|
ÖZET: Kamu İdaresi bünyesindeki üretim yerlerinde, ilk madde ve malzemelerin yanı sıra yarı mamul ve mamul maddelerin taşınır işlemlerine ilişkin usul ve esasların belirlenmediği tespit edilmiştir. 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda, bu durumun ürünlerin gerçek maliyetlerinin hesaplanmasında muhasebe kayıtlarının yetersiz kalmasına yol açtığı vurgulanmaktadır. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, gerekli hesapların kullanılmaması durumunda, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın onayı ile ek hesapların kullanılabileceği belirtilmiştir.
Denetimlerde, asfalt plenti tesisinde kullanılan ilk madde ve malzemelerin maliyetlerinin hesaplanmadığı, taşınır kayıt ve kontrol işlemlerinin düzenlenmediği ortaya çıkmıştır. Üretim girdileri ve çıktılarının sistematik bir şekilde izlenmesine rağmen, eksikliklerin resmi prosedürleri etkilemediği ifade edilmiştir. Ancak, bu eksikliklerin giderilmesi için gerekli yazılı düzenlemelerin oluşturulmasına yönelik herhangi bir somut belge sunulmamıştır. Sonuç olarak, Kamu İdaresi’nin taşınmazlara yapılacak harcamaların gerçek maliyetlerini tespit edebilmesi için, ilk madde ve malzemelerin maliyet yöntemlerinin belirlenmesi ve taşınır kayıt-kontrol işlemlerinin düzenlenmesi gerekmektedir. Bunun yanı sıra, muhasebe kayıtlarının takibi için gerekli hesapların kullanılabilmesi adına Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’ndan izin alınması önem arz etmektedir. |
BULGU: Kamu İdaresinin Üretim Yerinde Kullanılan İlk Madde ve Malzemeler ile Yarı Mamul ve Mamul Maddelerin Taşınır İşlemleri İçin Esas Usul Belirlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresi bünyesindeki üretim yerlerinde kullanılan ilk madde ve malzemelerin maliyetlerinin hesaplanması ile taşınır işlemleri için esas usul belirlenmediği, ürünlerin gerçek maliyetini hesaplamak amacıyla muhasebe kayıtlarında gerekli hesapların kullanılmadığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hesap Planı” başlıklı 45’inci maddesinde; bu Yönetmelik’te bulunan hesap planında yer almamakla birlikte, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hesap planında yer alan herhangi bir hesabın kullanılması gerekliliğinin ortaya çıkması halinde Yönetmelik’teki hesap planına ilave hesap eklemeye veya çıkarmaya, Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine belediyeler için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının yetkili olduğu belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in maddi duran varlıklar hesap grubuna ilişkin işlemleri açıklayan 187’nci maddesinde; maddi duran varlıklar için Taşınır Mal Yönetmeliği ve Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in ilgili hükümleri ile bu maddedeki hükümlere göre işlem yapılacağı, edinilen maddi duran varlıkların, maliyet bedeli ile hesaplara alınacağı, maliyet bedeline varlıkların elde edilmesinde yapılan her türlü giderin ilave edileceği, maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya üretilen mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyetin, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edileceği ve amortisman hesaplamasında dikkate alınacağı ifade edilmiştir.
Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in “Kayıt ve Kontrol İşlemleri” başlıklı 5’inci maddesinde; taşınmaz kayıt ve kontrol işlemlerinin, kamu idarelerine ait taşınmazların mevcutlarla birlikte içinde bulunulan yılda çeşitli yollarla edinilenlerin ve elden çıkarılanların miktar ve değer olarak takip edilmesi amacıyla kayıt altına alınması olduğu belirtilmiş; “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar” başlığı altında yer alan taşınmazların maliyet bedeli üzerinden, bu taşınmazlardan maliyet bedeli belirlenemeyenlerin ise rayiç değerleri üzerinden kayıtlara alınacağı; ilgili maddede sayılan bazı taşınmazların ise iz bedeli ile kayıtlara alınacağı ifade edilmiştir.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinin üçüncü fıkrasında kapsamdaki idarelerin bünyesinde bulunan fabrika, imalathane ve benzeri üretim yerlerinde kullanılan ilk madde ve malzemeler ile yarı mamul ve mamul maddeler hakkında bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanmayacağı, bunlar hakkında kendi düzenleyici işlemlerinde belirlenen esas ve usullerin uygulanacağı hükmü yer almıştır.
Mevzuat hükümlerinde; maddi duran varlıkların maliyet bedeli ile, maliyet bedeli bilinemeyenlerin ise rayiç değeri ile kayıtlara alınacağı ve sonradan yapılan değer ve fayda artırıcı harcamaların malın kayıtlı değerine ilave edileceği; fabrika, imalathane ve benzeri üretim yerlerinde kullanılan ilk madde ve malzemeler ile yarı mamul ve mamul maddeler hakkında Taşınır Mal Yönetmeliği hükümlerinin uygulanmayacağı, bunlar hakkında kendi düzenleyici işlemlerinde belirlenen esas ve usullerin uygulanacağı belirtilmiş olup kamu idarelerinin bu konuda yönetmelik/ yönerge/ usul-esaslar düzenlemesi gerektiği; Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde yer alan hesap planındaki hesapların yeterli olmaması halinde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından izin alınarak Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hesap planında yer alan hesaplardan ihtiyaç olunanların kullanılabileceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresinin bünyesindeki asfalt plenti tesisinde kullanılan ilk madde ve malzemelerin maliyetlerinin hesaplanması ile taşınır kayıt ve kontrol işlemleri için düzenlemeler bulunmadığı, ilk madde ve malzemelerin üretim yapılmadan alış maliyeti üzerinden 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı’na kaydedildiği, ürünlerin maliyeti, stoklarının takibi ve kaydedilmesi amacıyla ilgili yıl mizanlarında maliyet hesapları ile mamul ve yarı mamul hesaplarının kullanılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, İdarenin üretim sürecinde kullandığı tüm ilk madde ve malzemelerin mevzuat hükümleri çerçevesinde kayıt altına alındığı, herhangi bir kayıt dışı işlemin doğmadığı; üretim girdilerinin ve çıktılarının sistemli şekilde izlenerek üretilen mamul ve yarı mamullerin giriş çıkış işlemlerinin kontrol altında olduğu, tespit edilen eksikliğin, uygulama sürecinde doğrudan bir aksaklığa veya zarara neden olmamasıyla birlikte, İdare tarafından resmi prosedürleri tamamlayıcı nitelikte yazılı düzenlemelerin oluşturulması için gerekli çalışmaların başlatıldığı ifade edilmiştir. Ancak cevap ekinde çalışmaların başlatıldığına ilişkin kanıtlayıcı bilgi ve belge sunulmamıştır.
Kamu İdaresi tarafından taşınmazlara ilaveten yapılacak harcamaların gerçek maliyetini tespit edebilmek amacıyla; İdarenin bünyesindeki asfalt plenti tesisinde kullanılan ilk madde ve malzemeler ile yarı mamul ve mamul maddelerin maliyet yöntemlerinin belirlenmesi, taşınır kayıt-kontrol işlemleri vb. hususların nasıl yapılacağını belirleyen yönetmelik/ yönerge/ usul- esasları gösteren düzenleme yapılması, ayrıca bu işlemlerin muhasebe kayıtlarında takibini sağlamak üzere Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından izin alınarak ihtiyaç duyulan hesapların kullanılması gerekmektedir.