|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, belediye şirketlerinde istihdam edilen personelin hakediş ödemelerinde önemli eksiklikler tespit etmiştir. Özellikle, bu ödemelerin genellikle Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) primleri ve vergi tutarları kadar eksik yapıldığı, bu durumun şirketlerin ilgili kurumlara zamanında ödeme yapamamasına neden olduğu ve biriken borçların yapılandırılarak gecikme zammı ve faiz yükü oluşturduğu belirtilmiştir. 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde, belediyeler, kamu ihale kanunundaki sınırlamalara tabi olmaksızın personel alımı gerçekleştirmektedir.
2024 yılı boyunca toplam 1.580.997.454,71 TL tutarında hakediş düzenlenmiş, bu tutardan 576.607.688,59 TL vergi ve SGK prim borçları için kesinti yapılmış ve net olarak 1.171.922.820,37 TL ödeme gerçekleştirilmiştir. Bu veriler, hakediş ödemelerinin yaklaşık %36,5’inin vergi ve SGK prim borçlarına mahsup edildiğini göstermektedir. Yapılan incelemelerde, belediyenin personel ödemelerinin net ücret, bireysel emeklilik kesintisi ve icra kesintisi toplamından oluştuğu, SGK primleri ve vergi tutarlarının ise zamanında ödenmediği ortaya çıkmıştır. Kamu idaresi, personel giderlerindeki artışlar ve dönemsel nakit sıkışıklığı nedeniyle yaşanan gecikmelerin, şirketlerin vergi ve SGK yükümlülüklerinde faiz ve ceza doğurduğunu belirtmiştir. Gelecek süreçte, hakediş ödemelerinin brüt tutar üzerinden yapılması ve vergi ile prim yükümlülüklerinin aksatılmaması için gerekli önlemlerin alınacağı ifade edilmiştir. Bu bağlamda, personel hizmet bedellerinin net ücret dışında, SGK primleri ve vergi tutarları da dahil edilerek ödenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Doğrudan Hizmet Alımı Kapsamında Çalıştırılan Personele İlişkin Olarak Belediye Şirketlerine Hakedişlerin Vergi ve Sosyal Güvenlik Prim Tutarı Kadar Eksik Ödenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
696 sayılı KHK kapsamında Belediye Şirketlerinde istihdam edilmeye başlanan işçilere yönelik olarak Şirketlere ödenmesi gereken hakedişlerin, çoğu zaman SGK primi ve vergi tutarı kadar eksik ödendiği, eksik ödemeden kaynaklı olarak Şirketler tarafından SGK primi ve vergi tutarlarının ilgili kurumlara zamanında ödenemeyerek biriktiği, sonrasında biriken bu borçların yapılandırılarak, gecikme zammı ve faiz yüküne katlanıldığı görülmüştür.
696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yapılan düzenleme sonucunda belediyeler tarafından belediye şirketlerinden 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın personel alımı yapılmaktadır. Söz konusu personel alımı neticesinde belediyeler tarafından kendi şirketlerine sözleşme koşullarına göre tespit edilen hakedişler ödenmektedir.
Aşağıdaki tabloda hakediş ödemelerinde vergi ve SGK prim borçları düşülerek eksik ödeme yapılan hakkedişlere ait verilere yer verilmiştir;
Tablo 14: Belediye Şirketine Ödenen Hakedişlerden Eksik Ödenen Vergi ve SGK Prim Borcu Tablosu
| Hakediş Dönemi |
Hakediş Tutarı (TL) | Kesilen Vergi ve SGK Prim Borcu (TL) | Ödenen Net Tutar (TL) |
| 2024-01 | 108.960.716,35 | 35.402.176,67 | 78.059.280,07 |
| 2024-02 | 105.823.500,80 | 34.400.877,79 | 87.901.982,45 |
| 2024-03 | 121.059.578,68 | 40.213.262,69 | 76.888.379,55 |
| 2024-04 | 118.192.075,42 | 40.776.311,77 | 66.668.427,38 |
| 2024-05 | 123.461.333,46 | 43.573.250,87 | 74.767.511,19 |
| 2024-06 | 115.079.722,52 | 40.566.375,77 | 108.688.910,92 |
| 2024-07 | 115.568.272,17 | 40.446.802,71 | 87.182.452,75 |
| 2024-08 | 117.738.176,69 | 42.127.845,97 | 117.335.183,05 |
| 2024-09 | 144.701.224,91 | 55.329.556,07 | 81.728.146,11 |
| 2024-10 | 150.224.919,06 | 58.910.657,23 | 155.641.240,17 |
| 2024-07/08 TİS FARKI |
73.662.678,58 | 32.793.735,68 | 37.400.003,17 |
| 2024-11 | 144.685.279,00 | 56.599.490,10 | 109.369.099,75 |
| 2024-12 | 141.839.977,07 | 55.467.345,27 | 90.292.203,81 |
| TOPLAM | 1.580.997.454,71 | 576.607.688,59 | 1.171.922.820,37 |
Tabloya göre, 2024 yılı boyunca toplam 1.580.997.454,71 TL tutarında hakediş düzenlenmiş, bu tutardan 576.607.688,59 TL vergi ve SGK prim borçları için kesinti yapılmış ve net olarak 1.171.922.820,37 TL ödeme gerçekleştirilmiştir. Bu durumda, hakediş ödemelerinin yaklaşık %36,5’inin vergi ve SGK prim borçlarına mahsup edildiğini göstermektedir.
Yapılan incelemede, Belediyenin kendi Şirketlerinden temin ettiği personele yönelik yaptığı ödemelerin net ücret, bireysel emeklilik kesintisi ve icra kesintisi toplamından oluştuğu, hakedişin gider kalemlerinden olan SGK primleri ve vergi tutarlarının ise zamanında ödenmediği görülmüştür. Söz konusu ödeme usulü nedeniyle Şirketler bu personellerin SGK primleri ile ücretlerinden kesilen gelir ve damga vergisini alacaklı kurumlara zamanında ödeyememekte, bu nedenle söz konusu borçlara gecikme zammı işlemektedir. Bu borçlar ve gecikme cezaları nihayetinde Belediye tarafından ödenmekte ve bu nedenle bütçeye fazladan külfet getirmektedir.
Kamu idaresi cevabında; personel giderlerindeki artışlar ve dönemsel nakit sıkışıklığı nedeniyle yaşanan gecikmelerin, şirketlerin vergi ve SGK yükümlülüklerinde faiz ve ceza doğurduğu, bu durumun idareye dolaylı maliyet yarattığı belirtilmiş; bundan sonraki süreçte hakediş ödemelerinin brüt tutar üzerinden yapılarak vergi ve prim yükümlülüklerinin aksatılmaması için gerekli önlemlerin alınacağı, ayrıca nakit akış planlamasının iyileştirileceği ve bu konuda gerekli hassasiyetin gösterileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, Şirketlere ödenmesi gereken personel hizmeti bedellerinin sadece net ücret üzerinden değil, ek mali külfetlere katlanmadan ve kaynakların etkili, ekonomik kullanımı için ilgili kamu idarelerine ödenmesi gereken ve hakedişin gider kalemlerinden olan SGK pirimi ve çeşitli vergi tutarlarının da dâhil edilerek ödenmesi gerekmektedir.