Kamu İhale Kanunu’na Uygun Alım Gerçekleştirilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Kamu İhale Kanunu’na Uygun Alım Gerçekleştirilmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi

İdare tarafından mevzuata aykırı olarak Mahalli İdareler Derneğine bağlı Mahalli İdareler Enstitüsü İktisadi İşletmesi ile güneş enerji santrali kurulumu ve finansman temini için danışmanlık hizmet alımı sözleşmesi yapıldığı görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı, kamu hukukuna tâbi olan veya kamunun denetimi altında bulunan veyahut kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirlemektir.” ifadesine yer verilmiştir.

Aynı Kanunun “Kapsam” başlıklı 2’inci maddesinde; “Aşağıda belirtilen idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihaleleri bu Kanun hükümlerine göre yürütülür:

a) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile bunlara bağlı; döner sermayeli kuruluşlar, birlikler (meslekî kuruluş şeklinde faaliyet gösterenler ile bunların üst kuruluşları hariç), tüzel kişiler.” hükmü,

“Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; “İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.” hükmü ile “Görevlilerin ceza sorumluluğu” başlıklı 60’ıncı maddesinde; “5 inci maddede belirtilen ilkelere ve 62’nci maddede belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında da yukarıda belirtilen müeyyideler uygulanır.” hükmü bulunmaktadır.

Anılan Kanunun 3’üncü maddesinde kanundan istisna olan durumlar, 18’inci maddesinde ihale usulleri ve 22’inci maddesinde doğrudan temin kapsamında yapılacak alımlar sayılmıştır.

Dolayısıyla mezkûr Kanunda ihale usulleri detaylı olarak sayılmış olup bunlar açık ihale, belli istekliler halinde ihale ve pazarlık usulüdür. Ayrıca belli parasal sınırlar ve şartlar dahilinde doğrudan temin şeklinde alım usulünün olduğu da ifade edilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Danışmanlık hizmetleri” başlıklı 48’inci maddesinde: Mimarlık ve mühendislik, etüt ve proje, harita ve kadastro, her ölçekte imar planı, imar uygulama, ÇED raporu hazırlanması, plan, yazılım geliştirme, tasarım, teknik şartname hazırlanması, denetim ve kontrolörlük gibi teknik, mali, hukuki veya benzeri alanlardaki hizmetler, danışmanlık hizmet sunucularından alınır,

Danışmanlık hizmetleri, bu bölümde yer alan hükümlere uygun olarak sadece belli istekliler arasında ihale usulü ile ihale edilir. Ancak yaklaşık maliyeti 13’üncü maddenin (b) bendinin (2) numaralı alt bendinde hizmet alımları için öngörülen üst limit tutarının dört katının altında kalan danışmanlık hizmetleri, hizmet alımı ihalesiyle gerçekleştirilebilir,

hükümleri yer almaktadır.

Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesine dayanarak çıkarılan Danışmanlık Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Temel İlkeler” başlıklı 4’üncü maddesinde;

“(1) İdareler, yapacakları ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.

(2) Aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece danışmanlık hizmet alımı ile mal alımı, yapım işleri ve danışmanlık dışındaki hizmet alımları bir arada ihale edilemez.”

düzenlemelerine yer verilmiştir.

Dolayısıyla Kanunda danışmanlık sözleşmesi ile yapılabilecek hizmetler teker teker sayılmakta, bu hizmetler dışında danışmanlık sözleşmesi yapılamayacağı açık bir şekilde görülmektedir. Ayrıca Danışmanlık hizmetinin, ihale usulünün ise belli istekliler arasında ihale olduğu hüküm altına alınmıştır.

Yapılan incelemede, 10.08.2020 tarihinde İdare ile Mahalli İdareler Derneğine bağlı iktisadi işletme arasında güneş enerji santrali ve finansman temini için 782.000,00 Amerikan Doları karşılığında sözleşme imzalanmış, yapılan sözleşmeye göre ilgili derneğe ait iktisadi işletmenin sorumluluğunun, öncelikle güneş enerji santrali için gerekli olan finansmanın temini, daha sonrasında ise ilgili santralin kurulumu olduğu görülmektedir. İlgili iktisadi işletmenin ise santralin kurulumu ve yapımı işini alt yüklenici vasıtasıyla yerine getirdiği görülmüştür. Yapılan sözleşme bedelinin 23.000,01 Amerikan Dolarının ilgili iktisadi işletmeye, geriye kalan tutarın ise alt yükleniciye ödendiği görülmüştür.

Anılan mevzuat hükümleri uyarınca herhangi bir mal, hizmet ve yapım işinin hangi usullere göre ihale edileceği yukarıda detaylı olarak görülmektedir. Ayrıca hangi hizmetlerinde danışmanlık hizmet alımı yoluyla yapılabileceği de kanunda tek tek sayılmıştır. İlgili hizmetler için danışmanlık hizmeti satın alındığı durumda ise bunun sadece belli istekliler arasında ihale usulü ile yapılabileceği hüküm altına alınmıştır. İdare tarafından Mahalli İdareler Derneğine ait iktisadi işletme arasında imzalanan danışmanlık hizmet alımı sözleşmesi ile yukarıda sayılan ihale usullerine tabi olan Güneş enerji santrali kurulumu ve yapımının bu şekilde temin edilmesinin mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.

Kamu İdaresi cevabında, bundan sonra yapılacak iş ve işlemlerin bulguda belirtildiği şekilde mevzuata uygun yapılacağı ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, İdarenin Kamu İhale Kanunu’nun belirlediği esas ve usullere uygun olarak iş ve işlemlerini yürütmesi gerekmektedir.