|
ÖZET: Kurum mülkiyetindeki taşınmazların değer tespit çalışmaları tamamlanmamıştır. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümlerine uygun olarak bu değerlerin mali tablolarda yer almadığını ortaya koymaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddeleri, kamu kurumlarının muhasebe sistemlerinin etkin bir şekilde kurulmasını ve yönetilmesini zorunlu kılmaktadır. Taşınmazların kaydı, mevcut ve edinilen taşınmazların miktar ve değerlerinin belgelerle takip edilmesi esasına dayanmaktadır.
Yönetmelik gereğince, taşınmazların maliyet bedeli veya rayiç değerleri üzerinden kaydedilmesi ve güncellenmesi gerekmektedir. Ancak, kurum tarafından güncel değer tespitine yönelik herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Kamu İdaresi, enflasyon düzeltmesi uygulandığını belirtse de, bu durum taşınmazların gerçek değerlerinin kaydedildiği anlamına gelmemektedir. İdare, taşınmazların rayiç bedellerinin belirlenmesi için bir komisyon kurulacağını ve bu çalışmaların 2025 yılına kadar tamamlanacağını ifade etmiştir. Sonuç olarak, taşınmazların değer tespitinin yapılmaması nedeniyle mali tablolarda gerçek değerleriyle yer almamaktadır. Bu durum, 250 Arazi ve Arsalar Hesabı, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı ve 252 Binalar Hesabı’nın doğru bir şekilde yansıtılmadığı anlamına gelmektedir. Taşınmazların değerlemesi için bir komisyon oluşturulması ve güncel değerlerin mali tablolarda yer almasının sağlanması gerekmektedir. |
BULGU: Kuruma Ait Taşınmazların Değer Tespit Çalışmalarının Tamamlanmamış Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Kurum mülkiyetinde bulunan taşınmazların Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümleri gereği değer tesbit çalışmalarının tamamlanarak mali tablolarda gerçek değerleri ile yer almasının sağlanmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yöenetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Muhasebe sistemi” başlıklı 49’uncu maddesi hükümlerine göre, kamu kurumlarının muhasebe sistemleri, karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak ve malî raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak şekilde kurulup yürütülmelidir. Aynı madde hükmüne göre, kamu hesapları, idarelerin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulması zorunlu bulunmaktadır.
Kamu idarelerinin taşınır ve taşınmaz mal edinmeleri bu varlıklara ilişkin yapacakları işlemler 5018 sayılı Kanun’un 44 ve 45’inci maddelerinde düzenlenmiştir. Bu maddelerdeki hükümlere göre, taşınır ve taşınmaz edinilmesi, yönetilmesi, trampası, elden çıkarılması, ecrimisilin tahsil ve takibinde izlenecek yöntem, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin yönetimi ve korunması, işgalli malların tahliyesi gibi hususlar ilgili kanunlarında, bu malların kaydı ile taşınırların muhafazası, kullanımı, mal yönetim hesabının verilmesi ve mal yönetim sorumlularıyla bunlar adına görev yapacak olanların belirlenmesine ilişkin usûl ve esaslar, çıkarılan yönetmeliklerle belirlenecektir.
Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmeli’ğin “Kayıt ve kontrol işlemleri“ başlıklı 5’inci maddesine göre, taşınmazların mevcutlarla birlikte içinde bulunulan yılda çeşitli yollarla edinilenlerin ve elden çıkarılanların miktar ve değer olarak takip edilmesi amacıyla kayıt altına alınması ve bu kayıtların belgeye dayanması esastır. Tapuda kayıtlı olan taşınmazlar maliyet bedeli üzerinden, bu taşınmazlardan maliyet bedeli belirlenemeyenler ise rayiç değerleri üzerinden kayıtlara alınmalıdır. Taşınmazların kayıtlara alınan değeri Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre güncellenmelidir. Taşınmazların rayiç değerinin; maliki kamu idaresince, başka bir kamu idaresinin yönetiminde veya kullanımında olanların ise bu idarelerce tespit edilmesi gerekmektedir.
Bu açıklamlardan anlaşılacağı üzere, yapılması gereken taşınmaz kayıt ve kontrol işlemleri idarelerin yetkili ve görevli birimleri veya harcama yetkilileri tarafından görevlendirilecek personele yaptırılacaktır. Yönetmelik’in “Mevcut taşınmazların kaydına ilişkin işlemler” başlıklı Geçici 1’inci maddesinde yapılması gereken işlemlerin 31.12.2017 tarihine kadar tamamlanacağı da belirtilmiştir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ile Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin maddi duran varlıkların kayıt usulünün düzenlendiği 186’ncı ve 187’nci maddesi hükümlerine göre, edinilen maddi duran varlıklar maliyet bedeli ile hesaplara alınmalıdır. Maliyet bedeline varlıkların elde edilmesinde yapılan her türlü gider ilave edilir. Bağış veya hibe olarak edinilen maddi duran varlıklar varsa bilinen değeri, yoksa değerlemesi yapıldıktan sonra tespit edilen değeri ile hesaplara alınır. Dönem sonlarında enflasyon düzeltmesi ve amortismana tabi tutulan maddi duran varlıkların miktar ve değerlerinde; satılma, başka bir birime devredilme, kaybolma, çalınma, yanma, kırılma, bozulma gibi nedenlerle ortaya çıkan eksilmeler ilgili tahakkuk dairesinin mal sorumlusu ve harcama yetkilisince muhasebe birimine bildirilir. Bunun üzerine muhasebe birimlerince kayıtların güncellenmesi gerekmektedir.
Mevzuat hükümleri gereği, kurum adına tapuda kayıtlı olan ancak güncel değeri hakkında kurum tarafından herhangi bir çalışma yapılmamış olan taşınmazların, Yönetmelik hükümlerine uygun olarak değerlerinin belirlenmesi, Yönetmelik ekinde yer alan formlara uygun olarak kayıt altına alınması ve Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği gereği de taşınmazların muhasebe kayıtlarının bu değerler üzerinden yapılarak mali tablolarda yer alması sağlanmalıdır. Ancak kurumda, taşınmazların güncel değerlerinin tesbit edilerek bu değerler üzerinden muhasebe kayıtlarına alınmasına yönelik herhangi bir çalışma yapılmamıştır.
Kamu İdaresi cevabında, kurum taşınmazları için enflasyon düzeltmesi işleminin uygulandığı, böylece yeniden değerlemenin yapılmış olacağı belirtilmiş ise de, gerçek değerleri ile kaydedilmemiş olan duran varlıklarda enflasyon düzeltmesi söz konusu varlıkların rayiç değerine ulaştığı anlamına gelmeyecektir. Taşınmazların rayiç bedellerinin tesbiti için ise komisyon kurulacağı ve bu çalışmaların da 2025 yılı sonuna kadar tamamlanacağı yine idare cevabında belirtilmektedir. Ancak böyle bir çalışma henüz yapılmamıştır.
Belediye tarafından kurum adına tapuda kayıtlı olan taşınmazların değer tespiti ve kayıt işlemlerinin Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’e uygun olarak yapılmaması nedeniyle 250 Arazi ve Arsalar Hesabı, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı ve 252 Binalar Hesabı gerçek değerleri ile mali tablolarda yer almamış olmaktadır. Bu nedenle, bir komisyon oluşturularak kurum taşınmazlarının değerlemesi yapılmak suretiyle güncel değerleri ile mali tablolarda yer almasının sağlanması gerekmektedir.