Mutemet Avansı İşlemlerinin Mevzuata Uygun Yürütülmemesi (Sayıştay)

BULGU: Mutemet Avansı İşlemlerinin Mevzuata Uygun Yürütülmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

Mutemet olarak görevlendirmesi bulunmayan kişiye avans verilmeden, İdare adına harcama yapmakla yetkilendirilmeden ve harcama talimatıyla harcamayı hangi iş için yapacağı belirtilmeden sözlü talimatlarla ve İdare adına avans sınırından da fazla harcamalar yaptırıldığı görülmüştür.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Ön ödeme” kenar başlıklı 35’inci maddesinin birinci fıkrasında, harcama yetkilisinin uygun görmesi ve karşılığı ödeneğin saklı tutulması kaydıyla, ilgili kanunlarda öngörülen haller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için avans vermek veya kredi açmak suretiyle ön ödeme yapılabileceği ve verilecek avansın üst sınırlarının merkezî yönetim bütçe kanununda gösterileceği hüküm altına alınırken; beşinci fıkrasında, her mutemetin ön ödemelerden harcadığı tutara ilişkin kanıtlayıcı belgeleri, ilgili kanunlarında belirtilmemiş olması halinde avanslarda bir ay, kredilerde üç ay içinde muhasebe yetkilisine vermek ve artan tutarı iade etmekle yükümlü olduğu ve süresi içerisinde mahsup edilmeyen avanslar hakkında 21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.

Öte yandan, 2005/9913 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (BKK) ile yürürlüğe giren Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin (RG: 21.1.2006/26056) 4’üncü maddesinde mutemet; harcama yetkilisi tarafından yazılı olarak görevlendirilen ve kendisine verilen avans veya adına açılan kredilerle sınırlı olarak yapacağı harcamalar konusunda harcama yetkilisine karşı sorumlu, bunların mahsubuna ilişkin belgeleri muhasebe yetkilisine vermek ve artan tutarı iade etmekle yükümlü olan görevli şeklinde tanımlanmış; 5’inci maddesinin ikinci fıkrasında, avansın, işi yapacak, mal ve hizmeti sağlayacak olan kişi veya kuruluşa ödenmek üzere doğrudan mutemede verileceği; altıncı fıkrasında ön ödemelerin hangi iş için verilmiş ise yalnızca o işte kullanılacağı; yedinci fıkrasında ise mutemetlerin avans almadan harcama yapamayacağı ve kamu idaresi adına harcama yapmak üzere muhasebe biriminin veznesi veya banka hesabından başka hiçbir yerden, hiçbir nam ile para alamayacağı kurallarına yer verilmiştir.

2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa ekli (İ) Cetvelinde ise, 5018 sayılı Kanunun 35’inci maddesinin birinci fıkrasına göre, yapım işleri ile mal ve hizmet alımları için; “1 – İllerde, kuruluş merkezlerinde, büyükşehir belediye sınırları içindeki ilçeler ve nüfusu 50 bini geçen ilçelerde 8.600” ve “2 – Diğer ilçelerde 4.400” TL avans sınırı belirlenmiştir.

Bu hükümlere göre, harcama yetkilisinin uygun görmesi ve karşılığı ödeneğin saklı tutulması kaydıyla, ilgili kanunlarda öngörülen haller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için hangi iş için verildiği belirtilerek 5018 sayılı Kanunun birinci fıkrası gereğince yılı merkezi yönetim bütçe kanunlarına ekli (I) Cetvelinde “Diğer ilçeler” için belirtilen tutarı geçmemek üzere görevli mutemete avans verilmesi; mutemetin harcadığı tutara ilişkin kanıtlayıcı belgeleri bir ay içinde muhasebe yetkilisine vermesi ve avanstan artan tutarı iade etmesi gerekmektedir.

Konu ile ilgili yerinde yapılan denetimde, detayı aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere, İdarede tahsildar olarak görev yapan görevliye, mutemet olarak görevlendirilmeden, avans verilmeden, İdare adına harcama yapmakla yetkilendirilmeden ve harcama talimatıyla harcamayı hangi iş için yapacağı belirtilmeden sözlü talimatlarla satın alımlar gerçekleştirildiği ve bedellerinin kendisine ödendiği görülmüştür.

Tablo 8: Sözlü Talimatlarla Yapılan Alımlar ve Ödemeler

İdare cevabında, ilgili bulgu kapsamında; yanlışlığı düzeltmek amacıyla 02.12.2024 tarihinde 3816 sayı numarası ile mutemet olarak memur görevlendirilerek, yapılan iş ve işlemlerin mevzuata uygun şekilde yürütülmeye çalışıldığını; yapılan görevlendirme ile ilgi belgenin ekte sunulduğunu ifade etmektedir.

Kamu görevlisi, mutemet olarak görevlendirilmeden, avans verilmeden, İdare adına harcama yapmakla yetkilendirilmeden ve harcama talimatıyla harcamayı hangi iş için yapacağı belirtilmeden İdare adına avans sınırından da fazla harcamalar yaptırılması ve tutarlarının düzenlenen ödeme emirleriyle kendine ödenmesi işlemleri, 5018 sayılı Kanun’un 35’inci ve Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 4 ve 5’inci maddelerine aykırı olduğundan, mevzuata aykırı uygulamalara son verilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.