Yapım İşi Sözleşmelerine Revize Birim Fiyat Üst Sınırına İlişkin Hüküm Konulmaması (Sayıştay)

BULGU: Yapım İşi Sözleşmelerine Revize Birim Fiyat Üst Sınırına İlişkin Hüküm Konulmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında ihale edilen 2024/187142 kayıt numaralı Ankara Kalesi İç Kale 3. Etap Sokak Sağlıklaştırma ve Çevre Düzenleme Projesi Yapım İşinde revize birim fiyat kesintisine tabi olan tüm iş artışlarının, kamu idarelerince belirlenmiş rayiçlere kıyasla yüksek fiyat teklif edilen iş kalemlerinden kaynaklandığı ve bu duruma ilişkin olarak işin sözleşmesinde kamu menfaatini koruyucu herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği tespit edilmiştir.

2863 sayılı Kanun kapsamındaki kültür varlıklarına ilişkin yapılacak uygulama işi ihalelerinin nasıl gerçekleştirileceği, 16.06.2022 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Korunması Gerekli Kültür Varlıklarının Onarımları ve Restorasyonları ile Çevre Düzenlemesine İlişkin Mal ve Hizmet Alımlarına Dair Usul ve Esaslar ile düzenlenmiştir.

Söz konusu Usul ve Esaslar’ın “İş miktarının artma veya eksilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde, sözleşme bedelinin %50’sine kadar iş artışı yapılabileceği; “Düzenleme yetkisi” başlıklı 44’üncü maddesinde ise Kültür ve Turizm Bakanlığının bu Usul ve Esaslar’ın uygulamasını sağlamak üzere her türlü alt düzenlemeyi yapmaya yetkili olduğu belirtilmiştir. Bununla birlikte bahsi geçen alt düzenlemeler 31.12.2024 tarihi itibari ile henüz yapılmamıştır.

Yine Usul ve Esaslar’ın “Alt mevzuatın uygulanması” başlıklı Geçici 2’nci maddesinde, 44’üncü madde de bahsi geçen düzenlemeler yürürlüğe konuluncaya kadar 25.07.2013 tarihli ve 28718 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kültür Varlıkları İhale Yönetmeliği ile yürürlüğe konulan alt mevzuatın uygulanmasına devam edileceği hüküm altına alınmıştır.

Bu alt mevzuatlardan biri olan Uygulama İşlerine Ait Tip Sözleşme’nin “Sözleşmede Bulunmayan İşlere Ait Birim Fiyat Tespiti” başlıklı 29’uncu maddesinin ikinci fıkrasında, sözleşme eki birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her hangi bir iş kaleminin miktarında, işin devamı sırasında % 50’yi aşan artışın meydana gelmesi ve toplam artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin % 1’ini geçmesi halinde, artışın sözleşme bedeli içindeki payı nispetinde ilgili iş kalemine ait birim fiyatın aynı maddede gösterildiği şekilde revize edileceği ve bu iş kaleminin yüzde elli artışı aşan kısmına revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılacağı düzenlemesi yer almaktadır.

Tip Sözleşme’nin “Diğer hususlar” başlıklı 32’nci maddesinde ise idarelere, mevzuata ve emredici hukuk kurallarına aykırı olmamak ve Tip Sözleşme hükümlerinde değişiklik yapmamak veya sonuçlarını ortadan kaldırmamak şartıyla, işin özelliğine göre bir veya birden fazla maddeyi içerecek şekilde düzenlemelere yer verilebilme yetkisi tanınmıştır.

Revize birim fiyat düzenlemesi yukarıdaki düzenlemeye benzer şekilde 4734 sayılı Kanun kapsamında gerçekleştirilen yapım işi ihaleleri için de Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme’nin 28’inci maddesinde var olan bir düzenlemedir. Ancak 08.08.2019 tarih ve 30856 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan değişiklik ile söz konusu 28’inci madde metnine, revize birim fiyatın, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatı geçemeyeceğine dair kamu menfaatini koruyucu bir ifade eklenmiştir. Böylece yüklenicilerin resmi rayiçlere kıyasla yüksek fiyat teklifi verdikleri iş kalemlerinde meydana gelebilecek revize birim fiyat hesaplamasına konu iş artışlarında, ödemeler resmi rayiçlerden yapılacaktır. Bu düzenleme ile 4734 sayılı Kanun kapsamındaki yapım işi ihalelerinde revize fiyat uygulaması son derece olumlu sonuçlar vermeye başlamıştır.

2019 yılında yapılan bu düzenleme, Kültür ve Turizm Bakanlığının 2863 sayılı Kanun kapsamında ihale edilen uygulama işleri için güncel alt mevzuatları henüz hazırlamamış olmasından dolayı Uygulama İşlerine Ait Tip Sözleşmede yer almamaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere 2863 sayılı Kanun kapsamında ihale edilen uygulama işlerinde, mevzuatın öngördüğü durumların meydana gelmesi halinde sözleşme bedelinin % 50’si oranında iş artışı yapılabilmekte ve bu artışa sebep olan iş kalemleri bazında belli şartların oluşması durumunda ilgili iş kaleminin fiyatı, sözleşmede yer alan formülle kurum lehine revize edilerek ödemelerde kullanılmaktadır.

Ankara Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Tabiat Varlıkları Dairesi Başkanlığı tarafından 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında ihale edilen 2024/187142 kayıt numaralı uygulama işinde, 6’ncı hakediş itibari ile yalnızca aşağıdaki tabloda gösterilen 3 kalem için revize birim fiyat hesaplandığı, bu 3 iş kaleminin de resmi rayiçlere kıyasla çok yüksek birim fiyat teklif edilen iş kalemleri olduğu ve işin sözleşmesinde revize birim fiyat hesaplamalarında bir üst sınır öngörülmemesi dolayısı ile kamu menfaatinin zedelendiği görülmüştür.

Tablo 22: Revize Fiyat Uygulanan İş Kalemlerine İlişkin Bilgiler Tablosu

Yukarıdaki tabloda yer alan bir iş kalemi üzerinden süreci özetleyecek olursak, örneğin 23.261,25 TL resmi rayici bulunan KTB.10.3004 poz numaralı iş kalemi için yüklenicinin 45.000,00 TL (resmi rayice kıyasla 1,93 kat daha yüksek) birim fiyat teklif ettiği, sözleşmenin başında bu iş kaleminden yalnızca 0,016 m3 imalat öngörülmesine rağmen 6’ncı hakediş itibari ile 129,668 m3 imalat yapıldığı görülmüştür. İşin sözleşmesinde revize birim fiyatın, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatı geçemeyeceğine dair bir ifade yer almamasından dolayı uygulanan revize birim fiyat 23.261,25 TL yerine 42.828,59 TL olarak hesaplamalara dâhil edilmiştir.

Kamu idaresi tarafından bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve 2025 yılında gerçekleştirilen bir ihalede bulgu doğrultusunda işlem yapıldığı bildirilmiştir.

Sonuç olarak 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında ihale edilen uygulama işlerinde, revize birim fiyat hesaplamaları sırasında Kurum aleyhine oluşabilecek durumların önüne geçebilmek amacıyla, sözleşme taslaklarının “Diğer hususlar” başlıklı 32’nci maddesinde gerekli düzenlemelerin yapılması gerektiği değerlendirilmiştir.