|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarına göre, Düzce Belediyesi’nin hayvan bakımevi giderleri için mevzuata uygun bir ödenek ayırmadığı tespit edilmiştir. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu gereğince, büyükşehir ve il belediyeleri, sahipsiz hayvanların korunması ve rehabilitasyonu amacıyla bakımevleri kurmakla yükümlüdür. Bu bağlamda, belediyelerin kesinleşmiş bütçe gelirlerinin binde beşi oranında kaynak ayırması gerekmekte, aksi takdirde sorumlulukları bulunmaktadır. Ancak Düzce Belediyesi, bu yükümlülüğü yerine getirmeyerek, bakımevi giderlerini Veterinerlik İşleri Müdürlüğü bütçesinden karşılamıştır.
Denetim bulgularına göre, Düzce Belediyesi’nin hayvan bakımevi için gerekli ödeneği ayırmadığı ve bu nedenle yapılan harcamaların diğer bütçe kalemlerinden ayrıştırılamadığı belirlenmiştir. 2024 yılı itibarıyla, eğer bütçede belirlenen oranlardan fazla harcama yapılmışsa, bu tutarın tespit edilememesi nedeniyle Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan talep edilemeyeceği ortaya çıkmıştır. Belediye, harcamaların takip edildiğini belirtse de, bu işlemlere dair yeterli kanıt sunulamamıştır. Sonuç olarak, 5199 sayılı Kanun çerçevesinde hayvan bakımevleri için gerekli ödeneğin ayrılması ve harcamaların belirlenen fonksiyonel kodda takip edilmesi zorunludur. Düzce Belediyesi’nin bu yükümlülükleri yerine getirmemesi, hem yasal sorumluluk doğurmakta hem de hayvanların bakım ve rehabilitasyon süreçlerini olumsuz etkilemektedir. |
BULGU: Hayvan Bakımevi Giderleri İçin Mevzuata Uygun Şekilde Ödenek Ayrılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu uyarınca hayvan bakımevleri kurmak, rehabilitasyon işlemlerini gerçekleştirmek ve sahipsiz hayvanlara sahiplendirilinceye kadar bakmak amacıyla kesinleşmiş en son bütçe gelirlerinin binde beşi oranında kaynak ayrılmadığı, mevcut bakımevi giderleri ile rehabilitasyona tabii tutulan hayvanlar için yapılan giderlerin Veterinerlik İşleri Müdürlüğü ödeneklerinden karşılandığı görülmüştür.
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun “Yerel yönetimlerin sorumluluğu” başlıklı ek 1’inci maddesinde Büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan belediyelerin, sahipsiz veya güçten düşmüş ya da tehlike arz eden hayvanların korunması ve sahiplendirilinceye kadar bakımının yapılması ile rehabilitasyonunun sağlanması amacıyla hayvan bakımevleri kuracağı, hayvan bakımevi kurma zorunluluğu olmayan belediyeler ile il özel idarelerin ise sorumluluk alanındaki bu hayvanları en yakın hayvan bakımevine götüreceği hüküm altına alınmıştır. Ayrıca aynı maddede, bakımevlerine alınan hayvanların Bakanlık veri sistemine kaydedileceği, rehabilite edilen köpeklerin, sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılacağı belirtilmiştir.
Kanun’un geçici 4’üncü maddesinde ise büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan belediyelerin 31.12.2028 tarihine kadar ek 1’inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen hayvan bakımevlerini kurmakla ve mevcut bakımevlerinin koşullarını iyileştirmekle yükümlü olduğu, belediyelerin 31.12.2028 tarihine kadar birinci fıkra gereğince hayvan bakımevleri kurmak, rehabilitasyon işlemlerini gerçekleştirmek ve sahipsiz hayvanlara sahiplendirilinceye kadar bakmak için kesinleşmiş en son bütçe gelirlerinin binde beşi oranında kaynak ayıracağı, bu oranın büyükşehir belediyelerinde binde üç olarak uygulanacağı ve bu fıkra uyarınca ayrılan ödeneklerin başka bir amaç için kullanılamayacağı, belediyelerce belirlenen oranların üzerinde yapılan harcamaların yüzde 40’ının, tevsik edilmesi kaydıyla ilgili belediyeye Hazine ve Maliye Bakanlığınca aktarılacağı ve bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
“5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanununun Geçici 4’üncü Maddesinin Üçüncü Fıkrasının Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar” başlıklı 93 sıra numaralı Muhasebat Genel Tebliği 21.02.2025 tarihli ve 32820 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Tebliğ’in “Harcamaların mali tablolarda gösterilmesi” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında belediyelerin, Kanun kapsamında ayırması gereken ve kullanılan kaynağa ait ödeneğini ve harcamalarını “05.9.9.10-5199 sayılı Kanun Kapsamında Sokak Hayvanlarının Rehabilitasyonuna İlişkin Hizmetler” fonksiyonel kodunda takip edeceği, “Talep ve ödeme zamanı” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasında Belediyelerin, bir takvim yılı içerisinde Kanun kapsamında yapmış olduğu harcamalardan talep edeceği tutarı takip eden yılın Mart ayı sonuna kadar Bakanlığa resmi yazı ile bildireceği belirtilmiştir.
Ayrıca 5199 sayılı Kanunun ek 1’inci maddesinin son fıkrasında, “Büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan belediyeler bakımından, geçici 4 üncü maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kaynağı ayırmayan belediye başkanı ve meclis üyeleri ile ayrılan kaynağı hayvan bakımevi kurmak, sahipsiz hayvanları toplamak, rehabilite etmek veya sahiplendirilinceye kadar bakmak için sarf etmeyen ya da bu kaynağı başka amaçlar için sarf eden belediye başkanı ve belediye yetkililerine altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.” hükmü getirilerek hayvan bakımevleri için ayrılacak ödeneği ve bu ödenekten yapılan harcamaların başka amaçlarla kullanımını kesin suretle önlemek amacıyla belediye başkanı ve meclis üyeleri ile belediye yetkilileri sorumlu tutulmuştur.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, belediyelerin sahipsiz veya güçten düşmüş ya da tehlike arz eden hayvanların korunması ve sahiplendirilinceye kadar bakımının yapılması ile rehabilitasyonunun sağlanması amacıyla hayvan bakımevleri kurmak zorunda olduğu, rehabilitasyon işlemlerini gerçekleştirmek ve sahipsiz hayvanlara sahiplendirilinceye kadar bakmak için kesinleşmiş en son bütçe gelirlerinin binde beşi oranında kaynak ayıracağı, kaynağı ayırmayan veya başka amaçlarla kullanan belediyelerde belediye başkanı, meclis üyeleri ve belediye yetkililerinin sorumlu olacağı anlaşılmaktadır.
Ayrıca, Belediyelerin ayıracakları kaynağı “5199 sayılı Kanun Kapsamında Sokak Hayvanlarının Rehabilitasyonuna İlişkin Hizmetler” fonksiyonel kodunda takip etmeleri, harcamalarını söz konusu koddan gerçekleştirmeleri ve Kanun’da belirlenen orandan fazla harcama yapması durumunda harcamaların yüzde 40’ını Hazine ve Maliye Bakanlığından takip eden yılın Mart ayı sonuna kadar resmî yazı ile talep etmeleri gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde, Düzce Belediyesinin, il sınırları içinde 600 hayvan kapasiteli bir hayvan bakımevi olduğu, şehir merkezinde hayvanların rehabilitasyonu için kullanılan bir biriminin bulunduğu ancak bütçesinde bakımevi giderleri ile rehabilitasyona tabii tutulan hayvanlar için yapılan giderlerin karşılanması amacıyla ayrı bir kaynak ayırmadığı, söz konusu giderlerin Veterinerlik İşleri Müdürlüğü bütçe ödeneklerinden karşılandığı, bu sebeple hayvan bakımevi için gerçekleştirilen harcamaların Veterinerlik İşleri Müdürlüğünün yürüttüğü diğer işlerin harcamalarından ayrıştırılamadığı, 2024 yılında bakımevi giderleri ve hayvanların bakım giderleri için kesinleşmiş en son bütçe gelirlerinin binde beşi oranından fazla harcama yapılmışsa da bu tutarın tespit edilemeyeceği için Hazine ve Maliye Bakanlığından talep edilemeyeceği tespit edilmiştir.
Belediye cevabında, bulgu konusu ile ilgili işlemlerin tamamlanmış olduğu ve bütçe harcamalarının takip edildiği belirtilerek bulguya iştirak edilmiştir. Ancak, yapılan işlemler hakkında kanıtlayıcı belge sunulmamıştır.
5199 sayılı Kanun uyarınca hayvan bakımevleri kurmak, rehabilitasyon işlemlerini gerçekleştirmek ve sahipsiz hayvanlara sahiplendirilinceye kadar bakmak için kesinleşmiş en son bütçe gelirlerinin binde beşi oranında kaynak ayrılması ve söz konusu kaynak ile bu kaynaktan yapılan harcamaların bütçede ayrı bir kodda takip edilmesi gerekmektedir.