|
ÖZET: Tarımsal hibelere yönelik alımlarda uygulama hataları tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen tarımsal mal alımları, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3. maddesinin (a) bendine uygun olarak doğrudan üreticilerden değil, üçüncü kişilerden temin edilmiştir. Örneğin, hindi palazı, salça makinesi, süt sağma makinesi ve üzüm sıkma makinesi gibi ürünler, kooperatifler aracılığıyla alınmış, ancak bu kooperatifler aslında ara satıcı konumundadır. Bu durum, Kanun’da belirtilen doğrudan üreticilerden alma şartını ihlal etmektedir.
Alımların çoğu, ilgili Kanun’un istisna hükümlerine uygun bir şekilde gerçekleştirilmemiştir. Kooperatifler, üretici şirketlerden ürünleri satın alarak Kuruma satmış, bu da ticari bir amaç taşımaktadır. Ayrıca, kurumun yaptığı fiyat analizi ve piyasa araştırması, kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından yeterli değildir. Aracı kooperatiflerden fiyat teklifi alınmasına rağmen, doğrudan üreticilerden teklif alınmamıştır. Kamu idaresi, bu bulgulara yanıt olarak, alımların 4734 sayılı Kanun’un 3/a maddesine uygun olarak doğrudan üreticilerden yapılacağına dair taahhütte bulunmuştur. Dolayısıyla, ihalesiz mal alımlarının yalnızca Kanun’un şartları sağlandığında gerçekleştirilmesi ve piyasa araştırmalarının gerçekçi fiyatlarla yapılması, kurumun menfaatlerinin korunması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Tarımsal Hibelere İlişkin Alımlarda Uygulama Hataları Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Kurum tarafından yapılan tarımsal hibelere ilişkin alımların incelenmesi sonucunda; hindi palazı, salça makinesi, süt sağma makinesi ve üzüm sıkma makinesi gibi tarımsal mal alımlarının 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (a) bendine göre istisna kapsamında doğrudan üretici veya ortaklarından değil üçüncü kişilerden mal satın alan bir kısım kooperatiflerden yapıldığı tespit edilmiştir.
Tarımsal ürün alımlarının birçoğu 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendindeki istisna kapsamında gerçekleştirilmiş olmasına rağmen, Kanun’da belirtilen “doğrudan üreticilerden veya ortaklarından alma” şartına dikkat edilmemiştir. Alımlar genellikle çeşitli kooperatiflerin ortağı olmayan şirketlerden yapılmıştır.
Kurum tarafından alım yapılan kooperatifler tamamen “ara satıcı” konumunda bulunmuş, üretici şirketlerden ilgili tarımsal ürünü alarak Kuruma satmışlardır. Bu hususun Kanun’da açıkça belirtilen “doğrudan üreticilerden veya ortaklarından” yapılacak alımlar kapsamına girmeyeceği, bu usulle yapılan alımların Kanun’un istisna hükümlerinden faydalanamayacağı açıktır. Zira Kanun’da yer verilen istisna hükmü aynı zamanda doğrudan üretici ve ortaklarını destekleme amacı da taşımaktadır. Başka bir üreticiden temin edilip, herhangi bir tüketiciye satmak ise tamamen ticari bir amacı göstermektedir ki Kanun’un istisna hükmünün bu amaçla kullanılması mümkün değildir.
Kurum tarafından yapılan fiyat analizi ve piyasa araştırması da kamu kaynaklarının verimli kullanılmasını sağlayacak nitelikte yapılmamaktadır. Aracı konumunda olan kooperatiflerden fiyat teklifi alınmasına rağmen, söz konusu alımlar için doğrudan üretici veya ortaklarından fiyat teklifi alınmamıştır.
Kamu idaresi göndermiş olduğu cevapta, bulguya istinaden; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (a) bendine göre istisna kapsamında yapılacak olan alımlarda doğrudan üretici veya ortaklarından alınması hususuna titizlikle riayet edileceğini bildirmiştir.
Sonuç olarak, 4734 sayılı Kanun’un 3/a maddesinde yer alan şartlar oluşmadan ihalesiz bir şekilde mal alımı yapılmaması, piyasa araştırmalarında gerçekçi ve en düşük fiyata ulaşmaya çalışılarak Kurum menfaatlerinin azami derecede korunmaya çalışılması önem arz etmektedir.