|
ÖZET: Doğrudan teminle gerçekleştirilen alımlarda piyasa fiyat araştırmalarının etkin bir şekilde yürütülmediği tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ilgili maddeleri, idarelerin alım süreçlerinde şeffaflık, rekabet ve kaynakların verimli kullanımı gibi temel ilkeleri gözetmelerini zorunlu kılmaktadır. Ancak, yapılan incelemelerde, piyasa fiyat araştırmalarının genellikle Satın Alma Dairesi Başkanlığı tarafından yürütüldüğü ve diğer daire başkanlıklarının bu süreçte yeterli bilgi ve yetkinliğe sahip olmadığı ortaya çıkmıştır.
Piyasa fiyat araştırma formlarında, araştırmaları gerçekleştiren personelin bu konuda yeterli donanıma sahip olmadığı ve araştırmaların nasıl yapıldığına dair belirsizliklerin bulunduğu gözlemlenmiştir. Kamu idaresi, fiyat araştırma süreçlerinin daha etkin ve şeffaf bir şekilde yürütülmesi için gerekli önlemlerin alınacağını belirtmiştir. Bu bağlamda, fiyat araştırmalarının işin niteliğine uygun yetkin personel tarafından, denetlenebilir bir biçimde gerçekleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, doğrudan temin yöntemiyle yapılacak alımlarda, piyasa fiyat araştırmalarının mevzuata uygun olarak ve yetkin personel tarafından yürütülmesi, sürecin etkinliğini artıracaktır. Bu yaklaşım, idarenin alım süreçlerinde daha sağlıklı ve güvenilir bir yapı oluşturmasına katkı sağlayacaktır. |
BULGU: “Doğrudan Teminle Gerçekleştirilen Alımlarda Piyasa Fiyat Araştırmalarının Sağlıklı Yürütülmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdarenin çeşitli daire başkanlıkları tarafından doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen alımlarda, piyasa fiyat araştırma sürecinin sağlıklı yürütülmediği tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun, “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde;
“İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.”
Aynı Kanun’nun 22’nci maddesinde;
Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10 uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir.” hükümleri yer almaktadır.
Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğin “Alımlara ilişkin uygulama esasları” başlıklı 4’üncü maddesinde;
(2) Alımlar için onay belgesi düzenlenmesi, onayı takiben harcama yetkilisince görevlendirilen kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılması ve buna ilişkin belgelerin dayanakları ile birlikte onay belgesine eklenmesi zorunludur.
(3) Alımlar; ilan/duyuru yapılması, teminat alınması, ihale komisyonu kurulması ve Kanunun 10 uncu maddesinde sayılan yeterlik kurallarının aranması zorunluluğu bulunmaksızın, harcama yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak gerçekleştirilebilir. Fiyat araştırması, kısmen veya tamamen elektronik ortamda yapılabilir.” denilmiştir.
Yapılan incelemeler sonucunda, genel olarak İdare tarafından gerçekleştirilen mal, hizmet ve yapım işlerine ilişkin piyasa fiyat araştırma süreçlerinin Satın Alma Dairesi Başkanlığı tarafından yürütüldüğü, ayrıca her mali yılbaşında daire başkanlıkları tarafından piyasa fiyat araştırması yapacak kişilerin belirlendiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte, Satın Alma Dairesi Başkanlığı dışındaki daire başkanlıklarınca yürütülen doğrudan temin alımlarına ilişkin piyasa fiyat araştırma formları incelendiğinde, fiyat araştırması yaptığı belirtilen personelin fiilen bu araştırmaları gerçekleştirmediği, görev tanımları itibarıyla bu konuda yetkin olmadığı ve piyasa fiyat araştırmalarının nasıl yapılacağına dair yeterli bilgiye sahip olmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca piyasa fiyat araştırma formlarındaki bilgilerde, söz konusu fiyat araştırmalarının kimler tarafından ve hangi yöntemle yapıldığı net bir şekilde anlaşılamamaktadır.
Kamu idaresi cevabında; fiyat araştırma süreçlerinin daha etkin ve şeffaf yürütülmesi amacıyla gerekli yapısal ve uygulamaya dönük önlemlerin alınacağı, fiyat araştırmalarının işin niteliğine uygun yetkin personel eliyle, şeffaf ve denetlenebilir şekilde gerçekleştirileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, İdare tarafından doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilecek alımlarda, tüm sürecin tek bir daire başkanlığı tarafından yürütülmesi, piyasa fiyat araştırmalarının mevzuata uygun şekilde ve yetkin personeller eliyle gerçekleştirilmesi uygun olacaktır.