|
ÖZET: Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin, Cumhurbaşkanı izni olmaksızın, doğrudan hissedarı olduğu şirketlerin alt şirketlerine sermaye katılımında bulunduğu tespit edilmiştir. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 5393 sayılı Belediye Kanunu, büyükşehir belediyelerinin şirket kurma ve sermaye katılımı süreçlerini düzenlemekte, ancak bu işlemlerin Cumhurbaşkanı iznine tabi olduğunu belirtmektedir. Mevzuat çerçevesinde, bu izin alınmadan gerçekleştirilen işlemler geçersiz sayılabilir.
Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi, 13 Eylül 2024 tarihli kararı ile ANFA’nın hisselerinin tamamının belediyeye devrini onaylamıştır. Ancak, bu süreçte Cumhurbaşkanı izni alınmadığı görülmektedir. ANFA’nın %100 hissesinin 1.864.715.971,31 TL karşılığında belediyeye devredilmesi, mevzuata aykırı bir durum yaratmaktadır. Ayrıca, Portaş A.Ş. ve Halk Ekmek A.Ş. gibi şirketlerin hisselerinin büyük bir kısmının belediyeye ait olması, bu şirketlerin sermaye katılımı için ayrı bir düzenleme gerektirmektedir. Sonuç olarak, büyükşehir belediyelerinin mevcut şirketlere sermaye katılımı, meclis kararı ve Cumhurbaşkanı izni şartına bağlıdır. Bu izin alınmadan yapılan işlemler, hukuki açıdan sorun teşkil edebilir ve iptal davasına konu olabilir. Dolayısıyla, bu tür işlemlerin yasal çerçevede gerçekleştirilmesi büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Belediyenin Doğrudan Hissedarı Olduğu Şirketlerin Alt Şirketlerinin Satın Alınması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından Cumhurbaşkanı kararı bulunmaksızın büyük oranda hissedarı olduğu şirketlerin sahibi olduğu ANFA (Ankara Altınpark İşletmeleri Limited Şirketi) ile ABB Başkent İnsan Kaynakları Anonim Şirketine sermaye katılımında bulunulduğu tespit edilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Şirket kurulması” başlıklı 26’ncı maddesinde, büyükşehir belediyelerinin kendilerine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabileceği hüküm altına alınmıştır.
Mezkûr Kanun’un “Diğer hükümler” başlıklı 28’inci maddesinde ise Belediye Kanunu ve diğer ilgili kanunların 5216 sayılı Kanun’a aykırı olmayan hükümlerinin ilgisine göre büyükşehir belediyeleri hakkında da uygulanacağı belirtilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Meclisin görev ve yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na tâbi ortaklıklar kurulmasına veya bu ortaklıklardan ayrılmaya ya da bu ortaklıklardaki sermaye artışına katılmaya karar verme yetkisi büyükşehir belediye meclislerine verilmiştir.
Yine Belediye Kanunu’nun “Şirket kurulması” başlıklı 70’inci maddesi de 5216 sayılı Kanun’daki düzenlemeye paralel şekilde, belediyelerin kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre şirket kurabileceğini düzenlemiştir.
Her iki kanunda da bahsi geçen “mevzuatta belirtilen usuller” tabirinden kasıt 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un “Mahalli idarelerde özeleştirme uygulamaları” başlıklı 26’ncı maddesidir. Söz konusu maddenin son fıkrasında, belediyeler ve diğer mahalli idareler ile bunların kurdukları birlikler tarafından ticari amaçla faaliyette bulunmak üzere ticari kuruluşlar kurulması, mevcut veya kurulacak şirketlere sermaye katılımında bulunulması, Cumhurbaşkanının iznine tabi kılınmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de görüleceği üzere büyükşehir belediyeleri, meclis kararına istinaden görev ve hizmet alanları kapsamında şirket kurabilir, mevcut veya yeni kurulacak bir şirkete sermaye katılımında bulunabilirler. Ancak söz konusu işlemlerin yapılabilmesinin en önemli şartı Cumhurbaşkanından izin alınmasıdır. Bu izin alınmaksızın yapılacak işlemin şekil şartı bakımından eksik bir idari işlem olacağı muhakkaktır.
Bu bağlamda yapılan incelemelerde, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 13.09.2024 tarih ve 1180 sayılı Kararı ile ANFA’nın, Portaş A.Ş. (%93) ve Ankara Halk Ekmek ve Un Fabrikası A.Ş.’de (%7) olan hisselerinin tamamının Ankara Büyükşehir Belediyesine devrinin oyçokluğuyla kabul edildiği görülmüştür.
Söz konusu Meclis Kararı çerçevesinde hisse devir işlemlerinin ve sözleşme imza süreçlerinin yürütülmesi amacıyla 03.10.2024 tarih ve 1420872 sayılı Genel Sekreterlik Makamının “Olur” yazısı ile İşletme ve İştirakler Dairesi Başkanı yetkilendirilmiştir.
İmzalanan hisse devri sözleşmeleri uyarınca kayıtlı sermayesi 95.000.000,00 TL olan ANFA’nın %100 oranındaki hissesi 1.864.715.971,31 TL bedel karşılığında Ankara Büyükşehir Belediyesine devredilmiştir.
Tüm bu işlemler sonucunda 15.10.2024 tarihli ve 11186 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ile ANFA’nın hisselerinin tamamının Ankara Büyükşehir Belediyesine geçtiği ilan edilmiştir. Ancak ABB tarafından mevcut bir şirkete sermaye katılımında bulunulmasına rağmen bu süreçte mevzuatın öngördüğü şekilde Cumhurbaşkanından izin alınmadığı görülmüştür.
Portaş A.Ş.’nin tüm hisseleri, Halk Ekmek A.Ş.’nin ise hisselerinin %97’si Ankara Büyükşehir Belediyesi’ne aittir. Ancak mevzuatta tüm hisseleri veya büyük oranda hisseleri belediyeye ait olan şirketlerin ortağı olduğu şirketlerin sermayesine katılım için ayrı bir yasal düzenlemeye yer verilmemiştir. Bu sebeple Portaş A.Ş.’nin veya Halk Ekmek A.Ş.’nin, ANFA hisselerinin Cumhurbaşkanı izni olmaksızın Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından satın alınması ve mevcut bir şirkete sermaye katılımında bulunulması mevzuata uygun değildir. Aksi bir uygulama, 4046 sayılı Kanun’la getirilen kuralın işlevini yitirmesine neden olabilecek ve her belediyenin Cumhurbaşkanı izni olmaksızın sayısız şirketin sermayesine katılabilmesinin önünü açabilecektir.
Yukarıdaki duruma benzer bir uygulama Ankara Büyükşehir Belediyesinin tüm hisselerine sahip olduğu bir başka şirket olan Anket A.Ş.’den, ABB Başkent İnsan Kaynakları A.Ş.’nin satın alınması işlemlerinde de yaşanmıştır.
Kamu idaresi tarafından söz konusu işlemin sermaye katılımı olarak değerlendirilmemesi gerektiği belirtilmiş olmasına rağmen yukarıda da ifade edildiği üzere alt iştirakler için ayrı bir düzenleme öngörülmediği açıktır. Bununla birlikte idare Cumhurbaşkanlığından gerekli izin talebinde bulunulduğunu bildirmiştir. Konunun ilerleyen denetimlerde takibi sağlanacaktır.
Sonuç olarak Büyükşehir Belediyesinin mevcut bir şirketin sermayesine katılabilmesi, bu konuda alınacak bir meclis kararı sonrasında Cumhurbaşkanından alınacak izne bağlıdır. Söz konusu izin alınmaksızın yapılan idari işlem, usul yönünden kurucu unsuru eksik olan bir idari işlem olarak iptal davasına konu olabilecektir. Bu nedenle herhangi bir şirketin sermayesine katılabilmek için Cumhurbaşkanından izin alınması son derece önem arz etmektedir.