|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Düzce Belediyesi’nin Afet ve Acil Durum Faaliyetleri Ödeneği, belirlenen amaçlar dışında kullanılmıştır. 5902 sayılı kanunun 23. maddesi, bu ödeneğin yalnızca afet ve acil durum yönetimi kapsamında harcanabileceğini belirtmektedir. Ayrıca, Afet ve Acil Durum Harcamaları Yönetmeliği, özel hesaplardan yapılacak harcamaların, ilgili komisyonlar tarafından onaylanarak gerçekleştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak, yapılan denetimlerde, bu ödeneğin “Kültür Evi Yapım İşi” gibi afetle ilgili olmayan bir projeye aktarıldığı tespit edilmiştir.
Belediye, 23.11.2022 tarihinde meydana gelen deprem sonrası Düzce Valiliği’nden 4.000.000 TL yardım talep etmiş ve bu miktar, afet sonrası kamu hizmetlerinin yeniden işler hale getirilmesi amacıyla aktarılmıştır. Ancak, bu ödeneğin, afetle ilgili olmayan bir inşaat projesinde kullanılması, ilgili kanun ve yönetmeliklere aykırılık teşkil etmektedir. Belediye, bu bulguyu kabul ederek, mali disiplin ve mevzuat ilkelerine uygun hareket edeceğini belirtmiştir. Sonuç olarak, Düzce’deki afet sonrası tahsis edilen ödeneğin, belirlenen amaçlar dışında kullanılması, yasal düzenlemelere aykırıdır ve bu durum, kamu kaynaklarının etkin yönetimi açısından ciddi bir sorun teşkil etmektedir. |
BULGU: Afet ve Acil Durum Faaliyetleri Ödeneğinin Amacı Dışında Kullanılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Afet ve Acil Durum Ödeneğinin amacı dışında kullanıldığı görülmüştür.
5902 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun’un “Kaynak yönetimi” başlıklı 23’üncü maddesinde, “Kanunlarla ve afet ve acil durum yönetimine ilişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamındaki faaliyetlerin ifası amacıyla, Başkanlık bütçesinde afet ve acil durum faaliyetleri ödeneği tefrik edilir. Başkanlık bütçesinde gider kaydedilmek suretiyle özel hesaba aktarılarak kullanılacak bu kaynaktan, Başkanlıkça uygun görülen hallerde, kamu kurum ve kuruluşları ile mahalli idarelerin hesaplarına da aktarma yapılabilir. Kamu kurum ve kuruluşları ile mahalli idareler de yukarıda belirtilen amaçlarda kullanılmak üzere Başkanlık hesabına aktarma yapabilir. Bu şekilde aktarılan tutarlar, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile mahalli idarelerin bütçelerine gelir kaydedilmeksizin özel hesaplarda izlenir. Afet ve acil durum hallerinde ortaya çıkan ihtiyaçların karşılanması amacıyla sınırlı olmak üzere bu hesaptan yapılacak harcamalar, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabi değildir; aktarılan bu tutarların harcanması, muhasebeleştirilmesi, denetlenmesi ve alımlarda kullanılacak ihale yöntemlerine ilişkin esas ve usuller, Maliye Bakanlığı ve Başkanlıkça müştereken belirlenir.” denilmektedir.
Anılan Kanun’a dayanılarak hazırlanan ve 06.03.2011 tarihli ve 27886 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Afet ve Acil Durum Harcamaları Yönetmeliği’nin;
“Kamu kurum ve kuruluşları ile mahalli idarelerin özel hesaplarının kullanımı” başlıklı 7’nci maddesinde, kamu kurum ve kuruluşları ile mahalli idarelerin özel hesaplarından yapılacak harcamaların bu idarelerin bünyesinde oluşturulacak Afet ve Acil Durum Komisyonları tarafından gerçekleştirileceği, harcama öncesinde, harcamanın konusunu gösterir üst yönetici onayının alınacağı,
“Harcamalar” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde, afet sebebiyle yeniden inşa edilecek ve onarılacak yapılarla bunlara ait yol, su, elektrik ve kanalizasyon tesisleri, kadastro, harita ve imar planı yapımı, imar uygulamaları, tapuya tescil işleri ve her türlü kamulaştırma giderlerinin özel hesaptan karşılanabileceği,
“Temel ilkeler” başlıklı 14’üncü maddesinin; birinci fıkrasında, afet ve acil durum halleri dışında özel hesaplardan harcama yapılamayacağı, dördüncü fıkrasında, afet ve acil durum hallerinde ortaya çıkacak ihtiyaçların karşılanması amacıyla yapılacak mal ve hizmet alımları ile acil nitelikteki yapım işlerinin bu Yönetmelik’te düzenlenen ihale usulleri çerçevesinde yapılacağı,
Pazarlık usulü” başlıklı 17’nci maddesinin birinci fıkrasında, mal veya hizmet alımları ile acil yapım işlerinin ihalelerinde teminat alınmaksızın pazarlık usulünün uygulanacağı,
belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen Kanun ve Yönetmelik hükümlerinden de anlaşılacağı üzere afet ve acil durum fonundan belediye hesaplarına kaynak aktarılabilmekte ve aktarılan bu kaynaklar belediyelerin özel hesabından takip edilmektedir. Bu hesaptan yapılacak harcamaların afet ve acil durum ihtiyaçlarının karşılanması ile sınırlı olması, afet ve acil durum halleri dışında özel hesaplardan harcama yapılmaması, bu kapsamda yapılacak harcamaların, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabi olmayacağı belirtildiğinden afet ve acil durum hallerinde ortaya çıkacak ihtiyaçların karşılanması amacıyla yapılacak mal ve hizmet alımları ile acil nitelikteki yapım işlerinin Yönetmelik’in 17’nci maddesinde düzenlenen pazarlık usulü ile ihale edilmesi gerekmektedir.
Ancak yapılan incelemede;
Belediye Başkanlığınca ilde 23.11.2022 tarihinde meydana gelen deprem afeti nedeniyle zarar gören kamu hizmetlerinin işler hale getirilmesi için Düzce Valiliği İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğüne yazılan 10.05.2023 tarihli yazı ile 4.000.000,00 TL maddi yardım talebinde bulunulması üzerine söz konusu afet nedeniyle zarar gören kamu hizmetlerinin ve altyapı tesislerinin çalışır hale getirilmesi için afet ve acil durum faaliyetleri ödeneğinin, Afet ve Acil Durum Harcamaları Yönetmeliği’nin usul ve esasları doğrultusunda 31.12.2023 tarihine kadar kullanılması ve süre sonunda harcanmayan ödeneğin iade edilmesi hususunda Valiliğin 15.05.2023 tarihli oluru ile 4.000.000,00 TL’nin Belediye Başkanlığının hesabına 16.05.2023 tarihinde aktarıldığı,
Belediye bünyesinde oluşturulan Afet ve Acil Durum Komisyonu tarafından, afet nedeniyle zarar gören kamu hizmetlerinin işler hale getirilmesi ve zarar gören altyapı tesislerinin çalışır hale getirilmesi amacına yönelik olarak yukarıda anılan Yönetmelik’in 9’uncu maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde ifade edilen “Afet sebebiyle yeniden inşa edilecek ve onarılacak yapılarla bunlara ait yol, su, elektrik ve kanalizasyon tesisleri, kadastro, harita ve imar planı yapımı, imar uygulamaları, tapuya tescil işleri ve her türlü kamulaştırma
giderleri” kapsamında değerlendirilemeyecek nitelikteki “ Kültür Evi Yapım İşi” için “afet
kapsamında olduğu” yönünde görüş verildiği,
2023/1106965 kayıt numaralı ihale dosyası ile 30.10.2023 tarihinde 3.689.0000,00 TL bedelle, açık ihale usulü ile ihale edilen ve 22.02.2024 tarihinde tamamlanan “Süleyman Soylu Kültür Evi Yapımı İşi’nin, Valilikten Belediyeye aktarılan 4.000.000,00 TL tutarındaki Afet ve Acil Durum Ödeneğinden karşılandığı tespit edilmiştir.
Belediye cevabında, bulgu konusu tespit kabul edilerek bütçe uygulama süreçlerinde mali disiplin ve mevzuat ilkeleri doğrultusunda hareket etmeye dikkat edileceği bildirilmiştir.
Sonuç olarak, Düzce ilinde 23.11.2022 tarihinde meydana gelen deprem afeti nedeniyle zarar gören kamu hizmetlerinin ve altyapı tesislerinin çalışır hale getirilmesi için Valilikçe tahsis edilen Afet ve Acil Durum Ödeneğinin amacı dışında kullanılması Kanun’a ve Yönetmelik’e aykırılık teşkil etmektedir.