Avrupa Birliğinden Temin Edilen Projelere İlişkin Hatalı Uygulamalar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Avrupa Birliğinden Temin Edilen Projelere İlişkin Hatalı Uygulamalar Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi

Avrupa Birliği 2020 Horizon Projesi kapsamında İstanbul Üniversitesi önderliğinde hibe almaya hak kazanan “AI4HyDrop Projesi” için Belediyeye gönderilen tutarların mevzuatın öngördüğü şekilde kaydının yapılmadığı görülmüştür.

5018 sayıl Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Bağış ve yardımlar” başlıklı 40’ncı maddesinde, kamu yararına kullanılmak üzere kamu idarelerine yapılan şartlı bağış ve yardımların, dış finansman kaynağından sağlananlarda 28.03.2002 tarihli ve 4749 sayılı Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla, hizmeti yapacak idarenin üst yöneticisi tarafından uygun görülmesi halinde, bütçede açılacak bir tertibe gelir ve şart kılındığı amaca harcanmak üzere açılacak bir tertibe ödenek kaydedileceği, bu ödeneklerden malî yıl sonuna kadar harcanmamış olan tutarların, bağış ve yardımın amacı gerçekleşinceye kadar ertesi yıl bütçesine ödenek olarak devredileceği,

27.05.20216 tarihli ve 29724 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 104 Proje Özel Hesabına ilişkin;

“Hesabın niteliği” başlıklı 61’inci maddesinde bu hesabın; dış finansman kaynağından dış proje kredisi olarak, kurum adına T.C. Merkez Bankası veya uygun görülen diğer bankalar nezdinde açılan özel hesaplara aktarılan tutarların, bu tutarlardan yapılan giderlerin, verilen avansların, açtırılan akreditifler ile avans ve akreditiflerden nakden geri alınanların ve hesap bakiyesinin değerlemesi sonucu ortaya çıkan kur farklarının izlenmesi için kullanılacağı,

“Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 62’nci maddesinde, Dış finansman kaynağından, kurum adına T.C. Merkez Bankası veya uygun görülen bankalar nezdindeki proje özel hesaplarına aktarım yapılması üzerine aktarım tarihindeki T.C. Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden proje özel hesabına kayıt yapılacağı, dış proje kredilerinin kullanımından önce bütçeleştirme işleminin yapılmasının zorunlu olduğu ve bu hesaptan yapılan ödemelerde “103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı” veya “106 Döviz Gönderme Emirleri Hesabı”nın kullanılmayacağı,

“Hesabın işleyişi” başlıklı 63’üncü maddesinde ise; Proje Özel Hesabından yapılan kullanım tutarlarının bu hesaba alacak, ilgisine göre 630 Giderler Hesabı ya da varlığa dönüştürülecek bir unsur ise ilgili varlık hesabına borç, yine proje özel hesabından avans verilmesi veya akreditif açılması şeklinde yapılan kullanımların da muhasebeleştirme tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden bu hesaba alacak, 166 Proje Özel Hesabından Verilen Avans ve Akreditifler Hesabına borç kaydedileceği,

belirtilmiştir.

Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan 2023 yılı Mahalli İdareler Detaylı Hesap Planı’nda 104.02 no.lu hesap; AB ve Uluslararası Kuruluşlardan Proje Karşılığı Alınan Hibeler, bu hesabın alt kodu olan 104.02.01 no.lu hesap ise AB Hibeleri Hesabı şeklinde tanımlanmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere Avrupa Birliği veya diğer uluslararası kamu kuruluşlarının kaynağından dış proje kredisi olarak kuruma aktarılan hibe tutarları belirli bir amaç üzere verilmiş hibelerdir ve bu kapsamda;

Gelen kaynağın Kurum adına banka nezdinde açılan özel hesaplara aktarılması üzerine aktarım tarihindeki T.C. Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden 104 Proje Özel Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına ve 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilmesi,

Üst yöneticinin onayıyla gelir bütçesinde bağış ve yardımlar bölümüne gelir, gider bütçesinde ise öngörülen tertibe ödenek yazılmak suretiyle ödenek kayıtlarının yapılması; bu ödeneklerden malî yıl sonuna kadar harcanmamış olan tutarların, bağış ve yardımın amacı gerçekleşinceye kadar ertesi yıl bütçesine ödenek olarak devretmesi,

Ayrıca, söz konusu projeye ilişkin olarak yapılan giderlerin, verilen avansların, açtırılan akreditifler ile avans ve akreditiflerden nakden geri alınanların ve hesap bakiyesinin değerlemesi sonucu ortaya çıkan kur farklarının izlenmesi için de 104 Proje Özel Hesabının bütçe ve faaliyet hesapları ile ilişkilendirilerek muhasebeleştirilmesi ancak bu hesaptan yapılan harcamalar için 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri Hesabının kullanılmaması,

gerekmektedir.

Yapılan incelemede; Belediyenin bir kamu bankasında Avrupa Birliği ile yapılmış olan proje karşılığında açılmış vadesiz Euro hesabına, 2023 mali yılı içerisinde 9600 Euro, 2024 yılında da 4.400 Euro gönderildiği ancak;

Söz konusu tutarların; 104 Proje Özel Hesabına, 600 Gelirler Hesabına ve 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alınması gerekirken 333 Emanetler Hesabında izlendiği,

Belediye Başkanından onay alınmak suretiyle ödenek kayıtlarının yapılmadığı dolayısıyla 2023’ten devreden ve 2024 yılında gelen hibe tutarına ilişkin bir ödenek kaydının bulunmadığı,

Emanet Hesabına kayıtlı söz konusu tutardan, 2024 yılında Proje kapsamında çalışan personelin mesailerine ilişkin yapılan ödemeler için kullanılmaması gereken 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri Hesabının kullanıldığı, yapılan harcamanın 630 Giderleri Hesabı ve 830 Bütçe Giderleri Hesabı ile ilişkilendirilmediği,

tespit edilmiştir.

Belediye cevabında, Proje hesaplarında 104 Proje Özel Hesabı kullanılmaya başlanıldığı ifade edilmiş ise de 2025 yılında yapılan işlemin 2024 yılı mali tablolarında oluşan hatayı düzeltici etkisi bulunmamaktadır.

Avrupa Birliğinden temin edilen dış proje kredisine ilişkin işlemlerin gerek 5018 sayılı Kanun gerekse Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yapılmaması nedeniyle 104 Proje Özel Hesabı 190.683,99 TL eksik, 102 Banka Hesabı 190.683,99 TL fazla görünmektedir.