|
ÖZET: Sosyal Denge Sözleşmesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında, Tüm-Bel-Sen ile bir il belediyesi arasında imzalanmış olup, toplu sözleşmenin kapsamına girmeyen ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na aykırı hükümler içermektedir. 375 sayılı KHK’nın Ek 15’inci maddesi, belediyelerde sosyal denge tazminatının yalnızca belirli şartlar altında verilebileceğini belirtmektedir. Ancak, imzalanan sözleşmede, sendika üyesi olmayan memurların sosyal denge tazminatından yararlanabilmesi için dayanışma aidatı ödemesi gibi ek maddeler yer almıştır.
Sözleşmede ayrıca, işveren ve sendikanın karşılıklı hak ve yükümlülükleri, sendika faaliyetlerine ilişkin izinler ve çalışanların ulaşım ihtiyaçları gibi konulara da yer verilmiştir. Ancak bu düzenlemeler, sosyal denge tazminatı ile ilgili sözleşmenin kapsamına girmemekte ve 4688 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil etmektedir. Öte yandan, sözleşmenin 14. maddesinde yer alan, çalışanların eş ve çocuklarının belediyenin tesislerinden ücretsiz yararlanması hükmü de 4736 sayılı Kanun’a aykırı bulunmaktadır. Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmesinin yalnızca tazminata ilişkin hükümler içermesi gerektiği açıktır. Kamu İdaresi, ileride yapılacak sözleşmelerde bu hususlara dikkat edileceğini belirtmiştir. 4688 sayılı Kanun’a göre, belediye başkanı ve sendika temsilcisi yalnızca sosyal denge tazminatının tutarını belirlemekle yetkilidir; bu nedenle başka hükümler eklenmemesi gerekmektedir. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine, Konusu Dışında Hükümlerin Konulmuş Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediye ile Tüm Belediye ve Yerel Yönetim Hizmetleri Emekçileri Sendikası (Tüm- Bel-Sen) arasında akdedilen sosyal denge tazminatı ödenmesine ilişkin sözleşmeye toplu sözleşmenin konusu olmayan ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na aykırılık oluşturan hükümlerin de konulduğu görülmüştür.
375 sayılı KHK’nın Ek 15’nci maddesinde belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle sosyal denge tazminatı verilebileceği hüküm altına alınmıştır.
4688 sayılı Kanun’un 28’nci maddesinde toplu sözleşmenin kapsamı belirlenmiş olup burada; “Toplu sözleşme; kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsar.” denilmiştir.
Belediyelerde, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 15’nci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine yönelik olarak ayrıca sözleşme yapılabileceği, ancak bu sözleşmenin toplu sözleşme sayılmayacağı hususu da 4688 sayılı Kanun’un “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32’nci maddesinin birinci fıkrasında açıklanmıştır.
Burada yapılan düzenlemeye göre, imzalanacak toplu sözleşmede kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarına ilişkin olmayan hükümlerin, münhasıran yapılan sosyal denge ödenmesine ilişkin sözleşmeye konulması mümkün bulunmamaktadır.
Bu çerçevede olmak üzere 01.04.2024 tarihinde Belediye ile Tüm-Bel-Sen Sendikası arasında imzalanan sözleşmede sosyal denge tazminatı dışında hükümlerin de yer aldığı görülmüştür.
Söz konusu sözleşmenin ilgili maddelerinde; sendika üyesi olmayan memurların ancak dayanışma aidatı ödemek suretiyle sosyal denge tazminatından yararlanması, işverenin ve sendikanın karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesi, idareye yapılan başvuruların yanıtlanması, sendika çalışmalarına işverence yardımcı olunması, üyelik aidatlarının idarece kesilmesi ve sendikaya ödenmesi, sendika faaliyetlerine ilişkin çalışmalarda yıllık izin hakkı dışında ücretli izin verilmesi, çalışanların ulaşım ile ilgili ihtiyaçlarının karşılanması, geçici görevlendirmelerde harcırah verilmesi, kadın ve engelli çalışanlara kendi günlerinde ayrıcalıklar sağlanması, itfaiyecilere soğuk su temin edilmesi, hizmet binası içinde oyun alanları oluşturulması, belediye hizmet binasının deprem yönetmeliğine uygun hale getirilmesi gibi konular düzenlenmiş olup bu düzenlemeler ile idareye ek yükümlülükler getirilmiştir. Oysa, özel mevzuatlarında düzenlenen bu hususlar sosyal denge tazminatı verilmesine ilişkin sözleşmenin konusu olamayacağı gibi 4688 sayılı Kanun kapsamında da bulunmamaktadır.
Sözleşmenin “Sosyal çalışmalardan yararlanma” başlıklı 14’ncü maddesinde” Belediyenin mülkiyeti ve kendi varlıkları üzerinde kurulu olup,belediye ya da özel kurumlarca işletilen lojman kamp kreş, etüt, spor ve benzeri tesislerden çalışanların eş ve çocukları ücretsiz olarak yararlanır.” denilmektedir.
Ancak; 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinde belediyelerin ürettikleri mal ve hizmet bedellerinde hiçbir kurum ya da kuruluşa her hangi bir indirim ya da ücretsiz tarife uygulanmayacağı belirtilmiş olduğundan sözleşmedeki bu hüküm ilgili Kanuna aykırı bulunmaktadır.
Diğer taraftan, ayrıca imzalanan 2024 ve 2025 yıllarını kapsayan yerel yönetim hizmet koluna ilişkin genel toplu sözleşmede de çalışanların mali ve sosyal hakları dışında kalan hususlara yer verilmemiştir.
Açıklanan mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, belediye ile ilgili sendika
arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesinin konusu sadece bu tazminata ilişkin olmalıdır.
Yukarıda yer verilen toplu iş sözleşmesinin hükümleri incelendiğinde, bazı hükümlerin iş verenin yükümlülükleri ve çalışanlara tazminat dışında sağlayacağı ayrıcalıklarla ilgili olduğu, dolayısıyla sosyal denge tazminatı ödenmesiyle ilgili olmadığı, sözleşmenin 14’üncü maddesinin ise 4736 sayılı Kanun’un açıklanan hükmüne aykırılık oluşturduğu görülmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, memurlara sosyal denge tazminatı ödenmesine yönelik toplu sözleşmenin yenilenmesi durumunda bulguda belirtilen hususlara dikkat edileceği belirtilmiştir.
4688 sayılı Kanun hükmünden açıkça anlaşılacağı üzere, belediye başkanı ile sendika temsilcisi sadece ödenecek olan sosyal denge tazminat tutarını kanuni sınırlar dahilinde tespit etmek üzere yetkilendirilmiştir. Bunun dışında sözleşme hakkını toplu sözleşme gibi düşünerek sözleşme metnine yetkilendirilen hususlar dışında başkaca hükümler konulmaması gerekmektedir.