|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir belediyesi tarafından işletilen toptancı halindeki işyerlerinin kira artışlarının mevzuata aykırı olarak belirlendiğini ortaya koymuştur. 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un 11’inci maddesi, bu işyerlerinin kiralama işlemlerinin nasıl yapılacağını ve kira bedellerinin nasıl artırılacağını düzenlemektedir. İlgili mevzuat, bir yıldan uzun süreli kira sözleşmelerinde artış oranının Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE) üzerinden belirlenmesi gerektiğini açıkça ifade etmektedir.
Yapılan incelemelerde, 2024 yılı kira artışlarının İdare tarafından Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) esas alınarak belirlendiği tespit edilmiştir. Kamu idaresinin bu yaklaşımı, özel düzenlemeler içeren 5957 sayılı kanun ve yönetmelik hükümlerine aykırıdır. Borçlar Kanunu’nun 344’üncü maddesi ve kira sözleşmeleri uyarınca yapılan bu artışlar, genel bir düzenleme niteliğindedir ve özel hükümlerin önceliğini ihlal etmektedir. Sonuç olarak, toptancı halindeki işyerlerinin kira artışlarının, ilgili mevzuat çerçevesinde ÜFE oranında belirlenmesi gerekmektedir. İdarenin, kira artışlarını mevzuatta öngörülen esaslara uygun bir şekilde düzenlemesi, hukuka uygunluk ilkesinin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Toptancı Halinde Bulunan İşyerlerinin Kira Artışlarının Mevzuata Aykırı Olarak Belirlenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdarenin sorumluluğunda bulunan toptancı halindeki işyerlerinin kira artışlarının mevzuatta öngörülen esaslara aykırı olarak belirlendiği tespit edilmiştir.
5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un “Toptancı hallerindeki işyerleri ile pazar yerlerindeki satış yerlerinin işletilmesi” başlıklı 11’inci maddesinde, belediye toptancı hallerindeki işyerlerinin kiralama yoluyla işletilebileceği, bir yıldan uzun süreli kira sözleşmelerinde ikinci ve izleyen yıllar kira bedellerinin Üretici Fiyatları Endeksi oranında artırılacağı, kiralama işlemine ilişkin diğer usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik’in “Kiralama ve satış” başlıklı 28’inci maddesinde de Belediye toptancı halindeki işyerlerinin kira süresi en fazla on yıl olduğu; bir yıldan uzun süreli kira sözleşmelerinde ikinci ve izleyen yıllar kira bedellerinin, Üretici Fiyatları Endeksi oranında arttırılacağı ifade edilmiştir.
Toptancı halinde bulunan işyerlerinin kiralama esasları ve kira artış oranları, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde ayrıntılı olarak belirlenmiştir.
Yapılan incelemelerde, 2024 yılı kira artışının mevzuata uygun olarak Üretici Fiyatları Endeksi oranında belirlenmesi gerekirken, İdare tarafından Tüketici Fiyatları Endeksi esas alınarak belirlendiği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta, kira artışlarının Borçlar Kanunu’nun 344’üncü maddesi ve kira sözleşmeleri uyarınca Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) üzerinden belirlendiği ifade edilmiştir. Ancak bu yaklaşım, kira artışları konusunda özel bir düzenleme içeren 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik’in ilgili maddelerine aykırıdır. Anılan mevzuat hükümlerinde, toptancı hallerindeki işyerleri için kira artışlarının Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) oranında yapılacağı açıkça düzenlenmiştir. Bu düzenleme, genel nitelikteki Borçlar Kanunu hükümlerine göre öncelikli olarak uygulanması gereken özel hüküm niteliğindedir. Dolayısıyla idarenin Borçlar Kanunu’nu dayanak göstererek TÜFE oranında kira artışı yapması, ilgili özel mevzuatın hükümlerini bertaraf etmekte ve hukuka uygunluk ilkesine aykırılık teşkil etmektedir. Bu nedenle kira artışlarının 5957 sayılı Kanun ve ilgili Yönetmelik hükümleri çerçevesinde ÜFE esas alınarak belirlenmesi gerekmektedir.
İdare tarafından kira artışlarının mevzuatta öngörülen esaslara uygun şekilde belirlenmesi gerekmektedir.