzenlenecek ilişiksizlik belgesi aranmayacağı hükümleri yer almıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde idarelerin ihale yoluyla yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenlere yapılacak hakediş ödemelerinden önce işverenlerin, SGK’ya borcunun olup olmadığının elektronik ortamda sorgulanması, şayet ilgililerin borcu yok ise ödemenin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. İlgili işverenlerin SGK’ya borcu olması halinde ise söz konusu borca mahsup edilmek üzere hakedişten kesinti yapılması ve anılan kesintinin kurumun banka hesabına yatırılması gerektiği görülmektedir.
Piyasadan hazır halde alınıp satılan işler dışındaki işlerle ilgili kesin teminatın iade edilmesiyle ilgili olarak da işveren tarafından, idareye ihale konusu işle ilgili Kuruma borcunun bulunmadığına dair ilişiksizlik belgesi ibraz edilmedikçe işverene ait kesin teminatın iade edilmemesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan 5510 sayılı Kanunun 90’ıncı maddesinde söz konusu yükümlülükleri yerine getirmeden hakediş ödemesi yapan kesin teminatları iade eden ilgililer hakkında genel hükümlere göre idari ve cezai işlem yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede idare tarafından ihaleyle alınan mal veya hizmet alımlarına ilişkin hakediş ödemelerinden bazılarında; (-2024/754994 İhale Kayıt Numarası (İKN) ile ihalesi yapılmış Yangınlara Müdahale Araçlarının Bakım Onarım Hizmeti Alımı İşi’ne ait 09.07.2024- 13016, 16.07.2024-13634/1, 02.09.2024-17249/1, 03.09.2024-17405/1, 20.09.2024-18817/1, 15.10.2024-20674/1 yevmiye tarihli ve no.lu ödeme emirleri veya muhasebe işlem fişlerinde,
-2024/54425 İKN ile ihalesi yapılmış 2024 Yılı İçin Hafif Ticari Araç Kiralama Hizmet Alımı İşi’ne ait 13.08.2024 yevmiye tarihli ve 15766 no.lu ödeme emrinde,
-2024/857154 İKN ile ihalesi yapılmış Elazığ Sanayi Sitesi, Elazığ Oto Kiralama Sitesi, Güneykent Seyir Yolu, Cip Yaşam Kompleksi, Gazi Caddesi Cephe Yenileme Taslak Projeleri Hizmet Alımı İşi’ne ait 26.08.2024 yevmiye tarihli ve 16711 no.lu ödeme emrinde,
-2023/1032448 İKN ile ihalesi yapılmış Elazığ Merkez Aşağı Hopenk ve Yemişlik Mahallelerinde İmar Kanunu’nun 18. Maddesi Uyarınca Şüyulandırma Hizmet Alımı İşi’ne Ait 31.01.2024 yevmiye tarihli ve 2087 No.lu ödeme emrinde,
-2023/1177108 İKN ile ihalesi yapılmış Taksi Toplanma Alanlarında Kullanılmak Üzere 8 adet Prefabrik Alımı ve Montajı Mal Alımı İşi’ne ait 29.02.2024-4279, 15.03.2024- 5322/1, 05.04.2024-7047/1, 16.05.2024-9259/1 yevmiye tarihli ve no.lu ödeme emirleri veya muhasebe işlem fişlerinde,
-2024/404739 İKN ile ihalesi yapılmış Trafik Amirliği Biriminin Çalışmaları Kapsamında Kullanılmak Üzere Sinyalizasyon Malzemeleri Mal Alımı İşi’ne ait 12.07.202413420, 16.07.2024-13615/1, 02.09.2024-17155/1, 26.09.2024-19203/1, 30.09.2024-19398/1, 15.10.2024-20603/1 yevmiye tarihli ve no.lu ödeme emirleri veya muhasebe işlem fişlerinde,
-2024/271817 İKN ile ihalesi yapılmış Park ve Bahçeler Müdürlüğü Bünyesinde Kullanılmak Üzere Tesisat Malzemesi Mal Alımı İşi’ne ait 14.06.2024-11704, 05.07.2024- 12867/1, 16.07.2024-13751/1, 19.07.2024-14161/1 yevmiye tarihli ve no.lu ödeme emirleri veya muhasebe işlem fişlerinde) istihkak sahiplerinin hakedişlerinin ödemeleri yapılmadan önce SGK’ya borcunun bulunup bulunmadığına ilişkin sorgulamaların yapılmadığı görülmüştür.
Yine aynı şekilde ihaleyle yapılmış bazı yapım ve hizmet alımlarıyla ilgili kesin teminatların iade edilmesinden önce
(-2023/153893 İKN ile ihalesi yapılmış Elazığ merkez Mahallelerinde Park Yapımı İşi’ne ait 03.04.2023 0332MW006907 referans no.lu kesin teminat mektubunun 12.02.2024- 2808/1 yevmiye tarihli ve no.lu muhasebe işlem fişinde,
-2021/450545 İKN ile ihalesi yapılmış Kentsel Temizlik Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Sürücüsüz Araç Kiralama İşi’ne ait 03.03.2023 tarihli ve 998882 no.lu kesin teminat mektubunun 12.08.2024-15591/1, 12.08.2024-15592/1, 12.08.2024-15593/1 yevmiye tarihli ve no.lu muhasebe işlem fişinde,
-2022/12240887 İKN ile ihalesi yapılmış Elazığ Belediyesi ve Mücavir Alan Sınırları İçinde Halk sağlığında Vektörle Mücadele İlaç Alımı, Ağaç Dal Hastalık ve Zararlılarıyla Mücadele İlaç Alımı ve İlaçlamada Kullanılmak Üzere Araç ve Makine Kiralama Hizmet Alımı İşi’ne ait 26.12.2022 tarihli ve 372-VT-0000350 no.lu kesin teminat mektubunun 24.01.2024- 1707/1 yevmiye tarihli ve no.lu muhasebe işlem fişinde,) istihkak sahiplerinin SGK’ya borcunun bulunup bulunmadığına ilişkin sorgulamaların yapılmadığı görülmüştür.
Kamu İdaresinin cevabında Belediye tarafından ihalesi yapılan mal/hizmet alımları ile yapım işlerine ait istihkakların ödenmesinde veya kesin teminatların iade edilmesi esnasında 5510 Sayılı Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanuna göre Sosyal Güvenlik Kurumu borç sorgulamaları titizlikle takip edilecek ve firmalara ait vadesi içerisinde ödenmeyen prim borçları var ise yüklenicilerin hakediş ödemelerinden veya kesin teminat iadesinden kesilerek Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeneceği ifade edilmiştir.
Belediyenin idari ve cezai yaptırıma maruz kalmaması için, ihale yoluyla yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenlere ait hakedişlerin ödenmesinden önce veya kesin teminatların iade edilmesinden önce ilgililerin Sosyal Güvenlik Kurumu borçlarına ilişkin sorgulama yapılması ve borcu bulunanlarla ilgili olarak adıgeçen Yönetmelikte açıklanan işlemlerin yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.