|
ÖZET: Kurumun taşınmazlarına dair yapılan incelemelerde, 250 Arazi ve Arsalar, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri ve 252 Binalar Hesapları arasındaki bilanço değerleri ile taşınmaz icmal cetvelindeki değerlerin tutarsızlıklar içerdiği tespit edilmiştir. Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddeleri, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasını ve muhasebe işlemlerinin şeffaf bir şekilde yürütülmesini öngörmektedir. Ancak, taşınmazların kaydı ve güncellenmesi konusunda eksiklikler yaşanmakta, bu da mali tabloların güvenilirliğini zedelemektedir.
2024 yılı itibarıyla, taşınmazların bilanço değerleri ile icmal cetvelindeki değerleri arasında önemli farklar bulunmaktadır. Örneğin, 250 Arazi ve Arsalar Hesabı için bilanço değeri 721.235.460,02 TL iken, icmal cetvelindeki değer 564.163.560,02 TL’dir. Benzer şekilde, diğer hesaplarda da benzer tutarsızlıklar gözlemlenmiştir. Bu durum, mali tabloların doğru bir şekilde yansıtılmadığını göstermektedir ve kurumun mali durumu hakkında yanıltıcı bilgiler sunmaktadır. Kamu İdaresi, taşınmaz kayıtları ile bilanço değerleri arasındaki farkların giderileceğini ve 2025 yılı içinde taşınmaz envanter çalışması yapılarak bu değerlerin uyumlu hale getirileceğini belirtmiştir. Ancak, bu düzeltmelerin 2024 yılı mali tablolarını etkilemeyeceği ve mevcut hataların devam edeceği öngörülmektedir. Dolayısıyla, taşınmazların yıl sonu mali tablolarında yer alan değerleri ile icmal cetvellerindeki değerlerin uyumlu olması büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Kurum Taşınmazlarının Bilanço Değerleri ile Taşınmaz İcmal Cetveli Değerleri Arasında Uyumsuzluk Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Kurumun sahip olduğu taşınmazlarına ilişkin olarak, 250 Arazi ve Arsalar, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri ve 252 Binalar Hesabının Taşınmaz İcmal Cetvelindeki kayıtlı değerleri ile bilançoda yer alan değerlerinin uyumlu olmadıkları görülmüştür.
Genel Yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin ellerinde bulunan kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılması ve muhasebelerinin malî saydamlığı sağlayacak şekilde tutulmasına ilişkin hükümler 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddelerinde yer almıştır.
5018 sayılı Kanun’nun 44’üncü maddesinde açıklandığı üzere, kamu idarelerince, taşınır ve taşınmaz edinilmesi, yönetilmesi, trampası, elden çıkarılması, ecrimisilin tahsil ve takibinde izlenecek yöntem, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin yönetimi ve korunması, işgalli malların tahliyesi gibi hususlar ilgili kanunlarında, bu malların kaydı ile taşınırların muhafazası, kullanımı, mal yönetim hesabının verilmesi ve mal yönetim sorumlularıyla bunlar adına görev yapacak olanların belirlenmesine ilişkin usûl ve esaslar çıkarılan yönetmeliklerle belirlenmiştir.
Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in “Kayıt ve kontrol işlemleri“ başlıklı 5’inci maddesine göre, taşınmazların mevcutlarla birlikte içinde bulunulan yılda çeşitli yollarla edinilenlerin ve elden çıkarılanların miktar ve değer olarak takip edilmesi amacıyla kayıt altına alınması ve bu kayıtların da bir belgeye dayanması esastır. Tapuda kayıtlı olan taşınmazlar maliyet bedeli üzerinden, bu taşınmazlardan maliyet bedeli belirlenemeyenler ise rayiç değerleri üzerinden kayıtlara alınmalıdır. Taşınmazların kayıtlara alınan değeri ise Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre güncellenmelidir. Taşınmazların rayiç değeri; maliki kamu idaresince, başka bir kamu idaresinin yönetiminde veya kullanımında olanlar ise bu idarelerce tespit edilir.
Yönetmeliğin ilgili hükümleri çerçevesinde kuruma ait taşınmazların fiili envanter çalışmaları tamamlanarak bedeli üzerinden gerekli kayıtlar yapılmıştır. Ancak taşınmazlara ilişkin olarak Emlak ve İstimlak Müdürlüğünde bulunan kayıtlı değerler ile muhasebe birimi kayıtları arasında tutarsızlıklar bulunmaktadır. Taşınmaz kayıt formları esas alınarak hazırlanan icmal cetvellerindeki tutarlar ile aynı taşınmazlara ait yıl sonu bilanço değerlerinin aynı olmadığı görülmektedir.
Ayrıntıları aşağıdaki tabloda görüleceği üzere, Kurumun 250 Arazi ve Arsalar Hesabının 2024 yılı bilançosundaki kayıtlı değeri 721.235.460,02 TL iken, taşınmaz icmal cetvelindeki toplam değeri 564.163.560,02 TL; 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabının bilançodaki kayıtlı değeri 923.749.800,33 TL iken, taşınmaz icmal cetvelindeki toplam değeri 643.588.946,28 TL ve 252 Binalar Hesabının bilançodaki kayıtlı değeri 1.308.572.662.01 TL iken, taşınmaz icmal cetvelindeki toplam değeri 1.037.814.922,29 TL’dir. Bu nedenle de 2024 yılı mali tablolarında 250 Arsa ve Araziler Hesabı için 157.071.900,00 TL, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı için 280.160.854,05 TL ve 252 Binalar Hesabı için 270.757.739,72TL bir fark oluşmuş bulunmaktadır.
Tablo 9: Kurum Taşınmazları Bilanço ve İcmal Cetveli Karşılaştırma Tablosu
| Taşınmazın Türü | Muhasebedeki Kayıtlı Değeri (TL) |
Taşınmaz İcmal Cetvelindeki Değeri (TL) |
Fark (TL) |
| 250 Arazi ve Arsaları | 721.235.460,02 | 564.163.560,02 | 157.071.900,00 |
| 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri |
923.749.800,33 | 643.588.946,28 | 280.160.854,05 |
| 252 Binalar | 1.308.572.662.01 | 1.037.814.922,29 | 270.757.739,72 |
Açıklamalardan anlaşılacağı üzere, taşınmazlara ilişkin olarak, ilgili maddi duran varlık hesaplarına yapılacak kayıtların taşınmaz icmal cetvellerindeki gerçek değerleri esas alınarak yapılmamış olmasından dolayı, Kurum bilançosunda 250 Arazi ve Arsalar Hesabı 157.071.900,00 TL, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenler Hesabı 280.160.854,05 TL, 252 Binalar Hesabı 270.757.739,72 TL olduğundan daha fazla olarak yer almıştır.
Kamu İdaresi cevabında, kurum taşınmaz kayıtları ile bilanço değerleri arasında oluşan farkın ortadan kaldırılcağı, 2025 yılı içerisinde taşınmaz envanter çalışması yapılarak taşınmaz kayıtları ile bilanço değerleri uyumlu hale getirileceği belirtilmiştir. Ancak sonradan yapılacak bu işlem nedeniyle 2024 yılı mali tabloları etkilenmemiş olacak ve ilgili hesap alanları hatalı olarak kalmaya devam edecektir.
Bu nedenle kurum taşınmazlarının yıl sonu mali tablolarda yer alan değerleri ile söz konusu taşınmazlara ilişkin icmal cetvellerinde yer alan değerlerin birbiriyle uyumlu olması gerekmektedir.