|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bazı gelir kalemlerinde tahakkuk ve tahsilat oranlarının düşük olduğunu ortaya koymaktadır. Büyükşehir Belediyesi’ne ait gelirlerin takip ve tahsilat işlemlerinin yeterince etkin bir şekilde yürütülmediği tespit edilmiştir. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, belediye başkanının ve mali hizmetler biriminin bu süreçlerdeki sorumluluklarını net bir şekilde belirlemektedir. Ancak, mevcut durumda tahakkuk/tahsilat oranlarının %26,7 gibi düşük bir seviyede kaldığı görülmektedir.
Gelir kalemleri arasında ilan reklam vergisi, idari para cezaları ve çevre temizlik vergisi gibi önemli kalemlerin tahsilat oranları da dikkat çekmektedir. Örneğin, ilan reklam vergisinde tahakkuk/tahsilat oranı yalnızca %13 seviyesindedir. Bu durum, belediyenin mali yönetiminde iyileştirmeler yapılması gerektiğini göstermektedir. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, tahakkuk eden alacakların zamanında ödenmemesi durumunda izlenecek yasal süreçleri belirlemekte ve bu süreçlerin etkin bir şekilde uygulanması gerektiğini vurgulamaktadır. Belediyenin tahakkuk tahsilat oranlarını artırabilmesi için, Mali Hizmetler Daire Başkanlığı’nın borçlu kişiler hakkında zamanında ödeme emirleri düzenlemesi ve gerekli hukuki süreçleri başlatması önemlidir. Kamu idaresi, tahsilat oranlarının artırılması amacıyla 2025 yılı içerisinde gerekli çalışmaları yapmayı planladığını belirtmiştir. Bu bağlamda, ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak gerekli adımların atılması gerekmektedir. |
BULGU: Bazı Gelir Kalemlerinde Tahakkukun Tahsilata Dönüşme Oranlarının Düşük Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdare gelirlerinden bazılarının, tahsilat ve takip işlemlerinin yeterli düzeyde gerçekleştirilmediği ve dolayısıyla tahakkuk/tahsilat oranlarının düşük olduğu görülmüştür.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir belediye başkanının görev ve yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinin (f) bendinde Belediye başkanı belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmekle görevli ve yetkili kılınmıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Gelirlerin toplanması sorumluluğu” başlıklı 38’inci maddesine göre, kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk ve tahsiliyle yetkili ve görevli olanlar, bu işlemleri kanunlarda belirtilen sürelerde ve eksiksiz şekilde yerine getirmekle sorumludur.
Aynı Kanun’un 60’ıncı maddesinin (e) bendinde, ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek mali hizmetler biriminin görevleri arasında sayılmış, mezkûr Kanun’un 61’inci maddesinde muhasebe yetkilisinin, gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması ile muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından sorumlu olduğu belirtilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etme görevi belediye başkanına verilmiş, belediye başkanı birinci derecede sorumlu kılınmıştır. 5018 sayılı Kanun’da ise büyükşehir belediye başkanının, idare gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütme görev ve yetkisini belediyenin mali hizmetler birimi ve muhasebe yetkilisi ile paylaştığı hususu düzenlenmiştir. Buna göre belediyenin gelir ve alacaklarının takip ve tahsil edilmesinden belediye başkanı ile birlikte mali hizmetler birimi ve muhasebe yetkilisinin sorumluluğu bulunmaktadır.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 37’nci maddesinde; amme alacaklarının hususi kanunlarında belli edilen zamanlarda ödeneceği, hususi kanunlarında ödeme zamanı tespit edilmemiş amme alacaklarının ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca (Kanun’da: Maliye Vekâleti) belirtilecek usule göre yapılacak tebliğden itibaren bir ay içinde ödeneceği, 55’inci maddesinin birinci fıkrasında, amme alacağını vadesinde ödemeyenlere, 15 gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları lüzumunun bir “ödeme emri” ile tebliğ olunacağı düzenlenmiştir.
Aynı Kanun’un “Cebren tahsil ve şekilleri” başlıklı 54’ncü maddesinde, ödeme müddeti içinde ödenmeyen alacağın, amme borçlusundan borcuna yetecek miktardaki malının haczedilerek tahsil edileceği belirtilmiştir.
Belediyenin tahakkuk tahsilat oranını artırabilmesi için; Mali Hizmetler Daire Başkanlığının borcunu ödemeyen kişiler hakkında borcun ödenmesi için ödeme emirlerini zamanında düzenleyip daha sonra bu borçlular hakkında yasal takip yapılmasını teminen hukuk birimine bildirmesi gerekmektedir.
Tablo 11: Tahakkuk Tahsilat Oranlarına İlişkin Tablo
| Gelir Türü | 2023 Yılından 2024 Yılına Net Devreden Tahakkuk (A) (TL) |
2024 Yılı İçerisinde Yapılan Tahakkuk (B) (TL) | Toplam Tahakkuk (C)=(A+B) (TL) |
2024 Yılında Toplam Tahsilat (D) (TL) |
2024 Yılından 2025 Yılına Devreden Tahakkuk (E)=(C-D) (TL) |
Tahakkuk/Tahsilat Oranı (F)=(D/C) |
| İlan reklam vergisi | 12.507.218,34 | 4.661.110,87 | 17.168.329,21 | 2.256.954,42 | 14.911.374,79 | 13% |
| İdari para cezaları | 832.137,34 | 1.918.112,81 | 2.750.250,15 | 1.692.647,37 | 1.057.602,78 | 62% |
| Çevre Temizlik Vergisinden Alınan Paylar | 3.675.120,57 | 5.597.292,48 | 9.272.413,05 | 3.843.613,65 | 5.428.799,40 | 41% |
Yapılan incelemelerde bazı gelir kalemlerinde tahakkuk/tahsilat oranının düşük düzeyde kaldığı tespit edilmiştir. Aşağıda önemli görülen ancak tahakkuk/tahsilat oranı düşük kalarak gelecek yıla devreden bazı gelir kalemleri gösterilmiştir:
Tabloda yer alan gelir kalemleri açısından, 2023 yılından 2024 yılına devreden tahakkukların toplam tutarının 17.014.476,25 TL olduğu, 2024 yılı içinde bu tutara 12.176.516,16 TL tahakkuk eklendiği ve toplam tahakkukun 29.190.992,41 TL’ye ulaştığı görülmüştür. Bu tutarın yalnızca 7.793.215,44 TL’lik kısmının tahsil edildiği, böylece toplam tahakkuk/tahsilat oranının %26,7 seviyesinde kaldığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, toplam tahakkukun 21.397.776,97 TL’lik kısmının tahsil edilemeyerek 2025 yılına devredildiği tespit edilmiştir.
Mezkûr mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, tahakkuk etmiş amme alacaklarının vadesinde ödenmemesi durumunda 15 gün içinde borçluya borçlarını ödemesi veya mal bildiriminde bulunması için “ödeme emri” düzenlenerek tebliğ edilmelidir. Düzenlenen ödeme emrinde kişiye, borcunu zamanında ödemez veya mal bildiriminde bulunmazsa borcunun cebren tahsil edileceği ve mal bildiriminde bulununcaya kadar üç ayı geçmemek üzere hapis ile cezalandırılacağı bildirilmelidir. Ödeme emri üzerine hala ödeme yapılmamış ise haciz varakası düzenlenmeli ve haciz işlemlerine başlanmalıdır.
Ayrıca belediyelerin 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 97’nci maddesine göre tahsil edilen ücret gelirleri, kira gelirleri ile sözleşme, haksız fiil ve haksız iktisaptan kaynaklanan alacakları için genel esaslara göre işlem yapılır. Bunlar hakkında 6098 sayılı Borçlar Kanunu ile 2004 sayılı İcra-İflas Kanunu hükümleri geçerlidir. Bu halde, belediyelerin 6183 sayılı Kanun kapsamına girmeyen alacakları için hukuk birimleri aracılığıyla icra dairelerine başvurması gerekmektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta özetle; tahakkuk ve tahsilat oranlarının artırılmasına yönelik çalışmaların 2025 yılı içerisinde yapılacağı ve bu doğrultuda tahsilat oranlarının artırılmasının hedeflendiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, İdarenin yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalara uygun şekilde tahakkuk/tahsilat oranlarının artırılmasına yönelik gerekli iş ve işlemleri tesis etmesi gerekmektedir.