|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21’inci maddesinin (b) bendinde belirtilen şartlar oluşmadan pazarlık usulü ile ihale gerçekleştirdiğini ortaya koymaktadır. Kanun, açık ihale ve belli istekliler arasında ihale usulünü temel yöntemler olarak belirlerken, pazarlık usulünü yalnızca özel hallerde kullanılabilecek istisnai bir yöntem olarak tanımlamaktadır. Bu bağlamda, pazarlık usulü ile ihaleye çıkabilmek için ani ve beklenmeyen olayların ortaya çıkması ve ihalenin ivedilikle yapılması gerekmektedir.
Denetim raporunda, belediyenin beton parke taşı ve yol yapım işlerinde, halk sağlığı gerekçesiyle pazarlık usulünü tercih ettiği belirtilmiştir. Ancak, bu gerekçelerin ivedilik şartını sağlamadığı ve doğal afet, salgın hastalık gibi öngörülemeyen durumlar ile ilişkilendirilmediği tespit edilmiştir. Ayrıca, mevcut yolların toz veya çamur nedeniyle ivedilik gerektirdiği iddiası da, idarenin önceden öngörebileceği bir durum olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, kamu kaynaklarının etkin kullanımı ve kamu yararının korunması adına, gerekli şartlar oluşmadan pazarlık usulü ile ihale yapılmaması gerektiği vurgulanmaktadır. İdarenin, ihale süreçlerinde dikkatli ve özenli davranarak, kanun hükümlerine uygun hareket etmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Mevzuatında Öngörülen Şartlar Oluşmadığı Halde Pazarlık Usulü ile İhale Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresince 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde öngörülen şartlar oluşmadığı halde, mal ve hizmet alımları ile yapım işi ihalelerinin pazarlık usulü ile yapıldığı tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde;
Bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir. Diğer ihale usulleri Kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabilir.”
Hükmü yer almaktadır.
Kanun’un bu hükmüne göre, açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulü temel ihale usullerinden olup, pazarlık usulü istisnai bir ihale usulüdür ve sadece Kanun’da belirtilen özel hallerde kullanılmalıdır.
Kanun’un pazarlık usulü ile ihaleye çıkılabilmesinin şartlarını düzenleyen 21’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde; “Doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması” denilmek suretiyle, bu bent gereğince pazarlık usulü ile ihaleye çıkılabilmesine ilişkin özel haller sayılmıştır.
Bir durumun, 4734 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin (b) bendi açısından, “idarece öngörülemeyen olay” içerisinde değerlendirilebilmesi için; durumun idare tarafından “öngörülemez”, “olağan dışı” ve “idarenin iradesinden bağımsız” nitelikte olması gerekmektedir. Bunun yanında pazarlık usulü ile ihaleye çıkılabilmesi için diğer şartların yanında ihalenin ivedi olarak yapılmasının da zorunlu olması gerekmektedir.
Bununla beraber, ihalenin ivedi olarak yapılması şartı tek başına yeterli olmayıp ivedilik Kanun’da belirtilen doğal afet, salgın hastalık, can veya mal kaybı gibi ani ve beklenmeyen ve idarenin önceden öngöremediği gibi özel şartlara bağlanmıştır.
Bir işin acilen yapımına İdarece karar verildiği durumlarda Kanun’da belirtilen diğer şartlar mevcut değil ise, pazarlık usulü ile ihaleye çıkılması mümkün görülmemektedir.
Belediye tarafından gerçekleştirilen beton parke taşı ile yol ve kaldırım yapılması yapım işinde, “yolun toprak olmasından kaynaklı toz olduğu kronik astım ve Koah hastalarının bulunduğu yolu ivedi bir şekilde yapılmasının halk sağlığı açısından önem arz etmesi” gerekçe gösterilerek pazarlık usulü ile ihale edilmiştir. Kilitli Parke Taşı ve Bordür Alımı İşinde ise, “kış aylarının gelmesi inşaat yapım işlerinin ertelenmesi ve malzeme fiyatlarının yükselmesi nedeniyle” şeklindeki gerekçe ile pazarlık usulü ile ihalesi yapılmıştır. Söz konusu ihalelerin gerekçelerinden görüleceği üzere ivedilik şartı ve doğal afet, salgın hastalık, can veya mal kaybı gibi ani ve beklenmeyen ve idarenin önceden öngöremediği gibi bir durum ortaya çıkmamıştır.
Bu işlerin temel ihale usulleri tercih edilerek ihale edilmemesi ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre gerekli şartlar oluşmadığı halde istisnai bir ihale usulü olan pazarlık usulü tercih edilerek ihale edilmesi anılan madde hükümleri yanında Kanun’un 5’inci maddesinin birinci ve dördüncü fıkralarında yer alan ihale ilkelerine de aykırılık teşkil etmektedir.
Kamu İdaresi cevabında mevcut yolların ham toprak veya 0-10 mm malzeme kaplı olması sebebi ile aşırı toz ve çamura neden olduğu ve tasarruf tedbirleri nedeniyle İller Bankasından kullanılmış kredinin iptal edilebilir düşüncesiyle pazarlık usulünün tercih edildiği ifade edilmiştir. Söz konusu gerekçelerden görüleceği üzere ivedilik şartı ve doğal afet, salgın hastalık, can veya mal kaybı gibi ani ve beklenmeyen ve idarenin önceden öngöremediği gibi bir durum ortaya çıkmamıştır. Nitekim mevcut yolların aşırı toz veya çamura neden olması ivedilik şartını sağlamadığı gibi idarenin önceden öngöremediği bir durum değildir. Bu nedenle şartları oluşmadan pazarlık usulü ile ihale yapılmaması gerekmektedir.
Sonuç olarak, kaynakların verimli kullanılması ve kamu yararının korunmasını sağlamak amacıyla gerekli şartlar oluşmadan ihalelerin istisnai bir usul olan pazarlık usulüne göre ihale edilmemesi için İdare tarafından gerekli dikkat ve özenin gösterilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.