|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, belediyelerin mülkiyetinde bulunan taşınmazların kayıt işlemlerinin mevzuata uygun şekilde gerçekleştirilmediğini ortaya koymaktadır. Belediyelere ait taşınmaz formlarının düzenlenmediği, icmal cetvellerinin hazırlanmadığı ve taşınmaz bedellerinin belirlenmediği tespit edilmiştir. Ayrıca, muhasebe kayıtlarının fiili duruma göre güncellenmediği anlaşılmaktadır. Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik, taşınmazların kayıt ve kontrol işlemlerine dair usul ve esasları belirlemiş olmasına rağmen, bu kurallara uyulmadığı görülmektedir.
Yönetmelik gereğince, taşınmazların bedel tespitinde izlenmesi gereken yöntemler detaylandırılmıştır. Ancak, 2014 ve 2017 yıllarındaki yükümlülüklerin yerine getirilmediği, taşınmaz formlarının ve icmal cetvellerinin güncellenmediği belirlenmiştir. Düzce Belediyesi’nin 2019 yılı denetim raporunda da benzer sorunlar dile getirilmiş olmasına rağmen, gerekli adımlar atılmamıştır. Belediye, bu eksiklikleri gidermek için çalışmalar yürütüldüğünü ve 2025 yılı sonuna kadar tamamlanmasının hedeflendiğini bildirmiştir. Sonuç olarak, belediyenin taşınmaz kayıt ve kontrol işlemlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir. Taşınmaz formlarının eksiksiz hazırlanması ve mali hizmetler birimi tarafından icmal cetvellerinin oluşturulması, mali tablolardaki taşınmaz kayıtlarının güncellenmesi ve fiili durum ile kayıtlı durumun uyumlu hale getirilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Taşınmaz Kayıtlarının Mevzuata Uygun Olarak Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediyenin mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazlara ilişkin taşınmaz formlarının usulüne uygun olarak oluşturulmadığı, taşınmaz icmal cetvelinin hazırlanmadığı, taşınmazlara ilişkin bedel belirleme çalışmalarının tamamlanmadığı ve muhasebede yer alan taşınmaz kayıtlarının fiili duruma göre düzeltilmediği görülmüştür.
Belediyelerin de içinde yer aldığı genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazların kaydına ve icmal cetvellerinin düzenlenmesine ilişkin usul ve esasları belirleyen Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik 02.10.2006 tarihli ve 26307 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Mezkûr Yönetmelik ekinde taşınmazların cinslerine göre oluşturulmuş kayıt planına yer verilmiş, “Kayıt şekli” başlıklı 7’nci maddesinde, “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar”, “Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar”, “Orta Malları” , “Genel Hizmet Alanları” ve “Sınırlı Aynî Haklar ile Kişisel Haklar ve Tahsisler” için Yönetmelik ekinde ayrı ayrı formlar bulunduğu, kamu idarelerinin taşınmaz kayıt ve kontrol işlemleriyle görevli birimlerince söz konusu formların hazırlanacağı ve mali hizmetler birimine gönderileceği, mali hizmetler birimince bu formların konsolide edilerek taşınmaz icmal cetvellerinin oluşturulacağı hüküm altına alınmıştır.
Yönetmelik’in “Kayıt ve kontrol işlemleri” başlıklı 5’inci maddesinin ikinci fıkrasında taşınmaz bedelinin her bir taşınmaz için nasıl tespit edileceği ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiş, bu kapsamda tapuda kayıtlı olan taşınmazların maliyet bedeli üzerinden, bunun belirlenememesi durumunda ise sırasıyla rayiç bedel veya iz bedeli üzerinden kayıtlara alınacağı belirtilmiştir. Diğer taşınmazlar için ise maliyet bedeli ve rayiç bedel konusunda bir düzenleme yapılmamış, bu taşınmazların kaydında doğrudan doğruya iz bedelinin esas alınacağı ifade edilmiştir.
Maliyet bedeli ve rayiç bedelin belirlenmesinde yaşanılan sıkıntılardan dolayı Yönetmelik’in geçici 1’inci maddesinde 2014 yılında değişikliğe gidilerek söz konusu değerler belirleninceye kadar emlak vergi değerleri üzerinden fiili envanterlerin ve icmal cetvellerinin hazırlanması öngörülmüş, bu işlemin en geç 30.09.2014 tarihine kadar tamamlanması zorunlu tutulmuştur. Aynı maddede muhasebe birimine de çeşitli yükümlülükler getirilmiş, icmal cetvellerinin hazırlanması üzerine muhasebe birimi tarafından muhasebede kayıtlı taşınmazların 01.10.2014 tarihine kadar ilgili hesaplardan çıkarılıp aynı tarihte fiili envanter bilgileri üzerinden yeni muhasebe kayıtlarının yapılması gerektiği hüküm altına alınmıştır. Maddenin ikinci fıkrasında ise maliyet bedeli ve rayiç değer konusunda yapılacak çalışmanın en geç 31.12.2017 tarihine kadar tamamlanması gerektiği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, 2014 yılı Ekim ayına ve 2017 yılının sonuna kadar yerine getirilmesi gereken zorunluluklara uyulmadığı, Belediye taşınmazlarına ilişkin formların, icmal cetvellerinin ve muhasebe kayıtlarının Yönetmelik hükümlerine uygun hale getirilmediği, 2024 yılı sonu itibarıyla da gerekli çalışmaların henüz tamamlanmadığı, İdare Taşınmaz İcmal Cetvelinin olmadığı, muhasebe kayıtları ile fiili durum arasında bağlantının kurulmadığı tespit edilmiştir.
Öte yandan, bu hususun Düzce Belediyesi 2019 Yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda yer almasına rağmen gerekli işlemlerin Belediye tarafından yapılmadığı anlaşılmaktadır.
Belediye tarafından gönderilen cevapta bulguda yer alan husulara ilişkin olarak gerekli çalışmaların yürütüldüğü ve 2025 yılı sonunda tamamlanmasının hedeflendiği bildirilmiştir.
Mevcut durum mali tablolarda, 250 Arazi ve Arsalar Hesabının, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabının ve 252 Binalar Hesabının Belediyenin mülkiyetindeki, yönetimindeki veya kullanımındaki tüm taşınmazları kapsayıp kapsamadığı, söz konusu hesaplara dâhil olan taşınmazların olması gereken değerleri ile kaydedilip kaydedilmediği hakkında doğru ve güvenilir bilgi sunulamamasına yol açmaktadır.
Sonuç olarak, Belediye taşınmazlarının kayıt ve kontrol işlemleri ile görevli birim tarafından fiili envanter çalışmaları tamamlanmalı ve taşınmaz formları eksiksiz bir biçimde oluşturulmalıdır. Hazırlanacak bu formlar esas alınarak mali hizmetler birimi tarafından icmal cetvellerinin hazırlanması, mali tablolarda yer alan taşınmaz kayıtları güncellenerek fiilî durumla kaydî durumun eşitliğinin sağlanması gerekmektedir.