|
ÖZET: Yasaklama kararları, kamu ihale mevzuatına uygun şekilde uygulanmadığında önemli sorunlar ortaya çıkmaktadır. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen bir ihalede, yasaklanan bir şirketin ortaklarından birinin yarıdan fazla hissesine sahip olduğu başka bir şirket hakkında yasaklama kararı alınmamıştır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 58’inci maddesi, yasaklama kararlarının uygulanmasında belirli kurallar getirmektedir. Özellikle, sermaye şirketlerinde yarıdan fazla hisseye sahip olan ortaklar hakkında da yasaklama kararı verilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
ABB tarafından gerçekleştirilen bir ihalede, % 96,66 pay sahibi bir kişinin kardeşiyle bağlantılı başka bir şirketin yönetiminde bulunması nedeniyle yasaklama kararı verilmiştir. Bu karar, 24.02.2023 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Ancak, incelemelerde bu kişilerin başka bir şirkette de yarıdan fazla hisseye sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, yasaklama kararının kapsamını genişletmesi gereken bir durumu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, kamu ihale süreçlerinde yasaklama kararlarının etkin bir şekilde uygulanabilmesi için, kişilerin ve şirketlerin ortaklık yapılarının doğru bir şekilde tespit edilmesi gerekmektedir. İhale sürecinde işlenen yasak fiil ve eylemler için alınacak kararlar, ihale tarihi veya son teklif verme tarihine göre belirlenmeli ve yasaklanan kişilerin diğer şirketleri de göz önünde bulundurulmalıdır. Bu tür önlemler, kamu ihale mevzuatına uyumu artıracak ve şeffaflığı sağlayacaktır. |
BULGU: Yasaklama Kararında Kamu İhale Mevzuatı Düzenlemelerine Uyulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
ABB tarafından gerçekleştirilen bir ihalede alınan yasaklama kararı için, yasaklanan Şirketin ortaklarından birinin yarıdan fazla hisseyle sahip olduğu Şirket hakkında yasaklama kararı alınmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhalelere katılmaktan yasaklama” başlıklı 58’inci maddesinde; haklarında yasaklama kararı verilen tüzel kişilerin şahıs şirketi olması halinde şirket ortaklarının tamamı hakkında, sermaye şirketi olması halinde ise sermayesinin yarısından fazlasına sahip olan gerçek veya tüzel kişi ortaklar hakkında yasaklama kararı verileceği, haklarında yasaklama kararı verilenlerin gerçek veya tüzel kişi olması durumuna göre; ayrıca bir şahıs şirketinde ortak olmaları halinde bu şahıs şirketi hakkında da, sermaye şirketinde ortak olmaları halinde ise sermayesinin yarısından fazlasına sahip olmaları kaydıyla bu sermaye şirketi hakkında da aynı şekilde yasaklama kararı verileceği hüküm altına alınmıştır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yasaklama kararı vermeye yetkili makamlar ve idarelerce uyulması zorunlu hususlar” başlıklı 28.1.1’inci maddesinde; idarece, bu konuda ayrıca haklarında ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilenlerce beyan edilenin dışında varsa bunların ortaklarının ve/veya ortaklıklarının tespit edilmesi amacıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşları ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile gerekli koordinasyonun sağlanıp, araştırmaların yapılmasının da önem taşıdığı belirtilmiştir.
ABB tarafından itfaiyeci hortum alımı işine ait 29.11.2022 tarihinde yapılan ihalede, teklif veren bir şirkette % 96,66 pay sahibi olan kişinin ihaleye teklif veren bu kişinin kardeşine ait diğer şirketin yönetim kurulunda bulunması dolayısıyla istekli şirketler ve bu iki kardeş hakkında yasaklama kararı verilmiştir. Durumun belediye tarafından tespiti sonrasında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğüne yasaklama konulu bir yazı yazılmış ve devamında yasaklama kararı bu kişilerle sınırlı olacak şekilde 24.02.2023 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yukarıya alınan mevzuat, sermaye şirketleri için bu şekilde verilen yasaklama kararlarında bu şirketlerin yarından fazla hissesine sahip şirket ortaklarının yarıdan fazla paya sahip oldukları diğer şirketler hakkında da yasaklama kararı verilmesini gerektirmektedir. Yapılan incelemelerde, ihale tarihi itibarıyla bu kişilerden birinin üçüncü bir şirkette daha yarıdan fazla hisseyle pay sahibi olduğu görülmüştür. Öyleki bu kişiler, yasaklama kararının Resmi Gazete’de yayımlanmasının öncesinde 6.02.2023 tarihinde bu üçüncü şirketteki paylarını babalarına devretmişlerdir. Bu devir işleminin kamu ihale mevzuatı bağlamında üçüncü şirketin yasaklanmasına engel oluşturacak bir etkisi bulunmamaktadır. Zira ihale sürecindeki yasak fiil ve davranışlar için alınacak yasaklama kararlarında kişilerin ve şirketlerin ihale tarihi veya son teklif verme tarihindeki ortaklıkları ve ortaklık yapıları dikkate alınacaktır.
Kamu İdaresi cevabında; bulguda belirtilen hususun gereklerinin yerine getirilmesine özen gösterileceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak yapılan ihalelerde alınacak yasaklama kararlarında, kişilerin ortaklık yapılarının tespiti için gereken araştırmalar yapılmalı, ihale sürecinde işlenen yasak fiil ve eylemler için alınacak kararlarda kişilerle şirketlerin ortaklıkları ve ortaklık yapıları yasak fiil ve eylemin işlendiği tarihe göre değil ihale veya son teklif verme tarihine göre belirlenmelidir. Belirtilen itfaiyeci hortumu alım işinde yasaklanan kişiler ve şirketlerle beraber yapılan açıklamalar doğrultusunda çoğunluk hissesi yasaklanan bir kişiye ait diğer şirketin de yasaklanması gerekirdi.