|
ÖZET: Ruhsatsız veya ruhsat eklerine aykırı yapılarla mücadelede, imar mevzuatındaki yaptırımların etkin bir şekilde uygulanmadığı tespit edilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanunu, yapı ruhsatı alınmasını zorunlu kılmakta ve ruhsatsız inşaatların yıkılmasını öngörmektedir. Ancak, mevcut uygulamalar neticesinde, yapı tatil tutanağı düzenlendikten sonra gerekli yıkım kararlarının alınmaması ve uygulanmaması, kaçak yapıların artmasına yol açmaktadır. Belediyelere, bu tür yapıların yıkılması ve idari para cezalarının uygulanması konusunda önemli sorumluluklar verilmiştir.
Kaçak yapıların tespiti ve yıkım süreçleri, ilgili idareler tarafından zamanında gerçekleştirilmediğinde, bu durum ciddi riskler doğurmaktadır. Belediyelerin uyguladığı yıkım politikaları, mevcut yapı stokunu azaltmada yetersiz kalmakta ve bu da kamuoyunda güven kaybına neden olmaktadır. İmar mevzuatına aykırı yapılaşma ile mücadelede, belediyelerin etkin bir şekilde hareket etmesi ve gerekli yaptırımları uygulaması büyük önem taşımaktadır. Sonuç olarak, imar mevzuatına uygun yapılaşmanın sağlanması için, ruhsatsız yapılarla mücadeledeki eksikliklerin giderilmesi ve yıkım süreçlerinin hızlandırılması gerekmektedir. Bu bağlamda, kamu idaresinin gerekli adımları atacağı belirtilmiştir. |
BULGU: Ruhsatsız veya Ruhsat Eklerine Aykırı Yapılar ile Mücadelede İmar Mevzuatında Yer Alan Yaptırımların Etkin Bir Şekilde Uygulanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye sınırları içerisinde bulunan ve imar mevzuatına aykırı bir şekilde inşa edilen yapılara ilişkin yaptırım hükümlerinin etkili bir şekilde uygulanmadığı görülmüştür.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde, aynı Kanun’un 26’ncı maddesinde gösterilen istisnalar hariç her türlü inşaat yapımının ilgisine göre belediye veya valiliklerden alınacak yapı ruhsatına tabi olduğu, “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32’nci maddesinde, istisnalar dışında ruhsat alınmadan yapıya başlanması, kaçak yahut ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması durumunda mevcut yapının yerel idarelerce yıktırılacağı ve yıkım masraflarının yapı sahibinden tahsil edileceği, yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapıların Bakanlıkça yıkılabileceği, “İdari müeyyideler” başlıklı 42’nci maddesinde, imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde idare encümenince sorumlular hakkında idari para cezası uygulanacağı ifade edilmiştir.
Kaçak yapı ile mücadele ve sağlıklı kentleşme konusunda 3194 sayılı İmar Kanunu ile belediyelere önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir. Belediyeler, kamuoyunda “kaçak yapı” olarak bilinen İmar Kanunu’na aykırı inşa edilmiş yapılaşma ile mücadele edebilmek için gerekli yaptırım gücüne sahip kamu tüzel kişileridir.
Kaçak yapı ve gerçekleşen yıkım sayılarını gösteren aşağıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere Belediyenin uyguladığı yıkım politikası çerçevesinde Encümence yıkılması kararlaştırılan mevcut yapı stokunun bu yaklaşımla eritilmesinin mümkün olmadığı, bu durumun ise önemli riskleri beraberinde getirdiği görülmektedir.
Tablo 10: Kaçak Yapı Bilgileri Tablosu
| Yıl | Düzenlenen Yapı Tatil Zaptı (Adet) |
Yıkım Kararı Verilen Yapı S. (32. M) |
İdari Para Cezası Verilen Yapı Say. (42. M | Ruhsata Bağlanan Yapı Say. | Yapı Kayıt Belgesi Alınan Yapı S. |
Yıkılan Yapı Sayısı | Yıkılmayan Yapı Sayısı) | Suç Duyurusu Sayısı |
| 2020 | ||||||||
| 2021 | ||||||||
| 2022 | ||||||||
| 2023 | ||||||||
| 2024 | ||||||||
| Top. |
Tablo 11: Yıllar İtibarıyla İmar Para Cezaları ve Tahsilatları
| İmar Para Cezaları | İmar Para Cezaları | İmar Para Cezaları | İmar Para Cezaları |
| Yıllar | Tahakkuk (TL) |
Tahsilât (TL) | Oran (%) |
| 2020 | 30.789,19 | 28.937,59 | |
| 2021 | 119.479,68 | 114.440,55 | |
| 2022 | 796.338,68 | 373.596,48 | |
| 2023 | 897.903,41 | 520.793,36 | |
| 2024 | 1.737.628,38 | 522.090,76 | |
| Toplam | 3.582.139,34 | 1.559.858,74 |
Kamu idaresince, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin olarak gerekli işlemlerin yapılacağı belirtilmiştir.
Bu itibarla, İmar Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde kaçak yapılarla mücadeleye ilişkin yaptırımların Belediye tarafından yerine getirilmesi gerekmektedir.