|
ÖZET: Banka hesapları arasında yapılan para transferleri ve personel ödemelerinin muhasebe kayıtları, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında hatalı olarak gerçekleştirilmiştir. İlgili ilçe belediyesi, Ziraat Bankası Çeltikçi Şubesindeki hesabından İş Bankası Bucak Şubesindeki hesabına personel ödemeleri için para aktarımı yaparken, bu işlemlerin muhasebe kayıtları Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne uygun şekilde düzenlenmemiştir. Bu durum, “102 Banka Hesabı” ve “103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı” tutarlarının gerçek durumu yansıtmadığı anlamına gelmektedir.
Örneğin, 15 Ocak 2024 tarihli personel ödemelerine ilişkin muhasebe kayıtları hatalı bir biçimde gerçekleştirilmiştir. Yapılan işlemler sonucunda, Ziraat Bankası’ndan İş Bankası’na 754.848,54 TL aktarımı yapılmış; ancak bu aktarımın muhasebe kayıtları, ilgili yönetmelik hükümlerine aykırı olarak kaydedilmiştir. İdarenin, bu hatalı kayıtları düzeltmek için gerekli adımları atmadığı ve banka hesaplarının takibinin düzenli yapılmadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, personel ödemeleri ve banka hesapları arasındaki para transferlerinin muhasebe kayıtlarının, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne uygun olarak düzenlenmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, kaynakların etkin yönetimi ve mali şeffaflık sağlanamayacaktır. |
BULGU: Banka Hesapları Arasında Para Aktarımları ile Personel Ödemelerinin Muhasebe Kayıtlarının Hatalı Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdarenin Ziraat Bankası Çeltikçi Şubesindeki hesabından İş Bankası Bucak Şubesindeki hesabına personel ödemelerine ilişkin para transferi ile personel ödemelerinin muhasebe kayıtlarının hatalı yapıldığı görülmüştür.
İdarenin tahsilat ve ödemelerinde kullandığı banka hesabı Ziraat Bankası Çeltikçi Şubesindeki cari hesabı olmakla birlikte, yapılan promosyon anlaşması gereği personel ödemeleri İş Bankası Bucak Şubesindeki hesabından yapılmaktadır. Personel ödemelerinin yapılabilmesi için de her ay Ziraat Bankasındaki cari hesabından İş Bankasındaki cari hesabına gönderme emri ile Tl nakit transferi yapılmaktadır. Ancak personel ödemeleri ile hesaplar arası para transferinin muhasebe kayıtları Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğine uygun yapılmadığından “102 Banka Hesabı” ile “103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı” tutarları gerçek durumu yansıtmamaktadır.
Örneğin; 15 Ocak 2024 tarihindeki personel ödemelerinin muhasebe kayıtları aşağıdaki şekilde yapılmıştır (kayıt hatalarını ortaya koymak için 830, 835, 900 ve 905 kodlu hesaplar gerekmediğinden sadelik sağlanması amacıyla aşağıdaki örnekte bu hesaplar dikkate alınmamıştır):
| Ödeme Emrinin | Muhasebe Kayıtları | ||
| Tarihi/No | Hesap Kodu ve Adı | Borç | Alacak |
| 15.01.2024/53 | 103 Verilen Çek. ve Gön. Em. Hs. (İş Bank. Cari) | 103 Verilen Çek. ve Gön. Em. Hs. (İş Bank. Cari) | 107.529,10 |
| 333 Emanetler Hesabı | |||
| 407,28 | 407,28 | ||
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı | |||
| 6.715,13 | |||
| 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kes. Hs. | 6.500,82 | ||
| 630 Giderler Hesabı | 121.152,33 | ||
| 15.01.2024/55 | 103 Verilen Çek. ve Gön. Em. Hs. (İş Bank. Cari) | 103 Verilen Çek. ve Gön. Em. Hs. (İş Bank. Cari) | 276.427,23 |
| 333 Emanetler Hesabı | 1.421,84 | ||
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı | 1.103,00 | ||
| 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kes. Hs. | 46.614,21 | ||
| 630 Giderler Hesabı | 325.566,28 | ||
| 15.01.2024/56 | 103 Verilen Çek. ve Gön. Em. Hs. (İş Bank. Cari) | 103 Verilen Çek. ve Gön. Em. Hs. (İş Bank. Cari) | 278.592,02 |
| 333 Emanetler Hesabı | 7.220,98 | ||
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı | 38.440,16 | ||
| 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kes. Hs. | 104.521,23 | ||
| 630 Giderler Hesabı | 428.774,39 | ||
| 15.01.2024/57 | 103 Verilen Çek. ve Gön. Em. Hs. (İş Bank. Cari) | 103 Verilen Çek. ve Gön. Em. Hs. (İş Bank. Cari) | 18.059,33 |
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı | 1.074,69 361 | ||
| 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kes. Hs. | 3.755,85 | ||
| 362 Fonlar veya D. Kamu İd. Adına Y. T. | Hs. | 107,35 |
| 630 Giderler Hesabı | 630 Giderler Hesabı | 22.997,22 | 22.997,22 |
| 15.01.2024/60 | 103 Verilen Çek. ve Gön. Em. Hs. (İş Bank. Cari) | 103 Verilen Çek. ve Gön. Em. Hs. (İş Bank. Cari) | 10.925,24 |
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı | 1.361,31 | ||
| 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kes. Hs. | 811,55 | ||
| 630 Giderler Hesabı | 13.098,10 | ||
| 15.01.2024/61 | 103 Verilen Çek. ve Gön. Em. Hs. (İş Bank. Cari) | 103 Verilen Çek. ve Gön. Em. Hs. (İş Bank. Cari) | 23.281,97 |
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı | 185,59 | ||
| 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kes. Hs. | 5.987,56 | ||
| 630 Giderler Hesabı | 29.455,12 | ||
| 15.01.2024/62 | 103 Verilen Çek. ve Gön. Em. Hs. (İş Bank. Cari) | 103 Verilen Çek. ve Gön. Em. Hs. (İş Bank. Cari) | 40.033,65 |
| 333 Emanetler Hesabı | 50,00 | ||
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı | 774,64 | ||
| 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kes. Hs. | 6.961,83 | ||
| 630 Giderler Hesabı | 47.820,12 |
Böylece yukarıdaki yedi adet ödeme emriyle “103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri Hesabına (İş Bankası cari)” toplam (107.529,10 + 276.427,23 + 278.592,02 + 18.059,33 + 10.925,24 + 23.281,97 + 40.033,65 =) 754.848,54 TL alacak kaydedilmiştir.
Bu personel ödemelerinin yapılabilmesi için ise; Ziraat Bankası Çeltikçi Şubesine İdarenin bankaları nezdindeki cari hesabından İş Bankası Bucak Şubesindeki cari hesabına 754.848,54 TL para aktarımını teminen 15.01.2024 tarihli ve 53 sayılı gönderme emri; İş Bankası Bucak Şubesine de aktarılan paranın personel hesaplarına yatırılması için 15.01.2024 tarihli ödeme emri talimatı verilmiş; bunlara ilişkin muhasebe kaydı ise aşağıdaki şekilde yapılmıştır:
Muhasebe Fişinin Muhasebe Kayıtları
Tarihi/No Hesap Kodu ve Adı Borç Alacak
15.01.2024/63 102 Banka Hesabı (İş Bankası Cari) 754.848,54
103 Verilen Çekler ve Gön. E. Hs. (Ziraat Bankası Cari) 754.848,54
Ocak ayı sonunda ise Ziraat Bankası Çeltikçi Şubesi ile İş Bankası Bucak Şubesinin hesap özet cetveline dayalı olarak (muhasebe fişine hesap özet cetveli eklenmemiştir);
103 Ver. Çek. Ve Gön. E. Hs. (Ziraat B. C.)754.848,54
Kaydı ile;
31.12.2024/146 102 Banka Hesabı (İş Bank. Cari)
103 Ver. Çek. Ve Gön. E. Hs. (İş Bank. Cari) 754.848.54
Kayıtları yapılmıştır.
Bu hatalı muhasebe kayıtlarının 2024 yılının tüm aylarındaki personel ödemeleri ve hesaplar arası para aktarımına ilişkin muhasebe kayıtlarında tekrar ettiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 72’nci maddesinin (a) fıkrasının dördüncü bendinde, muhasebe birimlerine ait ulusal para birimi cinsinden banka hesapları arasındaki para aktarımı için bankaya verilen talimatların 108-Diğer Hazır Değerler Hesabına borç, 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak; aynı maddenin (b) fıkrasının dördüncü bendinde ise muhasebe birimlerine ait banka hesapları arasındaki para aktarımı için bankaya verilen talimatlardan yerine getirilenlerin 108-Diğer Hazır Değerler Hesabına alacak, 102-Banka Hesabına borç kaydedileceği belirtilmiştir.
Bu düzenlemelere göre İdarenin Ziraat Bankası Çeltikçi Şubesine verdiği 15.01.2024 tarihli ve 53 sayılı gönderme emrinin muhasebe kaydı:
108 Diğer Hazır Değerler Hesabı
103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı
şeklinde;
Ziraat Bankası Çektikçi Şubesinin ertesi gün göndereceği banka hesap özet cetvelinden paranın gönderildiği, İş Bankası Bucak Şubesinin göndereceği banka hesap özet cetvelinden ise paranın hesaplarına geçtiği anlaşılınca bir yandan;
Hesap Kodu ve Adı Borç Alacak
102 Banka Hesabı (İş Bankası Cari) 754.848,54
108 Diğer Hazır Değerler Hesabı 754.848,54
diğer yandan;
Hesap Kodu ve Adı Borç Alacak
Banka Hesabı (Ziraat Bankası Cari) 754.848,54
Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı 754.848,54
şeklinde;
Kaydedilerek; paranın Ziraat Bankası Çeltikçi Şubesindeki cari hesaptan İş Bankası Bucak Şubesindeki cari hesaba aktarımının muhasebe kayıtlarının yapılması gerekmektedir.
İş Bankasına aktarılan paranın personelin hesaplarına yatırılması için İş Bankası Bucak Şubesine verilen 15.01.2024 tarihli ödeme talimatının (örnekte sadelik ve anlaşılırlık sağlamak için yukarıdaki yedi ödeme emri için yapılacak muhasebe kayıtlarının tamamını kapsamak üzere) muhasebe kaydının;
| Hesap Kodu ve Adı | Borç | Alacak |
| 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hs. | 754.848,54 | |
| 333 Emanetler Hesabı | 9.100,10 | |
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı | 49.654,52 | |
| 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kes. Hs. | 175.153,05 | |
| 362 Fonlar veya Diğer Kamu İd. Adına Y. T. Hs. | 107,35 | |
| 630 Giderler Hesabı | 988.863,56 | |
| şeklinde; |
İş Bankası Bucak Şubesinin ertesi gün göndereceğibanka hesap özet cetvelinden paranın personelin hesabına yatırıldığı anlaşılınca ise;
Hesap Kodu ve Adı Borç Alacak
Banka Hesabı (İş Bankası Cari) 754.848,54
Verilen Çekler ve Gönderme Emir. Hs. 754.848,54
şeklinde;
Yapılarak ödemenin kayıt altına alınması gerekmektedir.
İdarenin cevabında, yapılan hatalı muhasebe kayıtlarının yönetmeliğe uygun olarak düzeltildiği; hesap takibi için banka ekstralarının günlük olarak alınıp, kayıtlarının düzenli yapılmaya başlandığı ifade edilmiş; Ek-2’de ise muhasebe kaydının düzeltildiğine ilişkin olarak 13.02.2025 tarihli ve 304 yevmiye numaralı ödeme emri belgesi ile İdarenin Halk Bankasındaki hesabından Ziraat Bankasındaki hesabına 990.000,00 TL tutarında para gönderildiğine ilişkin 102 Banka hesabı borçlu ve 102 Banka hesabı alacaklı şeklindeki muhasebe kaydı sunulmuştur. Sunulan ödeme emri belgesinin bulgu konusuyla ilişkisinin olmaması yanında, İdarenin Halk Bankasındaki hesabından Ziraat Bankasındaki hesabına 990.000,00 TL gönderildiğine ilişkin muhasebe kaydı da 108 Diğer hazır değerler hesabı ile 103 Verilen çekler ve gönderme emirleri hesabının kullanılmaması nedeniyle yanlış yapılmıştır.
İdarenin personel ödemelerini yapmak için Ziraat Bankası Çeltikçi Şubesinden İş Bankası Bucak Şubesine yaptığı para aktarımları ile personel ödemelerinin muhasebe kayıtlarının, yukarıda açıklandığı üzere hatalı yapılması, tahakkuk esaslı muhasebe sistemiyle uyuşmamasının yanında bankalardaki paranın günlük takibinin yapılamaması ve kaynakların rasyonel yönetilememesine neden olduğundan, muhasebe kayıtlarının Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğine uygun yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.