|
ÖZET: İşçilerin yıllık ücretli izinlerinin mevzuata uygun şekilde kullandırılmadığı, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ortaya konmuştur. 4857 sayılı İş Kanunu’nun ilgili maddeleri, işçilerin yıllık izin haklarının korunmasını ve bu izinlerin belirli süreler içinde işveren tarafından verilmesini zorunlu kılmaktadır. Ancak, yapılan denetimlerde, bazı işçilerin birikmiş yıllık izin sürelerinin bulunduğu ve bu durumun işverenin yükümlülüklerini yerine getirmediğini göstermektedir.
Yıllık izinlerin kullanımıyla ilgili düzenlemeler, 03.03.2004 tarihli Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde de yer almaktadır. İş Kanunu’nun 103. maddesi, yıllık izinlerin usulüne uygun kullandırılmaması durumunda işverenlere idari para cezası uygulanacağını belirtmektedir. Bu bağlamda, işçilerin izin haklarından feragat etmesi mümkün değildir; dolayısıyla, iş akitleri sona erdiğinde kullanılmayan izinlerin ücrete dönüşmesi, idareler için beklenmedik mali yükler oluşturabilir. Özellikle Şehitkamil Belediyesi’nde yapılan incelemelerde, bazı işçilerin 250 günden fazla kullanılmamış izin süreleri tespit edilmiştir. Kamu idaresinin, yıllık izinlerin zamanında kullandırılması gerektiğini vurgulaması, hem çalışanların haklarının korunması hem de idarelerin ek mali yüklerden kaçınması açısından önem taşımaktadır. |
BULGU: İşçilerin Birikmiş Yıllık Ücretli İzinlerinin Kanuna Uygun Olarak Kullandırılmasına İlişkin Tedbirlerin Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu idaresinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerinin mevzuata uygun olarak kullandırılmadığı ve bu nedenle birikmiş yıllık izin sürelerinin bulunduğu görülmüştür.
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri” başlıklı 53’üncü maddesinde, işyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verileceği, yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği; “Yıllık ücretli iznin uygulanması” başlıklı 56’ncı maddesinde, yıllık iznin 53’üncü maddede gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesinin zorunlu olduğu; “Sözleşmenin sona ermesinde izin ücreti” başlıklı 59’uncu maddesinde, iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği; “İzinlere ilişkin düzenlemeler” başlıklı 60’ıncı maddesinde, yıllık ücretli izinlerin, yürütülen işlerin niteliğine göre yıl boyunca hangi dönemlerde kullanılacağı, izinlerin ne suretle ve kimler tarafından verileceği veya sıraya bağlı tutulacağı, yıllık izninin faydalı olması için işveren tarafından alınması gereken tedbirler ve izinlerin kullanılması konusuna ilişkin usuller ile işverence tutulması zorunlu kayıtların şekline ilişkin hususların ilgili Bakanlık tarafından hazırlanacak bir yönetmelik ile gösterileceği belirtilmiştir.
Bu Kanun hükmüne istinaden 03.03.2004 tarihli ve 25391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde de yıllık izinlerin kullanımı ile ilgili olarak İş Kanunu’na benzer düzenlemeler yapılmıştır.
Anılan Kanun’un “Yıllık ücretli izin hükümlerine aykırılık” başlıklı 103’üncü maddesinde ise yıllık ücretli izni bu Kanun’un 56’ncı maddesine aykırı olarak bölen veya 59’uncu maddedeki hak edilmiş izni kullanmadan iş sözleşmesinin sona ermesi halinde bu izne ait ücreti ödemeyen veya 60’ıncı maddede belirtilen yönetmeliğin esas ve usullerine aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için idari para cezası verileceği hükme bağlanmıştır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre işverenin yıllık izinleri kullandırma yükümlülüğünü yerine getirmemesi ve işçinin de izin hakkından feragat etmesi mümkün değildir. Diğer taraftan işçiler emekli olduklarında veya herhangi bir şekilde iş akitleri sona erdiğinde mevzuat hükümleri gereği yıllık izin hakları ücrete dönüşmekte ve yıllık izin karşılığı yapılacak olan bu ücret ödemesi de işçinin son ücreti üzerinden yapılacağından yüksek tutarlarda ödeme yapılmasına ve idareler açısından öngörülemeyen giderlerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Ayrıca Anayasal bir hak olan yıllık izinlerin kullandırılmaması durumunda idareler, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 103’üncü maddesi gereğince idari para cezası ile karşı karşıya kalabilmektedir.
Yapılan incelemede, Şehitkamil Belediyesi bünyesinde çalışan 24 kadrolu işçiden 1 işçinin 250 günden, 3 işçinin 100 günden, 4 işçinin ise 50 günden fazla kullanılmamış izni olduğu tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, İdare tarafından 4857 sayılı Kanunda belirtildiği üzere işçilere yıllık izinlerinin kullandırılacağı ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından idari para cezası yaptırımı ile karşılaşılmaması ve biriken yıllık izinlerin ücrete dönüşmesi suretiyle idareye ek bir mali külfetin ortaya çıkmaması amacıyla 4857 sayılı Kanun kapsamında çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerinin zamanında ve düzenli olarak kullandırılması gerekmektedir.