|
ÖZET: Yapılan denetimlerde, toptancı hal rüsumlarının zamanında tahsil edilmediği ve geç tahsil edilen alacaklar için gecikme zammı uygulanmadığı tespit edilmiştir. 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un ilgili maddeleri, hal rüsumunun ödenmesi gereken süreleri ve oranlarını belirlemektedir. Bu çerçevede, hal rüsumu, malları satın alanlar tarafından beş iş günü içinde ödenmelidir. Ayrıca, bu süre zarfında ödenmeyen alacaklar için yeni bildirimde bulunulamayacağına dair düzenlemeler mevcuttur.
Denetim sonuçları, belediyenin süresi içinde tahsil edilmemiş hal rüsumu alacaklarının bulunduğunu ve bu alacaklar için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un hükümlerinin uygulanmadığını göstermektedir. Ayrıca, hal rüsumunu zamanında ödemeyenlerin bildirimlerinin kapatılması için gerekli yetkinin kullanılmadığı belirlenmiştir. Kamu idaresi, borçlu olanlara tebligat yapıldığını ve yasal işlemlerin başlatıldığını ifade etmiştir. Bu durum, belediyenin gelir kaybına uğramasına yol açmaktadır. İlgili birimlerin, yönetmelikte belirtilen yetkileri etkin bir şekilde kullanarak, süresi içinde tahsil edilmeyen hal rüsumu alacaklarını gecikmeden tahsil etmeleri ve gerekli yasal işlemleri gerçekleştirmeleri önem arz etmektedir. |
BULGU: Toptancı Hal Rüsumlarının Süresi İçinde Tahsil Edilmemesi ve Geç Tahsil Edilen Alacaklara Gerekli İşlemlerin Uygulanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Yapılan incelemelerde, toptancı hal rüsum alacaklarının süresi içinde tahsil edilmediği ve geç tahsil edilen alacaklar için gecikme zammı uygulanmadığı belirlenmiştir.
5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde, hal rüsumunun malları satın alanlar tarafından toptan satış bedeli üzerinden ödenmesi gereken meblağ olduğu belirtilmiştir.
5957 sayılı Kanun’un “Hal rüsumu” başlıklı 8’inci maddesinde, toptancı halinde satılan mallardan %1, toptancı hali dışında satılan mallardan %2 oranında hal rüsumu tahsil edileceği hükme bağlanmıştır.
Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik’in “Hal rüsumu” başlıklı 44’üncü maddesinde, 5957 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerine paralel olarak hal rüsumu düzenlemelerine yer verilmiş olup, maddenin 9’uncu fıkrasında hal rüsumunun malları satın alanlar tarafından beş iş günü içinde ödenmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Yönetmeliğin “Bildirim” başlıklı 41’inci maddesinin on dördüncü fıkrasında; bildirim üzerine tahakkuk eden hal rüsumunun beş iş günü içinde ödenmemesi halinde, ödeme yapılana kadar yeni bir bildirimde bulunulamayacağı hükmüne yer verilmiştir. Dolayısıyla belediyelerin hal rüsumunu süresi içinde ödemeyen bildiricilerin hal kayıt sistemi üzerinden bildirimlerini kapatma yetkisi bulunmaktadır. Bu sayede belediyelerin hal rüsum alacaklarını eksiksiz ve zamanında tahsil edebilmesi sağlanacaktır.
Yönetmelik’in “Hal rüsumunun paylaşımı” başlıklı 45’inci maddesinde ise süresinde ödenmeyen hal rüsum alacaklarına ilişkin bilgilerin Bakanlık tarafından belediyelere bildirileceği, rüsum alacaklarının tahsilatının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre yapılacağı belirtilmiştir.
Bu kapsamda, Ticaret Bakanlığı İç Ticaret Genel Müdürlüğü tarafından 16.05.2024 tarihli ve E-42352526-435.01.02-00096844815 sayılı yazı ile belediyenin alacaklısı olduğu tespit edilen ödenmemiş rüsum bedellerini ve borçlu kişilerin bilgilerini içeren bir liste gönderilmiş olup, listede yer alan ödenmemiş hal rüsumu bedellerinin 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca belediye tarafından tahsil edilmesi için gerekli işlemlerin tesis edilmesi istenmiştir.
Yapılan incelemelerde, belediyenin beş iş günlük sürenin dolmasına rağmen tahsil edilmemiş hal rüsumu alacaklarının bulunduğu, süresi içinde tahsil edilmeyen alacaklar için 6183 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanmadığı ve buna rağmen Yönetmeliğin 41’inci maddesi gereğince hal rüsumunu süresinde ödemeyen bildiricilerin hal kayıt sistemi üzerinden bildirimlerinin kapatılmasına yönelik yetkinin kullanılmadığı belirlenmiştir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta özetle, hal rüsum borcu bulunanlara gerekli tebligatların yapıldığı, ödeme yapmayanlar hakkında ise Hukuk Müşavirliği aracılığıyla yasal işlemlerin başlatıldığı ifade edilmiştir.
İdarenin gelir kaybına uğramasının önlenmesi amacıyla, ilgili birim tarafından yönetmelikte belirtilen yetkinin etkili bir şekilde kullanılması, süresi içinde tahsil edilmeyen hal rüsumu alacaklarının gecikmeksizin tahsil edilmesi ve süresinde tahsil edilmeyen alacaklar için 6183 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak işlem tesis edilmesi gerekmektedir.